Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 lutego 2020

NR 1 (Luty 2020)

Postępowanie żywieniowe w chorobie Addisona

202

Doskonale zdajemy sobie sprawę, że pacjent z zaburzeniami metabolicznymi powinien odwiedzić dietetyka. Mamy świadomość, że profil lipidowy ulega normalizacji na skutek zmian w codziennym sposobie żywienia, glikemia zależy od ilości i jakości spożywanych węglowodanów, a kluczem do obniżenia stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi jest dieta niskopurynowa. Pytanie, czy dietetyk może być przydatny pacjentowi z chorobą dotyczącą kory nadnerczy? Jak się okazuje, pacjenci z zaburzeniami hormonalnymi niejednokrotnie z powodu podstawowej jednostki chorobowej, a czasem również w wyniku zastosowanego leczenia, mogą wykazywać objawy czy zaburzenia, które można modyfikować poprzez wdrożenie odpowiednich zmian w jadłospisie. Naczelną zasadą takiego postępowania jest holistyczne spojrzenie na sytuację kliniczną pacjenta i generowanie odpowiednich zaleceń żywieniowych na podstawie wszystkich uzyskanych informacji, z uwzględnieniem współistniejących jednostek chorobowych i stosowanego leczenia.
Następstwem choroby Addisona (pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy) jest hipokortyzolemia. Stan ten wynika z niedostatecznej produkcji glikokortykosteroidów przez korę nadnerczy. Typowe objawy niedoboru glikortykosteroidów to: zmniejszenie masy ciała, narastające osłabienie, słabość mięśni, niskie ciśnienie tętnicze krwi oraz ściemnienie skóry [1]. W związku z faktem, że kora nadnerczy produkuje również aldosteron (mineralokortykosteroid), pacjenci z chorobą Addisona cierpią również na jego niedobór. Leczenie pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy polega głównie na podawaniu leków w postaci kortyzonu i aldosteronu [2]. W przypadku zbyt wysokich dawek glikokortykosteroidów mogą pojawić się objawy sugerujące zespół Cushinga (zwiększenie masy tkanki tłuszczowej trzewnej, bóle kostne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, upośledzona tolerancja glukozy). Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza prowadzącego i dbanie o prawidłowe stosowanie leczenia farmakologicznego.

POLECAMY

Na jakie elementy warto zwrócić uwagę, planując jadłospis dla pacjenta z chorobą Addisona?

Pacjenci z chorobą Addisona zgłaszający się do gabinetu dietetyka to zazwyczaj osoby, które oprócz pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy prezentują również inne choroby wymagające interwencji żywieniowej. Przykładem mogą być towarzysząca otyłość/otyłość brzuszna, zaburzenia gospodarki węglowodanowej czy hiperlipidemia. Z uwagi na przyjmowane leki i ich następstwa niezwykle ważne są przede wszystkim samoobserwacja pacjenta w kontekście występujących objawów oraz stały kontakt z dietetykiem, tak aby w razie występujących przykładowo łagodnych zaburzeń elektrolitowych dopasować ilość sodu czy potasu w diecie. Współpracując z pacjentem z chorobą Addisona, warto zwrócić uwagę na następujące zależności:

  • Nadmierne dawki glikokortykosteroidów mogą predysponować w kierunku rozwoju otyłości i tkanki tłuszczowej trzewnej, zatem współpraca z dietetykiem będzie miała na celu zadbanie o prawidłowy bilans energetyczny.
  • Niedobór mineralokortykosteroidów i ich substytucja może wpływać na zaburzenia elektrolitowe (głównie sód i potas), i tak w przypadku hiperkaliemii (nadmierne stężenie potasu w surowicy krwi) należy zadbać o ograniczenie w codziennej diecie pokarmów obfitujących w potas (ograniczenie spożycia owoców, takich jak banan, melon; warzyw, takich jak pomidor, seler naciowy, papryka), z kolei w przypadku hiponatremii (niedobór sodu w surowicy krwi) zaleca się zwiększone spożycie sodu (kiszona kapusta, ogórki, sos sojowy i ogółem odpowiednie ilości soli dodawanej do przygotowywanych posiłków). Należy pamiętać, że zaburzenia elektrolitowe powinny być głównie regulowane przez odpowiednie, zalecone przez lekarza dawki stosowanych farmaceutyków, natomiast modyfikacje dietetyczne stanowią postępowanie uzupełniające.
  • Glikokortykosteroidy wpływają na gospodarkę wapniowo-fosforanową, w związku z powyższym warto zadbać o odpowiednią podaż wapnia wraz z dietą, głównie w celu profilaktyki osteopenii/osteoporozy, co jest szczególnie istotne u kobiet.
  • Większość przypadków pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy ma etiologię autoimmunizacyjną, zatem jadłospis powinien charakteryzować się wysokim potencjałem antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym [1].
  • Z uwagi na ogólne poczucie osłabienia i złą tolerancję wysiłku fizycznego warto zadbać o zbilansowany i pełnowartościowy jadłospis.

Lukrecja i jej wpływ na przebieg choroby Addisona

W literaturze fachowej można znaleźć opisy przypadków dotyczące stosowania lukrecji u pacjentów z chorobą Addisona. Jak się okazuje, kwas lukrecjowy (glycyrrhizic acid) oraz glicyretynowy (glycyrrhetinic acid) zawarte w lukrecji działają jak nieselektywne inhibitory enzymów, a dokładniej – dehydrogenazy 11-beta-hydrokortykosteroidowej typu 1 i 2, które odpowiadają m.in. za przemianę kortyzonu w kortyzol. Hamowanie aktywności wyżej wspomnianych enzymów przez lukrecję powoduje, że nawet niewielka dawka kortyzolu warunkuje działanie mineralokortykosteroidów i chroni pacjenta z chorobą Addisona przed utartą wody i sodu z organizmu [3]. Warto zwrócić uwagę, że historycznie lukrecja była nawet używana w leczeniu choroby Addisona. 
Działanie korzystne zostało jednakże odnotowane tylko u pacjentów, u których była zachowana choćby minimalna endogenna aktywność glikokortykosteroidów [3, 4]. 
Z praktycznego punktu widzenia istotne jest zwrócenie uwagi na przyjmowanie lukrecji i jej preparatów przez pacjentów z podejrzeniem pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy. Natomiast w przypadku już rozpoznanej choroby Addisona warto pamiętać, że lukrecja może być również przyczyną nadmiernego stężenia mineralokortykosteroidów oraz kortyzolu w organizmie [4].

Opis przypadku

Opis przypadku dotyczy 45-letniej kobiety z pierwotną niedoczynnością kory nadnerczy (choroba Addisona). Wśród schorzeń dodatkowych pacjentka prezentowała arytmię serca oraz zaburzenia metaboliczne w postaci hipertrójglicerydemii i hiperinsulinizmu. W wywiadzie stwierdzono łuszczycę i łysienie plackowate, obecnie w stanie remisji. W tabeli 1 została przedstawiona dokumentacja pacjentki.
W dniu pierwszej wizyty u dietetyka pacjentka zgłaszała sukcesywny przyrost masy ciała (ok. 10 kg w czasie ostatniego roku), dlatego jej celem była kontrola składu ciała i zapobieganie dalszemu przyrostowi. Ponadto pacjentka skarżyła się na ciągłe uczucie zmę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy