Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

2 listopada 2020

NR 5 (Październik 2020)

Prawdy i mity na temat glutenu

26

Napędzana przez ostatnie lata moda na produkty bezglutenowe zmieniła postrzeganie tego w rzeczywistości zwyczajnego białka. Aktualnie społeczeństwo podzieliło się na zwolenników diety bezglutenowej oraz tych, którzy nie widzą w glutenie nic strasznego. Spór, którego końca nie widać, spowodował rozlew faktów i mitów na jego temat. Obecnie trend ten stał się podwaliną pod wielomiliardowy przemysł produktów bezglutenowych, który promuje ten model żywienia jako lepszy, zdrowszy i bezpieczniejszy dla zdrowia. W tym tekście przedstawione zostaną fakty i mity na temat glutenu i jego wpływu na organizm.

POLECAMY

W 2016 r. na sprzedaż detaliczną żywności bezglutenowej wydano ponad 15,5 mld dol. [1]. Agresywny marketing i bestsellerowe książki promujące dietę bezglutenową nawołują do unikania glutenu. Jednak czy unikanie białka w diecie jest dla wszystkich korzystne?

Pomimo wielu badań potwierdzających negatywny wpływ białka na zdrowie warto wyraźnie rozgraniczyć, komu gluten nie szkodzi, a kto zdecydowanie powinien usunąć go z diety. 

Poniżej znajdziesz 16 często powielanych tez na jego temat. Sprawdźmy wspólnie, czy taki gluten straszny, jak go malują.

1. Eliminacja glutenu wyleczy Twoje jelita – PRAWDA i MIT

Dysfunkcja jelit może mieć różnorodne podłoże. Może wynikać z:

  • zakażeń wirusowych i pasożytniczych;
  • zakażeń bakteryjnych, np. bakterie z rodziny Enterobacteriaceae oraz Clostridium difficile;
  • wrodzonej niskiej odporności jelit;
  • uwarunkowania genetycznego;
  • uszkodzenia tkanek w wyniki urazu mechanicznego [2].

Wykluczenie glutenu z diety zazwyczaj zaleca się w chorobach związanych bezpośrednio z glutenem. Są jednak badania potwierdzające okresowe stosowanie diety bezglutenowej w innych chorobach, np. w chorobie Leśniowskiego-Crohna [22]. 

2. Eliminacja glutenu doda Ci energii – MIT

To stwierdzenie wywodzi się z założenia, że gluten pochłania więcej energii do strawienia przez organizm, przez co fizycznie człowiek czuje się ospały. Według School of Public Health Uniwersytetu Wisconsin nie ma żadnych badań potwierdzających tę tezę. Efekt ten wynika raczej z przejścia z diety opartej na wysokoprzetworzonych produktach na żywienie obfitsze w warzywa i owoce. Lepiej zbilansowana dieta daje odczucie większej ilości energii bez względu na to, czy ktoś eliminuje z diety gluten, czy nie [3].

Według kontrolnego badania rowerzystów bez choroby trzewnej stosowanie diety bezglutenowej nie niesie ze sobą korzyści w zakresie wydajności w badaniach czasowych [4].

3. Każdy na diecie glutenowej korzysta, ponieważ żywność z glutenem jest ogółem szkodliwa – MIT

Badanie z 2017 r. potwierdza korzystny wpływ diety bezglutenowej na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego [6]. Jej stosowanie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca. Jednak związek jest niejasny, ponieważ autorzy skorelowali wyniki po uwzględnieniu spożycia pełnoziarnistych zbóż. Wniosek? Mniejsze spożycie glutenu wiąże się z niższym spożyciem błonnika, co w konsekwencji może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych [6].

4. Gluten wywołuje raka – MIT i PRAWDA

Sam gluten nie wywoła raka. Jednak badania potwierdzają istotny związek między występowaniem choroby trzewnej a większym ryzykiem występowania nowotworów jelita cienkiego i przełyku [7].

5. Celiakia jest bardzo powszechna – MIT

W badaniach epidemiologicznych prowadzonych w USA stwierdzono, że potwierdzona celiakia, ataksja glutenowa lub alergia na pszenicę dotyka poniżej 1% populacji [8]. Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten dotyka ok. 5% ogólnej populacji [23]. 

Dla porównania: na cukrzycę na rok 2014 choruje 8,5% populacji [9], a na nadciśnienie tętnicze krwi ok. 40% populacji [10].

6. Diety bezglutenowe są niskokaloryczne – PRAWDA i MIT

Istnieje przekonanie, że dieta bezglutenowa sprzyja odchudzaniu, ponieważ jest niskokaloryczna. Odpowiedź na to zagadnienie jest jednak następująca: to zależy. Jeśli zamiast wysokoprzetworzonych produktów z glutenem włączy się do diety dużą ilość warzyw i owoców, to słusznie, może tak być. 

To nie produkt, a jego dawka ma tutaj kluczowe znaczenie.

Według badania z 2011 r. nie ma obecnie bezpośrednich dowodów potwierdzających korzyści z wprowadzenia diety bezglutenowej w celu zmniejszenia masy ciała [5].

Pomimo że wiele osób dorosłych uważa, że dieta bezglutenowa pomaga w utracie masy ciała [14], to obecnie wiadomo, że ten model żywienia może temu sprzyjać głównie u osób chorych na celiakię. U osób zdrowych dieta może zadziałać odwrotnie i sprzyjać wystąpieniu nadwagi i otyłości [15]. 

7. Żywność bezglutenowa jest droga – PRAWDA i MIT

Ciężko odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Z jednej strony produkty bezglutenowe są znacznie droższe od odpowiadających im glutenowych produktów tradycyjnych [11].

Jednak z drugiej strony owoce i warzywa z reguły uznaje się za tanie, stąd nie można powiedzieć, że żywność bezglutenowa jest droga lub nie. Wszystko zależy od danego produktu.

8. Celiakia nie jest poważną chorobą – MIT

Choroba to dożywotni problem zdrowotny. Na szczęście obecnie jest wiele metod diagnostycznych, a dobrze prowadzona ścisła dieta bezglutenowa zmniejsza jej objawy. Nie wolno jej jednak bagatelizować, ponieważ badania potwierdzają związek między występowaniem celiakii a nowotworami układu pokarmowego [12].

9. Żywność bezglutenowa jest zdrowsza od typowej – MIT

Żywność bezglutenowa nie jest zdrowsza od tradycyjnych odpowiedników. Po prostu nie ma glutenu. Wyroby bez glutenu służą chorym na celiakię, jednak nie ma wyraźnych dowodów potwierdzających, że dieta bezglutenowa wspomaga funkcjonowanie organizmu w przypadku osób zdrowych [13].

10. Ludzie nie byli stworzeni do trawienia glutenu – MIT

To nieprawda. Badania potwierdzają, że produkty powstające z połączenia takich zbóż, jak pszenica, żyto, proso, owies, jęczmień i bulwy szuwarowe oraz wody wykorzystywane były do produkcji pokarmu na wzór dzisiejszego chleba. Badanie potwierdza, że takie produkty były spożywane już 14 440 lat temu [16].

11. Gluten ukryty w żywności – FAKT

Producenci żywności nie są zobowiązani do zamieszczania informacji na produkcie o obecności glutenu, jeśli jego ilość nie przekracza 20 ppm (mg/1 kg). Te produkty można oznaczać międzynarodowym s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy