Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

16 grudnia 2020

NR 6 (Grudzień 2020)

Wzdęcia, przelewanie i bóle brzucha u dzieci, zastosowanie odpowiedniego żywienia i probiotykoterapii

121

Jednym z wielu czynników wpływających na zdrowie dziecka w wieku do 6 lat jest obecność i odpowiednia liczebność bakterii i innych drobnoustrojów w przewodzie pokarmowym, czyli mikrobioty jelitowej. Przewód pokarmowy dziecka zostaje zasiedlony przez mikroorganizmy początkowo ze środowiska zewnętrznego- zależnie od rodzaju porodu: przez obecne na skórze matki i w środowisku szpitalnym (gronkowce, Propionibacterium) w przypadku porodu drogą cięcia cesarskiego oraz Enterococcus, Staphylococcus, Lactobacillus w przypadku porodu naturalnego. Następnie dziecko otrzymuje mikroorganizmy z pokarmu matki, a później z pożywienia. Z pokarmu kobiecego dziecko otrzymuje bakterie Lactobacillus (L.gasseri, L. salivarius, L. reuteri, L. fermentum) oraz Bifidobacterium, Staphylococcus, Streptococcus w ilości 103-105 /ml mleka, które korzystnie wpływają na rozwój mikrobioty jelitowej noworodka, natomiast mieszanki mlekozastępcze stymulują kolonizację jelit bakteriami charakterystycznymi dla przewodu pokarmowego dorosłych, tzn. Bacterioides, Clostridium, Streptococcus, Enterobacteria, Veilonella spp. [1, 2, 3]. 
Ogromne znaczenie w kształtowaniu prawidłowego mikrobiomu ma 1000 pierwszych dni życia dziecka [4, 5]. Głównymi funkcjami jest wpływ na odporność poprzez koordynowanie układu immunologicznego, a także stanowienie naturalnej bariery przeciwko patogenom chorobotwórczym. W związku ze sposobem żywienia dziecka w pierwszych miesiącach życia, jest niezbędna do rozłożenia laktozy produkowanej przez mikrobiom jelitowy. Dzięki niej trawienie przebiega prawidłowo [5]. Mikrobiota ma wpływ na regulację ekspresji genów w jelicie, a tym samym na trawienie i przyswajanie tłuszczów, białek i węglowodanów [6, 7]. Ilościowe i jakościowe zaburzenia mikrobioty mogą wpływać niekorzystnie na proces trawienia i wchłaniania [6]. Na wystąpienie i nasilenie objawów nietolerancji laktozy wpływ mają np. rodzaj produktu spożywanego (fermentowane produkty mleczne są lepiej strawne niż świeże mleko), rozkład dawek laktozy na posiłki, łączenie różnych grup produktów z laktozowym w jednym posiłku. Odpowiednia suplementacja probiotyczna oraz dieta mogą więc wpłynąć korzystnie na zredukowanie objawów dyspeptycznych w obrębie przewodu pokarmowego wywołanych nietolerancją laktozy. Ponadto, stopniowe nabywanie tolerancji laktozy może korzystnie zmienić profil mikrobiologiczny przewodu pokarmowego dziecka. Bakterie odpowiedzialne za fermentację mlekową (głównie z rodzaju Lactobacillus) produkują metabolity – głównie kwas octowy i mlekowy – mające zadanie ochronne przed patogennymi szczepami E. coli i Clostridium perfringens [6, 7].
Mikrobiota dziecka w wieku ok. 2–3 lat podobna jest składem do mikrobioty dorosłego człowieka. Wynika to m.in. z wprowadzenia pokarmów stałych do diety, obserwuje się zwiększoną liczbę bakterii typów Firmicutes i Bacterioidetes [2, 8].

POLECAMY

Tabela 1. Zawartość fruktanów w produktach spożywczych [16]


Zaburzenia w składzie mikrobioty jelitowej to dysbioza jelitowa, skutkująca negatywnym oddziaływaniem na gospodarza. Stan ten może być wywoływany przez antybiotykoterapię, nieprawidłowy sposób żywienia, a także stres. Objawia się m.in. wzrostem przepuszczalności bariery jelitowej i negatywnym wpływem na ośrodkowy układ nerwowy. Ponadto dysbioza może ograniczać przyswajanie składników odżywczych [9]. Substancje najsilniej zaburzające ekosystem jelitowy dzieci to: antybiotyki, leki IPP (inhibitory pompy protonowej), zobojętniające treść pokarmową, NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), zanieczyszczenia środowiskowe. Ponadto ogromny wpływ mają także uboga w błonnik dieta oraz stres [10].
Dysbiozę można podejrzewać, gdy występują objawy typu biegunki, wzdęcia i zaparcia, a także w zespole jelita nadwrażliwego oraz zaburzeniach neurologicznych (np. depresja czy autyzm). Wskazuje się również, że zaburzenia składu mikrobioty jelitowej mogą występować w chorobach cywilizacyjnych, np. cukrzycy, chorobach metabolicznych czy nieswoistych stanach zapalnych jelit [10].
Skuteczną metodą w prewencji i leczeniu zaburzeń mikrobioty jelitowej jest celowana probiotykoterapia dobrze przebadanymi szczepami probiotycznymi, czyli żywymi organizmami, które podane w odpowiednich ilościach wywołują korzystne skutki zdrowotne według definicji FAO (ang. Food and Agriculture Organization of the United Nations, czyli Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) [11]. Skutecznymi rodzajami probiotyków w terapii dzieci są Lactobacillus spp., Bifidobacterium spp. oraz drożdże Saccharomyces cerevisiae spp. Saccharomyces boulardii [12]. Podawanie i terapia probiotykami stała się bardzo powszechna i w wielu przypadkach skuteczna. Przykładowo terapia szczepami Lactobacillus rhamnosus GG korzystnie wpływa na leczenie biegunki infekcyjnej i wpływa na polepszenie tolerancji pokarmowej [2]. W ostrej biegunce infekcyjnej można rozważyć zastosowanie szczepów Lactobacillus rhamnosus GG lub Saccharomyces boulardii, do tego poleca się prawidłowe nawodnienie organizmu [13]. 
Wspomniane objawy dyspeptyczne mogą pojawiać się również w zaburzeniach wchłaniania fruktozy. Niestrawiona fruktoza gromadzi się w świetle jelita krętego i początkowym odcinku jelita grubego, gdzie dochodzi do fermentacji bakteryjnej, w wyniku której dochodzi do wytwarzania dużych ilości wodoru i innych produktów metabolizmu bakteryjnego. Efektem tych procesów są objawy niestrawności, bóle, przelewania, wzdęcia. Sposobem radzenia sobie z tym problemem jest odpowiednia dieta ubogofruktozowa. Warto podkreślić, że zaleca się początkowo unikania również fruktanów (inulina, oligofruktoza, prebiotyki), które mogą powodować dolegliwości - zaleca się maksymalnie 0,5 g na posiłek (zawartość fruktanów w produktach spożywczych jest widoczna w tabeli poniżej). Ponadto fruktoza jest substratem dla bakterii fermentujących. Bardzo często nietolerancja fruktozy może współistnieć z nietolerancją laktozy [14, 15].
Przykładem nieprawidłowości w składzie mikrobioty jelitowej prowadzącym do objawów dyspeptycznych może być przerost bakteryjny jelita cienkiego – Small Intestinal Bacterial Overgrowth – SIBO. Polega na namnażaniu się bakterii w jelicie cienkim w ilości powyżej 105 organizmów na 1 ml treści pokarmowej. Taki stan prowadzi do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych oraz do nadmiernej fermentacji cukrów i objawów bólowych. Zalecana jest antybiotykoterapia [4].
Probiotykoterapia wraz z odpowiednim sposobem żywienia znalazła również zastosowanie w przypadku IBS (ang. Irritable Bowel Syndrome – zespół jelita nadwrażliwego). Schorzenie charakteryzuje się bólem brzucha, uczuciem pełności, przelewaniem, wzdęciami, a także ogólnymi zaburzeniami trawienia. Diagnoza polega na wykluczeniu innych schorzeń i stwierdzeniu ww. dolegliwości. W badaniu Baussermana i Michaila [17] potwierdzono skuteczność działania Lactobacillus rhamnosus GG w IBS u dzieci, szczególnie przelewanie w brzuchu, natomiast w badaniu Gawronskiej, Dziechciarz i wsp. [18] stwierdzono umiarkowaną skuteczność probiotykoterapii w leczeniu IBS. U Martensa i wsp. [19] wykazano korzystny wpływ terapii E.coli IBS. U podłoża objawów zespołu jelita nadwrażliwego upatruje się obecnie dysbiozę jelitową oraz genetyczne predyspozycje do rozwinięcia choroby. 
Co ważne, główna i jednoznaczna przyczyna nie jest znana, ale podłoże choroby jest złożone i wieloczynnikowe. Wykazano także silny związek pomiędzy stosowaniem antybiotykoterapii i w następstwie wystąpienie IBS [20].
Mikrobiota jelitowa produkuje gazy gromadzące się w przewodzie pokarmowym. W ostatnim czasie zaobserwowano, że produkowany przez bakterie siarkowodór jako neuromodulator może wywoływać stan zapalny i wpływać na odczuwanie bólu trzewnego. Bardzo ważną rolę mikrobioty w przyczynach IBS upatruje się w reakcji immunologicznej i wywoływaniu przewlekłego stanu zapalnego [20]. Poza metodami farmakologicznymi leczenia IBS wskazuje się na terapię dietą oraz probiotykoterapię. Polecanym sposobem żywienia jest dieta low- FODMAP...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy