Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

27 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Postępowanie żywieniowe w zespole przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO)

0 165

Dietoterapia zespołu przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) to niemałe wyzwanie zarówno dla dietetyka, jak i dla pacjenta. Oprócz niskiego potencjału fermentującego diety należy również uwzględnić zalecenia żywieniowe wynikające z chorób współistniejących, takich jak np. otyłość, cukrzyca, refluks żołądkowo-przełykowy czy inne jednostki chorobowe wymagające zastosowania diety lekkostrawnej (przykładowo ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, stan zapalny błony śluzowej żołądka i dwunastnicy czy zaostrzenie nieswoistych chorób zapalnych jelit). Na uwagę zasługuje fakt niedoborów pokarmowych, które mogą być następstwem obecności nadmiernej liczby mikroorganizmów w obrębie jelita cienkiego. Zebranie dokładnego wywiadu żywieniowego uwzględniającego stan i sposób żywienia pacjenta, obecność chorób współistniejących i dodatni wynik testu w kierunku SIBO są podstawą do ułożenia zindywidua-
lizowanego planu żywieniowego. Wśród przyczyn związanych ze stylem życia konsumpcja alkoholu oraz nadmierna ilość węglowodanów w diecie (w szczególności rafinowanych) są istotnymi czynnikami ryzyka rozwoju przerostu bakteryjnego jelita cienkiego.

Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego zwiększa ryzyko niedoborów pokarmowych

Obecność zespołu SIBO koreluje z zaburzeniami trawienia i wchłaniania składników odżywczych, co z kolei przekłada się na stan odżywienia pacjenta [1]. Okazuje się, że przerost bakteryjny w jelicie cienkim może prowadzić do zmian zapalnych w obrębie błony śluzowej jelit oraz wpływu bakterii na procesy enzymatyczne, absorpcyjne oraz metaboliczne zachodzące w organizmie ludzkim [1]. Ponadto nadmierna liczba bakterii w przebiegu SIBO nasila bakteryjną dekoniugację soli żółciowych oraz sprzyja występowaniu biegunki tłuszczowej (steatorrhoea) [1]. Zależności takie zostały opisane u osób z cukrzycą typu 1 i 2 oraz współistniejącym SIBO, u których zaobserwowano spowolniony pasaż jelitowy, a w konsekwencji zaburzenia dotyczące stanu odżywienia [2]. Do podobnych wniosków doszli naukowcy badający stan kliniczny pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki i SIBO [3]. Kolejnym następstwem zespołu przerostu bakteryjnego SIBO jest utrata masy ciała, która może wynikać z zaburzeń w trawieniu i wchłanianiu podstawowych makroskładników z diety (białka, tłuszcze, węglowodany). Stan taki opisano u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz współistniejącym SIBO [4]. 
Jak donoszą źródła literaturowe, obecność SIBO koreluje z obniżonym stężeniem hemoglobiny w surowicy krwi, co może być następstwem niedoboru żelaza. U pacjentów z SIBO stwierdza się również niedobory witaminy B12 oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach [5–7].

Tabela 1. Produkty o wysokiej zawartości FODMAP, których spożycia należy unikać
Owoce Warzywa Produkty mleczne
jabłko, morela, gruszka, jeżyna, malinojeżyna, wiśnia, brzoskwinia, flaszowiec siatkowaty, mango, grusza chińska (owoc nashi), nektarynki, śliwka świeża i suszona, owoc persymony, tamarillo, arbuz, figa suszona/świeża karczoch, topinambur, szparagi, kalafior, por, czosnek, grzyby, cebula, szalotka, szczypior, groszek cukrowy mleko krowie, mleko w proszku, mleko skondensowane, śmietana, desery mleczne, mleko kozie, mleko owcze, lody
Produkty zbożowe oraz bazujące na skrobi Strączkowe, nasiona, ziarna Inne
pieczywo (bazujące na jęczmieniu, pszenicy, pszenicy kamut, życie), makarony, krakersy, płatki śniadaniowe, kuskus, gnocchi, rogaliki, muffiny, racuchy orzechy nerkowca, pistacje, cieciorka, fasola, soja, soczewica (> ½ szklanki), napój sojowy, napój ryżowy syrop z agawy, fruktoza, fruktooligosacharydy, soki owocowe, syrop glukozowo-fruktozowy, miód, inulina, izomalt, kakao (> 1 łyżki)

Zalecenia żywieniowe dla pacjentów z SIBO

Najłatwiejszym zaleceniem do wprowadzenia w codziennym jadłospisie osoby z zespołem przerostu bakteryjnego jest ograniczenie spożycia cukrów (cukier z cukiernicy, słodkie napoje, kompoty, soki, słodycze) oraz alkoholu. Bardziej restrykcyjnym, niemniej jednak efektywniejszym postępowaniem jest dieta o niskim potencjale fermentacyjnym, czego przykładem jest model żywieniowy low FODMAP – polegający na ograniczeniu podaży oligo-, di-, monosacharydów oraz polioli [5]. Substancje te są szybko wchłaniane w jelicie, ulegają bakteryjnej fermentacji oraz zwiększają transfer wody do światła jelita, co może intensyfikować biegunki. FODMAP nasilają dolegliwości w obrębie jamy brzusznej, które manifestują się w postaci wzdęć, gazów jelitowych, kurczeń, przelewań, a nawet bólu brzucha. Dietę low FODMAP stosuje się od sześciu do ośmiu tygodni, a następnie wprowadza się fazę tzw. reintrodukcji, która polega na ponownym, pojedynczym wprowadzaniu pokarmów fermentujących do diety i ocenianiu ich indywidualnej tolerancji. Faza reintrodukcji jest bardzo istotna, ponieważ długotrwałe stosowanie diety low FODMAP (powyżej dwóch miesięcy) może prowadzić do dysbiozy jelitowej. Rozpatrując zawartość glutenu w diecie i jego wpływ na zaburzenia dyspeptyczne (wzdęcia, gazy jelitowe, kurczenia), naukowcy są bardziej skłonni wskazywać na fruktany zawarte w zbożach glutenowych jako przyczynę dolegliwości żołądkowo-jelitowych, aniżeli samo białko glutenowe [6]. Dieta low FODMAP nie jest dietą bezglutenową, jednakże w dużym stopniu ogranicza podaż tradycyjnych zbóż właśnie z uwagi na zawarte w nich fruktany. 

Tabela 2. Produkty o umiarkowanej zawartości FODMAP, które można spożywać, ale w ograniczonych ilościach
Owoce Warzywa Produkty mleczne Produkty zbożowe Strączkowe, orzechy, ziarna Inne
awokado, longan, suszone owoce, liczi, granat, rambutan burak (2 plastry), brukselka, dynia piżmowa, kapusta włoska, seler, fenkuł, kukurydza, słodkie ziemniaki (< ½ szklanki), brokuł (< ½ szklanki) ser fromage, jogurt (krowi, owczy, kozi), sery (ricotta, wiejski, mascarpone), napój owsiany krakersy, biszkopty migdały (> 10 sztuk), orzechy laskowe (> 10 sztuk), tahini dodatek mleka/mleka w proszku w produktach spożywczych, np. w czekoladzie, karob

Dieta low FODMAP w praktyce

W praktyce codziennej wśród potencjalnych efektów, które mogą wynikać z zastosowania diety low FODMAP jest niezamierzona redukcja masy ciała u pacjentów, którzy nie wymagają takiego postępowania. Najczęściej wynika to z restrykcyjnego charakteru diety. W powyższym przypadku należy zadbać o odpowiednią ilość pełnowartościowego białka, zwiększoną ilość tłuszczu (optymalnie nienasycone kwasy tłuszczowe) w codziennym jadłospisie, a także zapewnienie odpowiedniej nadwyżki kalorycznej. Inna sytuacja to alternatywny model żywienia polegający na rezygnacji z produktów odzwierzęcych u wegetarian. Czy w takiej sytuacji również można zastosować dietę low FODMAP? Odpowiedź jest twierdząca, pod warunkiem zapewnienia roślinnych źródeł białka o wysokiej wartości odżywczej (komosa ryżowa, białko konopne, seitan, ziarna i pestki), a zarazem niskim potencjale fermentującym. Nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, soczewica, fasola, groch) należy czasowo wykluczyć z jadłospisu z uwagi na wysoką zawartość galaktooligosacharydów, które mogą nasilać wzdęcia. W praktyce może się również zdarzyć, że pacjent nie będzie reagował standardowo na wszystkie produkty zawarte w tabelach low FODMAP. Przykładowo cukinia charakteryzuje się niską zawartością składników fermentujących, niemniej jednak część pacjentów może doświadczać nieprzyjemnych objawów po jej spożyciu. Nie należy zapominać, że znaczenie ma również ilość spożytego produktu – im większa, tym większe ryzyko wystąpienia dolegliwości. Ze względu na wszystkie omówione zależności niezwykle ważna jest kwestia zindywidualizowania zaleceń opartych na osobniczej tolerancji danego produktu spożywczego.

Tabela 3. Produ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy