Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

3 marca 2021

NR 1 (Luty 2021)

Probiotyki w kształtowaniu zdrowia dziecka

135

Odpowiednie ukształtowanie mikrobioty jelit warunkuje prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka i utrzymanie zdrowia. Powstanie dysbiozy jelitowej, m.in. na skutek nieprawidłowej diety, infekcji, przyjmowanych leków czy stresu, może być podłożem wielu chorób i dolegliwości. Dlatego poszukuje się sposobów na modyfikację mikrobioty, głównie poprzez stosowanie probiotyków, których zadaniem jest profilaktyka rozwoju szeregu schorzeń.

Mikrobiota jelit stanowi w ostatnich latach przedmiot intensywnych badań. Sprawdzany jest wpływ jakości mikrobioty na stan zdrowia, występowanie poszczególnych chorób, alergii czy nietolerancji pokarmowych. Coraz częściej rozważa się możliwości modyfikacji mikrobioty jelitowej w celu poprawy stanu zdrowia poprzez stosowanie odpowiednich praktyk – diety, zmiany stylu życia oraz przyjmowania probiotyków. Koncepcja celowanej probiotykoterapii w kształtowaniu potencjału zdrowotnego dziecka jest bardzo obiecująca i może stanowić kierunek w profilaktyce oraz leczeniu wielu chorób i dolegliwości.
Badania nad mikrobiotą jelit pokazały, że ma ona wielokierunkowy wpływ na zdrowie człowieka. Odpowiednie jej ukształtowanie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie nie tylko układu pokarmowego (trawienie, produkcja enzymów, krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, synteza witamin), ale też układu immunologicznego oraz wytwarzanie neurochemicznych transmiterów i neuromodulatorów, przyczyniając się tym samym do prawidłowego działania układu nerwowego [1]. Najbardziej intensywny rozwój mikrobioty przypada na pierwsze 1000 dni życia, a zaczyna się już od życia płodowego. W tym okresie największy wpływ na mikrobiotę ma status zdrowotny matki oraz jej własna flora bakteryjna [2]. Najbardziej znaczącym czynnikiem determinującym kolonizację mikrobioty dziecka w pierwszym okresie życia jest rodzaj porodu oraz sposób karmienia. Poród naturalny (najbardziej fizjologiczny) umożliwia pobranie mikroorganizmów z dróg rodnych oraz przewodu pokarmowego matki (Lactobacillus, E. coli) w przeciwieństwie do porodu za pomocą cesarskiego cięcia, który powoduje kolonizację przewodu pokarmowego dziecka głównie mikrobiotą skórną oraz szczepami szpitalnymi [2]. Karmienie mlekiem matki wspomaga rozwój flory bakteryjnej dzięki obecności w nim oligosacharydów, stanowiących pożywkę dla szczepów bakteryjnych (głównie z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus). Mleko matki stanowi swoisty synbiotyk, odgrywający główną rolę w pierwotnym procesie kolonizacji jelit noworodków [3]. 
Pałeczki kwasu mlekowego wpływają na wytwarzanie enzymów, które ułatwiają trawienie węglowodanów, a także na proces fermentacji w jelicie grubym, obniżając tym samym pH środowiska jelit. Regulują też gospodarkę mineralną, pobudzając absorpcję jonów wapnia, magnezu i żelaza z jelita oraz biorą udział w procesie syntezy witamin [4]. Szczepy Lactobacillus pomagają również w stymulowaniu układu odpornościowego poprzez antagonizm w stosunku do drobnoustrojów, takich jak E. coli (ETEC), Salmonella, Campylobacter, czy rotawirusów [4]. Udowodniono również wpływ pałeczek kwasu mlekowego na obniżenie stężenia substancji odpowiedzialnych za wytwarzanie i rozwój karcinogenów [4]. Z punktu widzenia prawidłowego rozwoju dziecka, a szczególnie jego układu odpornościowego, bardzo ważne jest, aby ta pierwotna kolonizacja jelit przebiegła w odpowiedni sposób. Badania pokazują, że dzieci urodzone przez cesarskie cięcie częściej narażone są na rozwój chorób alergicznych, astmy, atopii, cukrzycy typu 1 oraz otyłości [5–8]. Uformowanie dojrzałej mikrobioty jelit ma miejsce między piątym a siódmym rokiem życia [2]. Brak odpowiedniego rozwoju mikroorganizmów w jelitach i jego przełożenie na funkcjonowanie układu odpornościowego najlepiej obrazują myszy germ-free, laboratoryjnie wyhodowane jałowe osobniki, u których obserwuje się znacząco zmniejszoną liczbę limfocytów śródnabłonkowych, komórek Panetha, kępek Peyera, a także spadek produkcji przeciwciał IgA. Zmiany te skutkują zaburzeniem odporności nieswoistej i zmniejszoną odpowiedzią immunologiczną [9]. Ponadto rozwój mikrobioty wpływa na funkcjonowanie sieci cytokinowej (równowagi pomiędzy limfocytami Th1/Th2 poprzez Treg) i tym samym rozwój tolerancji immunologicznej [2]. 
U noworodków przeważa odpowiedź limfocytów Th2, a nowo powstała mikrobiota indukuje aktywację Th1, aby doprowadzić do równowagi cytokinowej. Zaburzenia mikrobioty jelitowej będą sprzyjały utrzymaniu przewagi Th2, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju alergii oraz atopii u dziecka w przyszłości [2]. Ponadto badania wskazują na związek dysbiozy jelitowej z występowaniem takich jednostek chorobowych, jak: martwicze zapalenie jelit noworodków (NEC), celiakia, nieswoiste zapalenia jelit, zespół jelita nadwrażliwego (IBS), depresja, nowotwory, zaburzenia neurorozwojowe (w tym autyzm), choroba Parkinsona i inne [1, 10–16]. Udowodniono także, że obniżenie liczebności Bifidobacterium i Lactobacillus w drugim miesiącu życia dziecka przyczynia się do rozwoju alergii u pięciolatków, a obniżenie Bifidobacterium w drugim półroczu życia dziecka jest związane z rozwojem otyłości w wieku siedmiu lat [2]. 
Prawidłowa kolonizacja jelit mikroorganizmami i utrzymanie takiego stanu często jest zaburzone przez takie czynniki, jak: choroby infekcyjne, pobierane leki (np. inhibitory pompy protonowej i niesteroidowe leki przeciwzapalne), stres (fizyczny i psychiczny) czy nadmierna higienizacja środowiska życia [1]. Poszukuje się więc metod modyfikacji zaburzeń, w których największą rolę odgrywają terapie probiotyczne. Z przeprowadzonych dotąd badań wyni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy