Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy , Otwarty dostęp

17 grudnia 2021

NR 6 (Grudzień 2021)

Witamina D – strażniczka odporności

0 497

Witamina D ma ogromne znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka, w tym układu odpornościowego. Niedobór witaminy D w organizmie może przyczynić się do zwiększenia ryzyka wystąpienia ostrych infekcji dróg oddechowych, zapalenia płuc, a także COVID-19. Z tego względu ważne jest odpowiednie zaopatrywanie organizmu w witaminę D poprzez nasłonecznianie skóry, dietę bogatą w jej źródła, a także przez suplementację. Suplementacja powinna być dostosowana do aktualnego stężenia witaminy D w surowicy krwi. Pozwala to osiągnąć optymalną zawartość witaminy D w organizmie, a w konsekwencji zmniejszyć ryzyko zachorowania na infekcje górnych oraz dolnych dróg oddechowych.

Wprowadzenie 


Sezon przeziębień i grypy trwa, dlatego pacjenci często poszukują naturalnych produktów poprawiających odporność organizmu. Wśród produktów pozytywnie wpływających na odporność najczęściej wymienia się cebulę, czosnek, kurkumę, imbir, dziką różę. Jednak wielu pacjentów zapomina o prozdrowotnych właściwościach witaminy D.

Wiele lat temu zwracano już uwagę na witaminę D oraz jej funkcję w organizmie. Zainteresowanie to wiązało się z jedną z głównych konsekwencji niedoboru, czyli występowaniem u dzieci krzywicy, a u starszych osób osteoporozy. Temat witaminy D powraca do nas coraz częściej, i to ze zdwojoną mocą, ze względu na znalezienie powiązań nie tylko z chorobami układu kostnego, ale również funkcjonowaniem m.in. układu odpornościowego.


Skąd się bierze witamina D?


Witamina D to jedna z czterech witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (obok witamin A, E i K), o ogromnym znaczeniu w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka. Ma dwa główne źródła – aż w 90% pochodzi z syntezy skórnej pod wpływem promieni słonecznych, pozostałe 10% pochodzi z pożywienia [1]. Należy pamiętać, że witamina D nie powstaje, czy też nie dostaje się do organizmu od razu w postaci aktywnej. Do tego potrzebne są odpowiednie procesy metaboliczne. 

Witamina D powstająca na skutek syntezy skórnej pod wpływem promieni słonecznych to cholekalcyferol D3, natomiast pozyskana z pożywienia to ergokalcyferol D2 (ze źródeł roślinnych) lub cholekalcyferol D3 (z produktów odzwierzęcych). Szlaki metaboliczne mające doprowadzić do przemiany cholekalcyferolu i ergokalcyferolu do aktywnej postaci (kalcytriolu), w której witamina ta będzie mogła oddziaływać na organizm, są takie same, niezależnie od tego, czy pojawiły się w organizmie z syntezy skórnej, czy też z pożywienia. W pierwszej kolejności dochodzi do przemian z udziałem enzymów wątrobowych, w wyniku czego powstaje kalcydiol. W następstwie kolejnych przemian z udziałem enzymów, występujących głównie w nerkach oraz w komórkach odpornościowych, powstaje kalcytriol. Procesy metabolicznej aktywacji, jak i reakcje rozkładu witaminy D są ściśle regulowane. Regulacja ta polega na wpływie różnych czynników na działanie enzymów. Czynnikami zwiększającymi przemiany witaminy D do aktywnej formy są parathormon, wydzielany przez gruczoły przytarczyczne, i stężenie wapnia. Na zmniejszenie przemian ma wpływ stężenie fosforu.


Działanie witaminy D


Aktywna forma witaminy D działa na komórki poprzez receptory VDR, które znajdują się w większości tkanek i narządów, m.in. w mózgu, sercu, ścianach naczyń krwionośnych, nerkach, nadnerczach, jelicie cienkim, okrężnicy, prostacie, gruczołach sutkowych, skórze, komórkach kostnych, komórkach trzustki, aktywnych limfocytach B i T układu odpornościowego [2]. Z tego też względu działanie witaminy D uważa się za wielokierunkowe – może ona wpływać w znacznym stopniu na funkcjonowanie poszczególnych układów, jak i całego organizmu. 

Podstawowa i najbardziej znana rola witaminy D to utrzymanie prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. Witamina D zmniejsza ryzyko złamań poprzez zwiększenie wchłaniania wapnia w jelitach. Wyniki badań wskazują, że odpowiednia ilość witaminy D działa również neuroprotekcyjnie, m.in. zmniejsza ryzyko rozwoju demencji. Jej prawidłowy poziom jest także ważnym czynnikiem w zmniejszeniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz występowania i rozwoju cukrzycy typu 1 i 2. Co więcej, witamina D wykazuje właściwości przeciwnowotworowe, w szczególności zmniejsza ryzyko nowotworu prostaty, piersi czy też jelita grubego. Dodatkowo wpływa także na układ immunologiczny, zmniejsza stany zapalne oraz chroni przed chorobami autoimmunizacyjnymi, a jej nieodpowiednie stężenie coraz częściej wiąże się m.in. z nieswoistym zapaleniem jelit [3, 4].


Witamina D na odporność


Wiele badań wskazuje, że niskie stężenie witaminy D w surowicy jest związane z ostrymi infekcjami dróg oddechowych, w tym grypą [5]. Już kilkadziesiąt lat temu witamina D była uważana za lek i stosowana w chorobach zakaźnych, takich jak gruźlica [4]. Zauważono, że ​​osoby ze stężeniem witaminy D w surowicy poniżej 20 ng/ml wykazywały o 64% zwiększone ryzyko wystąpienia pozaszpitalnego zapalenia płuc [5]. Udowodniono także, że im większa rezerwa tej witaminy w organizmie niemowląt, tym bardziej są one odporne na infekcje dróg oddechowych [6]. Dodatkowo niedawne badania przeprowadzone w populacji amerykańskiej wykazały, że osoby z obniżonym poziomem witaminy D (poniżej 20 ng/ml) częściej zapadają na COVID-19 [7].

Witamina D jest regulatorem odpowiedzi immunologicznej. Działa zarówno na wrodzoną (odpowiedź nieswoista), jak i nabytą (odpowiedź swoista) reakcję immunologiczną. Powiązanie witaminy D i odporności wynika z obecności receptorów specyficznych dla witaminy D (VDR). Receptory te są obecne zarówno w komórkach biorących udział zarówno w swoistej, jak i nieswoistej odpowiedzi (w aktywowanych limfocytach T i B, neutrofilach, makrofagach i komórkach dendrytycznych). Mechanizm przeciwbakteryjny we wrodzonej odpowiedzi immunologicznej z udziałem witaminy D oraz makrofagów i monocytów polega na zwiększeniu produkcji antybakteryjnego białka – katelicydyny. Przeciwwirusowe działanie witaminy D związane jest z adaptacyjną odpowiedzią immunologiczną. W obecności witaminy D dochodzi do modulacji odpowiedzi zapalnej, np. hamowania nadmiernego wytwarzania cytokin prozapalnych [3].

W Polsce niedobór tej witaminy stwierdzono u 90% osób dorosłych, dzieci i młodzieży [8]. Co zatem zrobić, aby osiągnąć i utrzymać odpowiednie stężenie witaminy D w organizmie? Stopień zaopatrzenia w witaminę D w organizmie określa się na podstawie stężenia kalcydiolu – 25(OH)D – w surowicy krwi. Suboptymalne stężenie w organizmie jest w granicach 20–30 ng/ml 25(OH)D, natomiast specjaliści zalecają, aby stężenie wynosiło 30–80 ng/ml 25(OH)D [9]. W celu uzyskania takiego efektu, należy pamiętać o zbilansowanej diecie, bogatej w produkty będące źródłem witaminy D, np. tłuste ryby morskie, jaja, ser żółty, mleko, pół- i pełnotłuste przetwory mleczne oraz grzyby. Dodatkowo należy pamiętać o odpowiedniej ekspozycji na słońce. Już 20 minut dziennego nasłonecznienia skóry twarzy, rąk bądź przedramion bez stosowania filtrów ochronnych, może zapewnić nam uzyskanie odpowiedniego stężenia witaminy D w organizmie. Należy jednak mieć na uwadze, że w Polsce ze względu na położenie geograficzne istnieje ograniczona możliwość uzyskania optymalnego stężenia 25(OH)D w surowicy krwi poprzez syntezę skórną. Z tego też względu zalecana jest również suplementacja, przynajmniej w okresie jesienno-zimowym. Rekomendowana doustna dawka wynosi 800–2000 j.m./dobę witaminy D3 (cholekalcyferolu), zależnie od masy ciała, od października do marca lub przez cały rok, jeżeli synteza skórna jest niewystarczająca [9]. Stosując suplementację, należy pamiętać, aby preparaty witaminy D przyjmowane by...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy