Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Postępowanie żywieniowe w zespole jelita nadwrażliwego

351

Zespół jelita nadwrażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) to zaburzenie czynnościowe, którego charakterystycznymi cechami są: nawracający ból brzucha oraz zaburzenia rytmu wypróżnień (szczegółowe cechy opisane są w IV Kryteriach Rzymskich). Ze względu na postępowanie dietetyczne w IBS niezmiennie prym wiedzie dieta low FODMAP. Z uwagi na fakt, że nie jest to pojęcie nowe, coraz więcej badań klinicznych, ale również relacji empirycznych, dociera do przestrzeni publicznej i można w coraz większym stopniu indywidualizować zalecenia bazujące na low FODMAP.

POLECAMY

Dieta low FODMAP w pigułce

Dieta low FODMAP polega na eliminacji produktów o wysokim potencjale fermentującym (szczegóły dotyczące diety opisane zostały w numerze „Food Forum”, luty 2019). Czas eliminacji trwa od czterech do ośmiu tygodni, po tym okresie dietę się rozszerza, wprowadzając wcześniej eliminowane pokarmy i oceniając ich indywidualną tolerancję. Dieta low FODMAP jest postępowaniem trudnym do realizacji w praktyce. Niejednokrotnie zwraca się uwagę na jej restrykcyjność i potencjalne deficyty składników pokarmowych. W literaturze fachowej można również znaleźć informacje o wspomnianej diecie i jej wpływie na generowanie zaburzeń odżywiania. Nie zapominajmy również, że przewlekłe unikanie składników FODMAP to także ryzyko dysbiozy jelitowej. Z uwagi na powyższe zagrożenia niezwykle ważnym aspektem jest indywidualizacja zaleceń i dbanie o wysoką wartość odżywczą protokołu żywieniowego low FODMAP. Jak pokazują badania, dieta osób z IBS jest często niedoborowa w beta-karoten, retinol, ryboflawinę, wapń, magnez oraz fosfor [1]. Czy dieta low FODMAP zawsze musi być stosowana w sposób restrykcyjny i tak jak zakładają ogólne wytyczne? Idąc naprzeciw potrzebom pacjentów z IBS, Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (National Institute for Health and Care Excellence – NICE) z Wielkiej Brytanii opublikował informacje na temat zmodyfikowanej diety low FODMAP, której celem jest ułatwienie pacjentom realizacji zaleceń w praktyce (tabela 1) [1, 2]. Najważniejsze zasady tej diety to: dbanie o regularność spożywanych posiłków, zastąpienie produktów bazujących na tradycyjnej pszenicy wyrobami z orkiszu, zmniejszenie spożycia żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, ograniczenie konsumpcji cebuli, kapusty i fasoli, unikanie napojów gazowanych, gumy do żucia, słodzików, których nazwa kończy się na „-ol”, a także zwiększenie spożycia łusek babki płesznik. 
 

Tabela 1. Pokarmy, których należy unikać w IBS według NICE [2]
Warzywa Owoce Inne produkty
cebula, czosnek, fasola, groch, kapusta,
karczoch
arbuz mąka pszenna i produkty na niej bazujące,
mleko i produkty mleczne,
słodziki zawierające fruktozę (np. syrop
kukurydziany),
substancje takie, jak: sorbitol, mentol, izomalt,
maltitol,
napoje gazowane, kawa, piwo


Ostre przyprawy są zazwyczaj przeciwwskazane, niemniej jednak doniesienia wskazują, że istnieje pewna zależność między spożywaniem ostrych przypraw a dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Jak się okazuje, kapsaicyna zawarta w chili może powodować dolegliwości bólowe w jamie brzusznej, ale tylko wtedy, gdy jest spożywana okazjonalnie. Regularne przyjmowanie chili, jak ma to miejsce w przypadku populacji azjatyckich (dzienna konsumpcja chili wynosi nawet 2,5–8 g), powoduje desensytyzację (odwrażliwienie), a w następstwie mniej dolegliwości dyspeptycznych i zaburzeń perystaltyki jelit [1].

Pacjentka z IBS – opis przypadku

Opis przypadku dotyczy młodej kobiety, która zgłosiła się do gabinetu dietetyka w celu złagodzenia objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Kobieta relacjonowała obecność bólu brzucha, notorycznych wzdęć, często występujących biegunek (nawet trzy, cztery luźne wypróżnienia dziennie), nudności oraz uczucia przelewania w jamie brzusznej. Co ciekawe, pomimo prawidłowego wskaźnika masy ciała BMI (21,5 kg/m2) pacjentka prezentowała cechy stłuszczenia wątroby. Spożycie alkoholu było okazjonalne. Przyjmowane leki to preparat trymebutyny – substancja regulująca motorykę jelit. Oprócz zgłaszanych objawów dyspeptycznych pacjentka pragnęła schudnąć (jak sugerowała 5–6 kg). Zaplanowana aktywność fizyczna odbywała się dwa razy w tygodniu (bieganie, jeden trening – ok. 5–6 km). 
Biorąc pod uwagę dolegliwości po spożywaniu posiłków, pacjentka wspominała o nabiale (mleko krowie i twarogi) oraz potrawach smażonych w głębokim tłuszczu. Dodatkowo pacjentka widziała zależność pomiędzy sytuacjami stresogennymi w pracy a nasileniem epizodów bólowych i biegunek.

Studium przypadku:

  • Płeć: kobieta
  • Wiek: 35 lat
  • Masa ciała: 65,1 kg
  • Wzrost: 174 cm
  • BMI: 21,5 kg/m2 (zakres wartości pożądanych: 18,5–24,9 kg/m2)
  • Podstawowa przemiana materii: 1356 kcal
  • Zawartość tkanki tłuszczowej: 31,3% (optimum: 15–25%; górna granica: 32%)
  • Masa mięśni: 42,5 kg
  • Wiek metaboliczny: 36 lat
  • Zawartość wody w organizmie: 50,7% (zakres wartości pożądanych: 45–60%)
  • Poziom tkanki tłuszczowej trzewnej: 3 (zakres wartości pożądanych: 1–12)
  • Stan kliniczny: IBS, cechy stłuszczenia wątroby
  • Wyniki badań: obniżone stężenie amylazy w surowicy krwi
  • Stosowane leki: Debretin (trimebutyna)
  • Suplementacja diety: maślan sodu, probiotyki (Lactobacillus plantarum 299v)
  • Praca zawodowa/wydatki energetyczne: praca umysłowa – pięć dni w tygodniu po osiem godzin
     
Tabela 2. Przykładowe nawyki żywieniowe pacjentki
Posiłek Godzina Jakie produkty, potrawy
przed śniadaniem pobudka: 6.30
  • kawa z mlekiem
I śniadanie ok. 9.00 w pracy
  • dwie kromki pieczywa (pszenne, orkiszowe, żytnie lub chrupkie)
  • dodatki: ser podpuszczkowy, jajko, humus, pasta
  • z awokado, pasztet, pomidor, ogórek
II śniadanie -
  • jabłko/gruszka
obiad ok. godziny 16
  • domowa zupa lub pierś z indyka lub kurczaka
  • z warzywami smażona na patelni, sos słodko-kwaśny lub meksykański
  • w pracy często zamawiane posiłki z okolicznych restauracji
podwieczorek - -
kolacja ok. godziny 19
  • dwie kromki pieczywa (pszenne, orkiszowe, żytnie lub chrupkie)
  • dodatki: ser podpuszczkowy, jajko, pasztet, warzywa

 

Przykładowe jadłospisy na zasadach diety low FODMAP (dieta redukująca masę ciała)

Jadłospis I

Śniadanie
Sałatka z serem kozim lub feta – składniki na 2 porcje – 2/3 na śniadanie, a 1/3 na kolację
Sałatę opłukać, osuszyć, włożyć do salaterki. Dodać pokrojone na połówki pomidory, pokrojony ogórek oraz plastry sera. Przygotować winegret. Sałatkę doprawić pieprzem ziołowym oraz polać winegretem.

  • sałata/roszponka – kilka garści
  • pomidor bez skóry – 400 g – 2 sztuki
  • ser kozi – 50 g – ¼ opakowania 200 g
  • ogórek – 200 g – 1 sztuka
  • winegret: wymieszane 1 łyżeczka oliwy, 1 łyżeczka soku z cytryny, 1 łyżeczka syropu klonowego, pieprz ziołowy

Przekąska I
Koktajl – składniki zmiksować blenderem

  • napój migdałowy/kokosowy z Ca 200 g – 1 szklanka
  • winogrona – 150 g – ok. 15 gronek
  • banan – 120 g – 1 sztuka
  • nasiona słonecznika – 15 g – ok. 1 i ½ łyżki
  • łuska babki płesznik – 15 g – ok. 1 i ½ łyżki

Przekąska II
Kasza jaglana z płatkami migdałowymi i pestkami dyni
Kaszę delikatnie wypłukać, ugotować, dodać płatki migdałowe i zmielone pestki dyni.

  • kasza jaglana – 60 g – 1/3 szklanki suchej kaszy
  • płatki migdałowe – 10 g – 1 łyżka
  • pestki dyni – 15 g – 1 i ½ łyżki

Obiad
Krupnik

Kaszę opłukać, zalać wodą, gotować na małym ogniu. Umyte, obrane i opłukane warzywa zetrzeć na tarce, ziemniaki pokroić, dodać do podgotowanej kaszy, dodać opłukane mięso, razem gotować pod przykryciem. Na końcu dodać napój roślinny, sól do smaku, oliwę, zagotować. Przed podaniem dodać zieloną pietruszkę.

  • marchew – 100 g – 1 sztuka
  • pietruszka – 70 g – 1 sztuka
  • ziemniak – 70 g – 1 mała sztuka
  • kasza jaglana – 30 g – 1/3 woreczka
  • mięso z piersi indyka/kurczaka 150 g – ¾ piersi (zamiennie polędwica wołowa)
  • napój roślinny z wapniem – 100 g – ½ szklanki
  • oliwa z oliwek – 6 g – 1 łyżeczka
  • natka pietruszki – 10 g – 1 łyżka
  • sól, szczypta

Kolacja
Druga porcja sałatki

Wartość odżywcza:
witamina C – 197 mg (RDA według IŻŻ – 75 mg), kwas foliowy 544 μg (RDA według IŻŻ – 400 μg), witamina B2 – 1,94 mg (RDA według IŻŻ – 1,1 mg), witamina B12 – 2,4 μg (RDA według IŻŻ – 2,4 μg), potas – 4477 mg (AI według IŻŻ – 3500 mg), wapń – 995 mg (RDA według IŻŻ – 1000 mg), magnez 564,6 mg (RDA według IŻŻ – 320 mg), fosfor – 1583 mg (RDA według IŻŻ – 700 mg)


Interwencja dietetyczna: 

Działania miały na celu poprawę nawyków żywieniowych, zadbanie o regularność spożywanych posiłków oraz zwrócenie uwagi na aktywność fizyczną jako środek ułatwiający radzenie sobie z sytuacjami stresowymi. Wspólnie z pacjentką została podjęta decyzja o wprowadzeniu diety low FODMAP na okres ośmiu tygodni. Po przeprowadzeniu edukacji z zakresu zn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy