Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Postępowanie żywieniowe w zespole jelita nadwrażliwego

0 1496

Zespół jelita nadwrażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) to zaburzenie czynnościowe, którego charakterystycznymi cechami są: nawracający ból brzucha oraz zaburzenia rytmu wypróżnień (szczegółowe cechy opisane są w IV Kryteriach Rzymskich). Ze względu na postępowanie dietetyczne w IBS niezmiennie prym wiedzie dieta low FODMAP. Z uwagi na fakt, że nie jest to pojęcie nowe, coraz więcej badań klinicznych, ale również relacji empirycznych, dociera do przestrzeni publicznej i można w coraz większym stopniu indywidualizować zalecenia bazujące na low FODMAP.

Dieta low FODMAP w pigułce

Dieta low FODMAP polega na eliminacji produktów o wysokim potencjale fermentującym (szczegóły dotyczące diety opisane zostały w numerze „Food Forum”, luty 2019). Czas eliminacji trwa od czterech do ośmiu tygodni, po tym okresie dietę się rozszerza, wprowadzając wcześniej eliminowane pokarmy i oceniając ich indywidualną tolerancję. Dieta low FODMAP jest postępowaniem trudnym do realizacji w praktyce. Niejednokrotnie zwraca się uwagę na jej restrykcyjność i potencjalne deficyty składników pokarmowych. W literaturze fachowej można również znaleźć informacje o wspomnianej diecie i jej wpływie na generowanie zaburzeń odżywiania. Nie zapominajmy również, że przewlekłe unikanie składników FODMAP to także ryzyko dysbiozy jelitowej. Z uwagi na powyższe zagrożenia niezwykle ważnym aspektem jest indywidualizacja zaleceń i dbanie o wysoką wartość odżywczą protokołu żywieniowego low FODMAP. Jak pokazują badania, dieta osób z IBS jest często niedoborowa w beta-karoten, retinol, ryboflawinę, wapń, magnez oraz fosfor [1]. Czy dieta low FODMAP zawsze musi być stosowana w sposób restrykcyjny i tak jak zakładają ogólne wytyczne? Idąc naprzeciw potrzebom pacjentów z IBS, Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (National Institute for Health and Care Excellence – NICE) z Wielkiej Brytanii opublikował informacje na temat zmodyfikowanej diety low FODMAP, której celem jest ułatwienie pacjentom realizacji zaleceń w praktyce (tabela 1) [1, 2]. Najważniejsze zasady tej diety to: dbanie o regularność spożywanych posiłków, zastąpienie produktów bazujących na tradycyjnej pszenicy wyrobami z orkiszu, zmniejszenie spożycia żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, ograniczenie konsumpcji cebuli, kapusty i fasoli, unikanie napojów gazowanych, gumy do żucia, słodzików, których nazwa kończy się na „-ol”, a także zwiększenie spożycia łusek babki płesznik. 
 

POLECAMY

Tabela 1. Pokarmy, których należy unikać w IBS według NICE [2]
Warzywa Owoce Inne produkty
cebula, czosnek, fasola, groch, kapusta,
karczoch
arbuz mąka pszenna i produkty na niej bazujące,
mleko i produkty mleczne,
słodziki zawierające fruktozę (np. syrop
kukurydziany),
substancje takie, jak: sorbitol, mentol, izomalt,
maltitol,
napoje gazowane, kawa, piwo


Ostre przyprawy są zazwyczaj przeciwwskazane, niemniej jednak doniesienia wskazują, że istnieje pewna zależność między spożywaniem ostrych przypraw a dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Jak się okazuje, kapsaicyna zawarta w chili może powodować dolegliwości bólowe w jamie brzusznej, ale tylko wtedy, gdy jest spożywana okazjonalnie. Regularne przyjmowanie chili, jak ma to miejsce w przypadku populacji azjatyckich (dzienna konsumpcja chili wynosi nawet 2,5–8 g), powoduje desensytyzację (odwrażliwienie), a w następstwie mniej dolegliwości dyspeptycznych i zaburzeń perystaltyki jelit [1].

Pacjentka z IBS – opis przypadku

Opis przypadku dotyczy młodej kobiety, która zgłosiła się do gabinetu dietetyka w celu złagodzenia objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Kobieta relacjonowała obecność bólu brzucha, notorycznych wzdęć, często występujących biegunek (nawet trzy, cztery luźne wypróżnienia dziennie), nudności oraz uczucia przelewania w jamie brzusznej. Co ciekawe, pomimo prawidłowego wskaźnika masy ciała BMI (21,5 kg/m2) pacjentka prezentowała cechy stłuszczenia wątroby. Spożycie alkoholu było okazjonalne. Przyjmowane leki to preparat trymebutyny – substancja regulująca motorykę jelit. Oprócz zgłaszanych objawów dyspeptycznych pacjentka pragnęła schudnąć (jak sugerowała 5–6 kg). Zaplanowana aktywność fizyczna odbywała się dwa razy w tygodniu (bieganie, jeden trening – ok. 5–6 km). 
Biorąc pod uwagę dolegliwości po spożywaniu posiłków, pacjentka wspominała o nabiale (mleko krowie i twarogi) oraz potrawach smażonych w głębokim tłuszczu. Dodatkowo pacjentka widziała zależność pomiędzy sytuacjami stresogennymi w pracy a nasileniem epizodów bólowych i biegunek.

Studium przypadku:

  • Płeć: kobieta
  • Wiek: 35 lat
  • Masa ciała: 65,1 kg
  • Wzrost: 174 cm
  • BMI: 21,5 kg/m2 (zakres wartości pożądanych: 18,5–24,9 kg/m2)
  • Podstawowa przemiana materii: 1356 kcal
  • Zawartość tkanki tłuszczowej: 31,3% (optimum: 15–25%; górna granica: 32%)
  • Masa mięśni: 42,5 kg
  • Wiek metaboliczny: 36 lat
  • Zawartość wody w organizmie: 50,7% (zakres wartości pożądanych: 45–60%)
  • Poziom tkanki tłuszczowej trzewnej: 3 (zakres wartości pożądanych: 1–12)
  • Stan kliniczny: IBS, cechy stłuszczenia wątroby
  • Wyniki badań: obniżone stężenie amylazy w surowicy krwi
  • Stosowane leki: Debretin (trimebutyna)
  • Suplementacja diety: maślan sodu, probiotyki (Lactobacillus plantarum 299v)
  • Praca zawodowa/wydatki energetyczne: praca umysłowa – pięć dni w tygodniu po osiem godzin
     
Tabe...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy