Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diety

7 listopada 2022

NR 5 (Październik 2022)

Talerz bariatryczny, czyli jak powinna wyglądać dieta i suplementacja pacjenta po zabiegu bariatrycznym

0 88

Epidemia otyłości w ostatnich latach ciągle przybiera na sile. Z tego względu stale poszukiwane są skuteczne metody leczenia otyłości. Raport GUS z 2019 r. podaje, iż prawie 20% dorosłych Polaków zmaga się z otyłością, a już niemalże 60% ma nadmierną masę ciała [1]. Prognozy wskazują, że w 2025 r. w Polsce otyłość będzie stwierdzona u 30% mężczyzn powyżej 20. r.ż. i 25% kobiet w tej samej kategorii wiekowej [2]. Fakt ten jest o tyle niepokojący, że otyłość jest nie tylko defektem estetycznym ciała, lecz predysponuje do wielu innych zaburzeń metabolicznych, znacząco skracając życie [3].

Podejmowane w pierwszej kolejności leczenie zachowawcze choroby otyłościowej jest często niewystarczające. Nierzadko interwencje dietetyczne opierają się na dietach eliminacyjnych o bardzo niskiej podaży energetycznej, co skutkuje szybką redukcją masy ciała powiązaną jednak z wystąpieniem efektu jo-jo. W konsekwencji pacjentom nie udaje się utrzymać właściwej/docelowej masy ciała [4].

POLECAMY

Szansą na skuteczne leczenie pacjentów z otyłością olbrzymią (BMI > 40 bądź BMI > 35 z powikłaniami metabolicznymi) stają się zabiegi bariatryczne, polegające na częściowym wyłączeniu bądź resekcji żołądka, co znacznie ogranicza ilość i/lub przyswajalność spożywanych pokarmów [5]. Pamiętać należy, że wyłącznie całościowa zmiana stylu życia, obejmująca przestrzeganie zaleceń dietetycznych i włączenie regularnej aktywności fizycznej, pozwala na zachowanie długoletnich efektów redukcji masy ciała występującej po zabiegu bariatrycznym [6]. Dodatkowo przewagą leczenia chirurgicznego otyłości nad zachowawczym jest lepsza kontrola lub nawet całkowite ustąpienie chorób i zaburzeń metabolicznych, będących konsekwencją otyłości, takich jak: insulinooporność, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemie [7].

Zalecenia żywieniowe po zabiegu bariatrycznym

Żywienie po zabiegu bariatrycznym wymaga znacznej modyfikacji w porównaniu ze zwyczajowym sposobem odżywiania większości Polaków. Zagadnienie to zostało kompleksowo opisane w polskich wytycznych dotyczących chirurgii bariatrycznej i metabolicznej. Najnowsze wytyczne medyczne z tego zakresu zostały opublikowane w 2016 r. [8], zaś rekomendacje dietetyczne opracowane zostały rok wcześniej [9]. Poniżej przytoczono najważniejsze z nich, posiłkując się także wytycznymi europejskimi z lat 2018 i 2021 [10, 11].

Z powodu znacznie ograniczonej objętości żołądka – do wielkości 100–150 ml (w zależności od rodzaju przeprowadzonego zabiegu) – wielkości posiłków także powinny zostać ograniczone i wynosić 120–150, następnie 200–250 ml (pół szklanki – szklanka) przynajmniej w pierwszym półroczu od operacji. Istotne jest, aby posiłki spożywać powoli, nawet około 20 min, i dokładnie żuć każdy kęs, by już w ustach jak najbardziej rozdrobnić pokarm, do formy miazgi. Działanie to ma na celu zapobiegnięcie zbyt szybkiemu nasyceniu, utknięciu kawałka pokarmu w przełyku, odbijaniu czy odruchom wymiotnym po posiłku. Ponadto płyny należy przyjmować z minimum 30-minutowym odstępem od posiłku, żeby dodatkowo nie rozszerzać ścian żołądka. Aby uniknąć odwodnienia, pacjenci powinni wypijać minimum 1,5 l niegazowanych, niesłodzonych napojów, takich jak: woda mineralna/źródlana, słabe napary herbat, ziół czy owoców, kawy naturalnej bądź zbożowej [9, 10, 11]. Zasady te zostały zebrane w tab. 1.

 

Tabela 1. Najważniejsze zalecenia żywieniowe dla pacjentów bariatrycznych (na podstawie: [9, 10, 11])

Komponuj posiłki według talerza pacjenta bariatrycznego
Spożywaj 4–6 regularnych posiłków dziennie z maksymalną przerwą 3–4-godzinną między nimi
Porcja posiłku nie powinna przekraczać 150–200 g, a każdy z nich powinien zawierać źródło białka
Posiłki jedz powoli, dokładnie przeżuwając każdy kęs
Płyny spożywaj w odstępie 30 min od posiłku
Unikaj produktów gazowanych, wysokosłodzonych oraz alkoholu
Pamiętaj o codziennej suplementacji diety

 

Dieta pacjenta po zabiegu bariatrycznym powinna być stopniowo rozszerzana w ciągu pierwszego miesiąca od operacji. Powinno się rozpoczynać od diety płynnej i dojść przez papkowatą, lekkostrawną (miękką/gotowaną), aż do dobrze zbilansowanej diety niskokalorycznej, zachowując na każdym z etapów odpowiednie porcje posiłków [9]. Poszczególne stadia diety wraz z przykładami posiłków przedstawione zostały w tab. 2. Czas trwania każdego etapu może być różny w zależności od zaleceń ośrodka wykonującego zabieg – średnio poszczególne stadia trwają około tygodnia.

Odpowiedni czas trwania tych wieloetapowych modyfikacji diety pozwala ograniczyć drażnienie układu pokarmowego i ryzyko wystąpienia komplikacji, takich jak: dumping syndrome (zespół ponownego odżywienia), hipoglikemia, nudności i wymioty, biegunka, zaparcia czy zgaga i odbijanie [12, 13].

Kaloryczność diety pacjenta bariatrycznego również powinna być stopniowo zwiększana, aby zapobiec niedożywieniu, zmniejszyć ryzyko wystąpienia hipoglikemii, a w konsekwencji zasłabnięć, oraz aby nie dopuścić do adaptacji metabolicznej organizmu do niższej energetyczności diety, co mogłoby skutkować zastojami w redukcji masy ciała. W pierwszych etapach po zabiegu kaloryczność diety nie przekracza zwykle 400–600 kcal na diecie płynnej i papkowatej oraz 600–800 kcal na diecie miękkiej, gotowanej. Następnie podaż energetyczna rozszerzana jest sukcesywnie do około 1200 kcal w ciągu 6 miesięcy po zabiegu przez włączenie produktów stałych do diety i docelowo może sięgać nawet 1500–1800 kcal w kolejnych latach po zabiegu bariatrycznym.

Talerz pacjenta bariatrycznego

Właściwe żywienie po zabiegu ma na celu utrzymać prawidłowy stan odżywienia pacjenta, a jednocześnie zapobiegać niedożywieniu oraz niedoborom pokarmowym. Z tego względu nie tylko wielkość posiłków pacjentów bariatrycznych powinna być kontrolowana po zabiegu, lecz także ich właściwa kompozycja. W tej kwestii bardzo pomocnym narzędziem jest talerz pacjenta bariatrycznego – czyli graficzne przedstawienie proporcji składowych diety, przeznaczone właśnie dla tej grupy odbiorców – zobrazowany na ryc. 1 [14, 15].

Talerz bariatryczny, podobnie jak talerz zdrowego odżywiania [16], składa się z trzech części, lec...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy