Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Wsparcie żywieniowe w leczeniu depresji i zaburzeń nastroju

0 703

Codzienny sposób żywienia niezaprzeczalnie wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego. Dietoterapia polegająca na profilaktyce zaburzeń depresyjnych i minimalizowaniu objawów choroby powinna głównie bazować na spożywaniu pokarmów pochodzenia roślinnego (plant-based diet) z odpowiednią podażą kwasu DHA, składników mineralnych, witamin, fitozwiązków, żywych kultur bakterii oraz włókna pokarmowego. 

Wpływ odpowiedniego stylu życia na dobrostan psychofizyczny jest niezaprzeczalny. Zapewnienie prawidłowego spożycia kwasów tłuszczowych istotnych dla budowy błon komórkowych neuronów, podaż naturalnych antyoksydantów stanowiących ochronę przed wolnymi rodnikami oraz ograniczenie spożycia alkoholu to tylko podstawowe elementy dietetycznego wspierania zdrowia psychicznego. Oprócz samego sposobu żywienia pamiętajmy o profilaktyce nadmiernej masy ciała, zadbaniu o prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi, zaprzestaniu palenia tytoniu i promowaniu aktywności fizycznej, ponieważ – jak się okazuje – wspomniane elementy są równie istotne dla pracy układu nerwowego, jak adekwatne postępowanie żywieniowe. 

Składniki warunkujące prawidłowe działanie synaps (połączeń między komórkami nerwowymi) i neuronów to m.in. białko, tłuszcze i składniki mineralne (tabela 1) [1]. Niedobór wspomnianych składników może nasilać uszkodzenie połączeń synaptycznych. W wielu badaniach podkreśla się rolę prawidłowego stanu odżywienia w utrzymaniu prawidłowego stanu psychofizycznego pacjenta. Jest to niezwykle istotne również w prewencji zmian otępiennych. Wyniki badań zarówno przekrojowych, jak i prospektywnych, potwierdzają, że przestrzeganie prozdrowotnych zasad diety śródziemnomorskiej i przeciwzapalnej jest związane ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju depresji [2]. Zależności te dotyczą również wzorców żywienia w kontekście międzypokoleniowym [3]. 

POLECAMY

Co zaskakujące, sposób żywienia matki może wpływać na zdrowie psychiczne jej przyszłego dziecka. 

Oprócz prewencyjnej roli diety, także u osób, które prezentują już zdiagnozowaną depresję, odpowiednie postępowanie żywieniowe może łagodzić dolegliwości związane z chorobą. Jednym z mechanizmów działania diety jest jej przeciwzapalny charakter. Jak się okazuje, nawet 25% osób ze schorzeniami neuropsychiatrycznymi może prezentować podwyższone stężenie wykładników stanu zapalnego w organizmie, które korelują z występowaniem zaburzeń nastroju, depresją, stanami lękowymi, obniżoną jakością snu, dysfunkcją poznawczą i ogólną anhedonią [3]. Wśród żywieniowych składników przeciwzapalnych można wymienić polifenole (źródła pokarmowe to np. borówki, prawdziwe kakao i kurkuma) oraz kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3. Oprócz stanu zapalnego zjawiskiem niekorzystnym dla pracy mózgu jest również stres oksydacyjny. Utrzymujący się stres oksydacyjny, oprócz uszkodzeń na poziomie komórkowym, może także prowadzić do dysfunkcji mitochondriów i nieprawidłowego metabolizmu tryptofanu. Oba wspomniane następstwa stresu oksydacyjnego korelują z występowaniem zaburzeń na poziomie układu nerwowego [3]. Wśród składników o działaniu antyoksydacyjnym można wymienić witaminę C i E o bezpośrednim potencjale polegającym na usuwaniu szkodliwych wolnych rodników oraz składniki mineralne (cynk, selen) stanowiące kofaktory dla układów antyoksydacyjnych, takich jak np. enzymy – peroksydaza glutationowa i dysmutaza ponadtlenkowa. Współczesne doniesienia dostarczają coraz więcej dowodów potwierdzających potencjalny, korzystny antyoksydacyjny wpływ także N-acetylocysteiny na poprawę objawów związanych z depresją [4]. Wspomniana N-acetylocysteina, podobnie jak kwercetyna i resweratrol dodatkowo mogą korzystnie wpływać na proces biogenezy mitochondriów. W kontekście dysfunkcji mitochondrialnej modelem dietetycznym korelującym z gorszą pracą mitochondriów jest zarówno sposób żywienia z przewagą tłuszczu zwierzęcego, jak i bogatokaloryczna dieta wysokowęglowodanowa [5]. Rozpatrując kwestię wpływu węglowodanów na nastrój i ryzyko rozwoju zaburzeń depresyjnych, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na cukry rafinowane, dodawane do produktów w procesie technologicznym. Przykładowo, konsumpcja dwóch kubków wysokosłodzonego napoju dziennie zwiększa ryzyko rozwoju depresji o 5%, z kolei trzy kubki takiego napoju to aż o 25% zwiększone ryzyko depresji [6]. Niepożądany wpływ na funkcję mitochondriów wykazuje również dieta zachodnia o wysokiej zawartości soli kuchennej. Ciekawe perspektywy na przyszłość dotyczą potencjalnego wykorzystania diety z deficytem kalorycznym jako modelu promującego prawidłowe funkcjonowanie mitochondriów, a tym samym optymalizację funkcji umysłu.

Tabela 1. Składniki o ochronnym wpływie na układ nerwowy

Składniki o działaniu neuroprotekcyjnym
witaminy C, E, beta-karoten witamina D witaminy z grupy B (witamina B6, B12)    kwas foliowy
flawonoidy (resweratrol, substancje zawarte w kakao, gorzkiej czekoladzie, czarnej i zielonej herbacie, yerba mate) nienasycone kwasy tłuszczowe, w szczególności kwasy omega-3 
(kwas DHA)
cynk, selen, magnez   białko (tryptofan, fenyloalanina, histydyna, kwas glutaminowy)

Kolejną przyczyną zaburzeń nastroju może być nieprawidłowo funkcjonująca oś podwzgórze – przysadka – nadnercza (oś HPA) z następczą nadmierną sekrecją kortyzolu. Zwracając uwagę na zależności między aktywnością osi HPA a składnikami pokarmowymi, warto wspomnieć o doniesieniach naukowych dokumentujących korzystny wpływ niektórych składników. I tak podaż witaminy C, kwasów omega-3 czy żywności obfitującej w polifenole (sok z owoców granatu, gorzka czekolada) pozwala uzyskać preferowany wpływ na stężenie kortyzolu w surowicy krwi [7–9]. Badanie przeprowadzone u niewielkiej grupy ludzi (n = 12) wykazało z kolei, że dieta o wysokim indeksie glikemicznym koreluje z wyższym stężeniem kortyzolu w surowicy krwi [10]. Naturalnie zbyt duża generalizacja, że wspomniane produkty oraz strategie żywieniowe przywrócą prawidłowe wartości kortyzolu w surowicy krwi czy zapobiegną hiperkortyzolemii są nazbyt optymistyczne, niemniej jednak wdrożenie ich do codziennego jadłospisu może być korzystną strategią we wspomaganiu funkcjonowania układu nerwowego.

Wśród żywieniowych składników przeciwzapalnych można wymienić polifenole (źródła pokarmowe to np. borówki, prawdziwe kakao i kurkuma) oraz kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3.

Niezbędne kwasy tłuszczowe

Kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 i omega-6 stanowią 20% tłuszczu w ludzkim mózgu. DHA (kwas dokozaheksaenowy) wraz z choliną (witaminą B4) i urydyną są prekursorami do powstania fosfatydylocholiny (lecytyny), która z kolei buduje błony komórek nerwowych, receptorów i enzymów. Pon...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy