Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

28 lutego 2020

NR 1 (Luty 2020)

Wprowadzanie pokarmów uzupełniających. Jak zadbać o odporność małego dziecka?

196

Programowanie metaboliczne 

Zwiększona zapadalność na szereg chorób cywilizacyjnych (nadwaga, otyłość, alergia, cukrzyca typu 2, nowotwory) skłania do poszukiwania możliwości zapobiegania bądź modyfikowania ich przebiegu już na etapie wczesnego rozwoju – w pierwszych latach życia, a nawet w okresie prenatalnym.
Podstawą takich działań jest koncepcja programowania metabolicznego. Zakłada ona, że zarówno nadmiar, jak i niedobór składników pokarmowych w życiu płodowym może skutkować otyłością, zespołem metabolicznym czy innymi chorobami przewlekłymi w życiu dorosłym [1]. Interwencje żywieniowe wprowadzone na wczesnym etapie rozwoju dziecka skutkują trwałymi zmianami metabolizmu z konsekwencjami zdrowotnymi w latach późniejszych.
Najlepiej udokumentowany korzystny wpływ na zdrowie ma spożycie optymalnej ilości białka oraz mleko matki.

POLECAMY

Karmienie piersią 

Wyłączne karmienie piersią zalecane jest przez pierwszych sześć miesięcy życia. „Wyłączne” oznacza, że dziecko nie jest dokarmiane żadnym innym pokarmem, w tym mlekiem modyfikowanym, sokami oraz wodą [2, 3].
W tym okresie pokarm matki całkowicie zaspokaja zapotrzebowanie rozwijającego się organizmu na wszystkie składniki odżywcze. 
Karmienie naturalne powinno trwać tak długo, jak długo będzie akceptowane przez matkę i dziecko [2, 4]. 

Wprowadzanie pokarmów uzupełniających

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) oraz Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, wprowadzenie pokarmów uzupełniających powinno nastąpić nie później niż w 26., ale nie wcześniej niż w 17. tygodniu życia [5]. 
Wykształca się w tym okresie umiejętność przyjmowania pokarmów stałych, a zanika typowy dla noworodków odruch wyjmowania z ust pokarmów o konsystencji innej niż płynna. Ponadto większość dzieci nabywa w tym okresie umiejętność siedzenia z podparciem, co wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo karmionego dziecka (mniejsze ryzyko zachłyśnięcia). Wzrasta również zapotrzebowanie na energię, składniki odżywcze, witaminy i pierwiastki śladowe, których pokrycie nie jest możliwe przy wyłącznym karmieniu niemowlęcia mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym.

Nowe smaki. Różne konsystencje pokarmów

Od szóstego miesiąca życia dziecko nabywa umiejętność żucia i gryzienia, akceptuje więc łatwiej te pokarmy, których rozdrobnienie nie sprawia mu trudności. Z tego powodu pokarmy stałe należy wprowadzać stopniowo, zaczynając od gęstych kasz, owsianek i purée podawanych pomiędzy szóstym a ósmym miesiącem życia, poprzez drobno posiekane oraz rozdrobnione produkty w dziewiątym miesiącu, a kończąc między pierwszym a drugim rokiem życia na produktach pokrojonych (tabela 1) [6, 7].
Rozwój preferencji smakowych kształtowany jest głównie przez pierwsze dwa lata życia, dlatego tak ważna jest w tym okresie różnorodność proponowanych dziecku pokarmów.
Zaleca się jako pierwsze wprowadzanie warzyw, ponieważ to właśnie one sprawiają więcej trudności w akceptacji. Wielokrotna ekspozycja na dane warzywo zwiększa tolerancję jego smaku. Owoce zaleca się wprowadzać po ok. dwóch tygodniach od momentu wprowadzenia warzyw [8–10].
Kolejność wprowadzania warzyw (np. marchew, ziemniak, dynia) czy później owoców (banan, jabłko, morela) ma drugorzędne znaczenie.
Pokarm wprowadza się stopniowo, małymi porcjami, monitorując reakcje dziecka [11]. 

Produkty potencjalnie alergizujące – jaja, mleko krowie, orzeszki ziemne, ryby i owoce morza

Komitet Żywienia ESPGHAN nie rekomenduje wykluczenia lub opóźnionego wprowadzania pokarmów potencjalnie alergizujących. Nie ma jednoznacznych dowodów, aby takie działanie trwale hamowało niepożądane reakcje organizmu [2, 4].

Gluten

Glutenu nie należy wprowadzać później niż w 12. miesiącu życia, jednak nie wcześniej niż pod koniec czwartego miesiąca, przy jednoczesnym kontynuowaniu karmienia piersią [2].

Mleko krowie 

Mleka krowiego nie należy wprowadzać do diety dziecka do ukończenia przez nie pierwszego roku życia. W późniejszym okresie podaż nie powinna przekraczać 500 ml/dzień. Jest to podyktowane m.in. niskim stężeniem żelaza w produkcie. Sugeruje się również, że zbyt wczesna ekspozycja na mleko krowie może być przyczyną krwawień z przewodu pokarmowego. 
 

Tabela 1. Schemat żywienia niemowląt [1, 6]
Wiek
(m.ż.)
Liczba posiłków/dzień/
wielkość porcji/ml
Konsystencja
pokarmów
Przykładowe
pokarmy
Uwagi
1 7/110 płyny mleko matki i/lub mleko modyfikowane mleko matki
na żądanie
2-4 6/120–240 płyny mleko matki i/lub mleko modyfikowane mleko matki
na żądanie
5-6 5/150–160 płyny/gładkie purée mleko matki/mleko modyfikowane
gotowane warzywa/owoce/kaszki/mięso/jajka /woda/
masło/oliwa/woda
mleko matki
na żądanie
7-8 5/170–180 rozdrobnione/
posiekane/w kawałkach
mleko matki lub/i mleko modyfikowane /mięso/ryby/
gotowane i surowe warzywa i owoce kasze/sery/kefir/
pieczywo/masło/oliwa/soki /woda
2–3 posiłki główne,
1–2 w formie
przekąsek
9-12 4–5/190–220 rozdrobnione/
posiekane/w kawałkach
mleko matki i/lub mleko modyfikowane/mięso/
ryby/gotowane i surowe warzywa/kasze/sery/kefir/
pieczywo/masło/oliwa/soki/woda
3–4 posiłki główne,
1–2 w formie
przekąsek


Ponadto mleko to zawiera zbyt dużą ilość białek i soli mineralnych. Prowadzi to w konsekwencji do zbytniego obciążenia nerek oraz niewłaściwej podaży tłuszczów i węglowodanów [13].

Mleko kozie i owcze 

Mleko kozie i owcze charakteryzują się wysokim stężeniem soli mineralnych oraz niskim poziomem witamin z grupy B. Spożywanie takiego mleka powoduje ryzyko wystąpienia niedoborów oraz niedokrwistości. Niezalecane dla dzieci poniżej pierwszego roku życia [13].

Mleko klaczy 

Spośród zwierząt hodowlanych to właśnie mleko koniowatych najbardziej przypomina swoim składem mleko matki. Zawartość laktozy i popiołu oraz optymalna zawartość białka, a także zbliżona zawartość poszczególnych frakcji kazeinowych nie powodują nadmiernego obciążenia nerek. Mleko takie może być wykorzystywane jako alternatywa dla dzieci i niemowląt, w szczególności obciążonych alergią na białka mleka krowiego [14].

Jajka 

Jajka są bardzo wartościowym źródłem tłuszczu, żelaza oraz witamin z grupy B (w tym choliny). Wprowadza się je do diety razem z innymi pokarmami uzupełniającymi. Dotyczy to również dzieci z ryzykiem wystąpienia choroby alergicznej. Ponadto zarówno białko, jak i żółtko jaja wprowadza się w tym samym czasie [6].

Miód 

Miód w diecie dziecka nie powinien się pojawić wcześniej niż po ukończeniu przez nie pierwszego roku życia. Spowodowane jest to możliwością wywołania botulizmu dziecięcego przez przetrwalniki Clostridium botulinum zawarte w miodzie [4].

Mięso i ryby 

Jako pierwsze do diety dziecka wprowadza się mięsa: indyka, gęsi, kaczki, jagnięciny, wołowiny i królika. Ze względu na pełnowartościowe białko, witaminę B12, żelazo, cynk, kwas arachidonowy zaleca się wczesną ekspozycję na powyższe mięsa. Wielkość porcji w początkowym okresie nie powinna przekraczać ok. 10 g/dzień. Podrobów nie podaje się dzieciom do ukończenia trzeciego roku życia [1]. Ryby należy uwzględnić w jadłospisie niemowlęcia przynajmniej 1–2 razy w tygodniu. Najlepsze są tłuste ryby morskie: śledź, łosoś, szprotki. Należy unikać ryb drapieżnych oraz zanieczyszczonych rtęcią i dioksynami, m.in. tuńczyka, rekina, makreli królewskiej, miecznika [1].

Woda i soki owocowe 

Polska Grupa Ekspertów nie zaleca włączenia soków do diety niemowlęcia karmionego naturalnie do siódmego miesiąca życia, a dzieciom karmionym mlekiem modyfikowanym do czwartego miesiąca. Soki nie powinny zastępować wody. Dopuszczalna ilość to 150 ml/dzień [13]. Rekomenduje się soki przecierowe, pasteryzowane, bez dodatku cukrów. Najlepiej przygotowane bezpośrednio przed spożyciem. Należy zaznaczyć, że sok to produkt, w którym zawartość soku z warzyw bądź owoców wynosi 100%.
Zapotrzebowanie na wodę u niemowląt i małych dzieci wynosi 100 ml/1 kg dla < 10 kg oraz 1000 ml + 50 ml/1 kg dla dzieci o masie ciała 10–20 kg [15].

Czynniki kształtujące odporność 

Najważniejszym czynnikiem kształtującym odporność rozwijającego się organizmu jest pokrycie jego zapotrzebowania na składniki odżywcze. W przypadku niedostatecznej podaży niektórych związków wraz z dietą zaleca się suplementację. Według ESPAGAN niemowlęta już od pierwszych dni życia powinny otrzymywać witaminę D w dawce 400–600 IU/dzień [16]. 
Sugeruje się, że odpowiedni jej poziom odpowiada za efekt ochronny w chorobach cukrzycy, sercowo-naczyniowych, autoimmunologicznych. Rekomenduje się również suplementację diety niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi w przypadku, gdy ich podaż z dietą jest niższa niż 100 mg/dzień [1]. 
Badani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy