Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

28 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Trany w odporności dziecka. Rola układu odpornościowego i rodzaje odporności

0 95

Środowisko zewnętrzne charakteryzuje się bogactwem mikrobiologicznym. Obecność niektórych z mikroorganizmów jest korzystna dla człowieka (np. Bifidobacterium), kontakt z innymi może nieść za sobą przykre konsekwencje zdrowotne (np. Staphylococcus aureus) [1]. Układ immunologiczny pełni funkcję ochronną przed szkodliwym działaniem mikroorganizmów. Wyróżnia się odporność wrodzoną (nieswoistą) oraz nabytą (swoistą). Odporność wrodzona stanowi pierwszą linię obrony przed patogenami i jest obecna od momentu narodzin (np. enzymy w wydzielinach błon śluzowych) [2], natomiast odporność nabyta charakteryzuje się dużą specyficznością limfocytów, a także zapamiętywaniem patogenów (szczepienie). Oba rodzaje odporności wzajemnie na siebie oddziałują i uzupełniają się [1].

Wykształcenie odporności u dziecka

Wykształcanie odporności u dziecka zaczyna się w życiu płodowym [2–4]. Immunoglobuliny IgG przedostają się przez łożysko do krwi płodu, umożliwiając odpowiedź humoralną (działającą poprzez kompleks receptorowy limfocytów B). Ich stężenie zanika zupełnie między szóstym a ósmym miesiącem życia niemowlęcia [1]. Wraz z mlekiem matki do krwi dziecka przedostają się immunoglobuliny IgA, które chronią przewód pokarmowy i stanowią pierwszą linię obrony przeciwko patogenom wnikającym przez błony śluzowe [1]. Szczegółowe informacje dotyczące zawartości i rodzajów przeciwciał w ciągu pierwszych 12 miesięcy życia niemowlęcia przedstawia wykres 1.
 

Wykres 1. Lydyard P.M., Whelan A., Fanger M.W. Krótkie wykłady. Immunologia. Odporność nabyta noworodków. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, 70


Na prawidłowe wykształcenie odporności u dziecka wpływają m.in. stan odżywienia matki, odpowiednia podaż białka, mikro- i makroskładników w diecie dziecka, ekspozycja na patogeny [2–4]. 

Wspomaganie odporności dietą

Immunomodulacja to proces stymulacji układu immunologicznego za pomocą czynników zewnętrznych [5–7]. Dzielimy je na czynniki stymulujące pracę układu odpornościowego (wzmagające) lub hamujące go (supresyjne). Do immunomodulatorów należą m.in. składniki żywności [4, 8]. Zgodnie z koncepcjami programowania żywieniowego odpowiednie żywienie podczas ciąży oraz w dwóch pierwszych latach życia dziecka może zaprogramować prawidłowe działanie układu immunologicznego [4, 9]. Wymienia się szereg składników odżywczych, które wspomagają kształtowanie odporności u dzieci. Najistotniejsze z nich to: kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, witaminy A, C, E, D, cynk, żelazo, selen [5–7,10].
Nieprawidłowo zbilansowana dieta może przyczynić się do zaburzeń odporności [11, 12]. Niezbędna może okazać się suplementacja diety (np. dzieci niedożywionych) [5, 10]. Dostarczenie organizmowi składników immunostymulujących w odpowiednich ilościach może poprawić odpowiedź immunologiczną [5–7].

Tran    

Tran to koncentrat oleju otrzymywany z wątroby dorsza atlantyckiego lub innych ryb z rodziny dorszowatych (oleje otrzymywane m.in. z wątroby rekina nie powinny nosić miana tranu) [12–14]. Tran jest najczęściej wybieranym suplementem przez rodziców, którzy uzasadniają jego wybór przekonaniem, że jego zażywanie poprawia odporność dziecka, koncentrację czy zapobiega występowaniu zespołu nadpobudliwości ruchowej (attention-deficit hyperactivity disorder – ADHD) [13]. 
Tran jest bogatym źródłem kwasów omega-3, szczególnie kwasu dokozaheksaenowego (DHA) oraz eikozapentaenowego (EPA) [12, 13]. Wykazano, że tłuszcz rybi dostarczany w diecie korzystnie wpływa na zawartość tych kwasów w błonach komórek, które uczestniczą w procesach zapalnych (monocyty, neutrofile). Tym samym zmniejsza produkcję związków o charakterze prozapalnym (np. cytokiny, eikozanoidy). Prowadzone analizy potwierdziły również pozytywny wpływ suplementacji kobiet w ciąży olejem rybim na zmniejszenie ryzyka wystąpienia astmy u dziecka (mimo że konieczne jest określenie dawki suplementacyjnej) [14]. Pojedyncze prace wskazują także na skuteczność suplementacji kwasami tłuszczowymi wielonienasyconymi (Polyunsaturated Fatty Acids – PUFA) w zapobieganiu infekcji układu oddechowego [12].
PUFA, w który bogaty jest tran, odgrywają niezmiernie ważną rolę w rozwoju dziecka [10, 12, 15]. Stymulują rozwój układu nerwowego, funkcji poznawczych, narządu wzroku oraz mowy. Kwasy omega-3 pomagają w zapobieganiu wystąpienia i leczeniu nadwagi, otyłości oraz cukrzycy typu 2. Działają kardioprotekcyjnie, przeciwzapalnie, antydepresyjnie i odnajdują swoje zastosowanie w leczeniu ADHD [12, 15].
Tran stanowi bogate źródło witaminy A, która odgrywa ważną rolę w procesach widzenia, stymuluje prawidłowy rozwój organizmu oraz dojrzewanie i różnicowanie komórek układu immunologicznego (np. limfocytów) [6, 7]. Odpowiednia podaż witaminy A pomaga utrzymać ciągłość błon śluzowych, chroniąc przed wnikaniem drobnoustrojów, reguluje produkcję mucyny (wydzieliny o działaniu ochronnym dla komórek wyściełających drogi pokarmowe, oddechowe i moczowo-płciowe) [7]. Niedobór witaminy A zaburza funkcjonowanie układu odpornościowego, prowadzi do atrofii grasicy, śledziony i węzłów chłonnych [6, 7]. Niedoborom witaminy A towarzyszy niedożywienie białkowo-energetyczne, co dodatkowo pogłębia problemy z upośledzoną odpornością [6, 7]. 
 

Tabela 1. Normy na witaminę A, D i E opracowane na podstawie Jarosz M. Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017
Wiek dziecka (lata) Witamina A (µg)   Witamina D (µg) Witamina E (mg)
  RDA AI AI AI
0–0,5   350 10 4
0,5–1   350 10 5
1–3 400   15 6
4–6 450   15 6
7–9 500   15 7
chłopcy 10–12 600   15 10
chłopcy 13–15 900   15 10
chłopcy 16–18 900   15 10
dziewczęta 10–12 600   15 8
dziewczęta 13–15 700   15 8
dziewczęta 16–18 700   15 8


Kolejną witaminą, którą znajdziemy w tranie, jest witamina D posiadająca szerokie właściwości immunomodulujące: zmniejsza skłonność do występowania reakcji alergicznych poprzez osłabienie zdolności komórek dendrycznych do prezentowania antygenu [5–7]. 
Wskazuje się również jej rolę w eliminacji patogenów, walce z infekcjami wirusowymi i w wykorzystaniu w terapii chorób autoimmunizacy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy