Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 lutego 2020

NR 1 (Luty 2020)

Postępowanie żywieniowe w chorobie Gravesa-Basedowa

208

Wskazówki dietetyczne dla pacjentów z chorobami tarczycy dotyczą głównie postępowania w niedoczynności tarczycy czy chorobie Hashimoto, z kolei dane na temat diety w nadczynności tarczycy są zdecydowanie uboższe, a to zapewne dlatego, że częstość występowania nadczynności w populacji ogólnej jest zdecydowanie mniejsza. Abstrahując od powyższych informacji, warto zaznaczyć, że postępowanie dietetyczne w nadczynności tarczycy jest nie mniej ważne i wpływa w zasadniczy sposób na jakość życia i stan odżywienia pacjenta.
Tarczyca to niezwykle interesujący gruczoł w kontekście jego oddziaływania na metabolizm człowieka. Jak wiadomo, hormony wydzielane przez gruczoł tarczowy wpływają na szereg procesów w organizmie, m.in. regulują dojrzewanie i różnicowanie komórek, są niezbędne do prawidłowego wzrostu, zwiększają termogenezę (wytwarzanie ciepła) oraz modulują metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów [1]. Cechy charakterystyczne nadczynności tarczycy wpływające na stan odżywienia to:

POLECAMY

  • osłabienie,
  • spadek masy ciała pomimo apetytu,
  • zmniejszenie masy mięśniowej; osłabienie i nadmierna męczliwość mięśni,
  • nadmierne pobudzenie psychoruchowe,
  • rozregulowany rytm wypróżnień – biegunki.

Choroba Gravesa-Basedowa to schorzenie autoimmunologiczne polegające na produkcji przez organizm immunoglobulin klasy IgG, które swym działaniem przypominają funkcję TSH, a tym samym stymulują gruczoł tarczowy do nadmiernej produkcji hormonów (tyroksyna i trójjodotyronina). Nadmiar wspomnianych hormonów prowadzi następczo do wystąpienia objawów w postaci orbitopatii tarczycowej (oftalmopatia – zewnętrzny objaw to wytrzeszcz oczu) i wola miąższowego [2]. Cechą charakterystyczną, istotną dla dietetyka, jest to, że pacjenci z chorobą Gravesa-Basedowa często cierpią z powodu następstw nadczynności tarczycy.

Wpływ nadczynności tarczycy na stan odżywienia

Biorąc pod uwagę wpływ choroby na organizm człowieka, pamiętajmy, że nadczynność tarczycy prowadzi do zwiększonego metabolizmu, nasilając katabolizm. W trakcie pomiarów antropometrycznych warto zwrócić uwagę na zwartość masy mięśniowej i beztłuszczowej masy ciała, gdyż wspomniany katabolizm może dotyczyć także tkanki mięśniowej. Utrata mięśni jest szczególnie niewskazana u osób w wieku podeszłym z uwagi na zwiększone ryzyko sarkopenii i towarzyszących zaburzeń metabolicznych. Pacjenci z chorobą Gravesa-Basedowa najczęściej borykają się z niedoborową masą ciała, niemniej jednak ocenę stanu odżywienia należy prowadzić każdorazowo indywidualnie. Pamiętajmy również, że w wyniku zastosowanego leczenia przeciwtarczycowego (tyreostatyki) ok. 10% pacjentów może w niekontrolowany sposób przybierać na masie ciała [3]. Efekt ten jest spowodowany następczą hipotyreozą. Dlatego niezbędna jest okresowa ewaluacja stanu odżywienia.
 
Jadłospis dla pacjenta z chorobą Gravesa-Basedowa powinien uwzględniać [2]:

  • Nadwyżkę kaloryczną w przypadku niedoborowej masy ciała – zaleca się wówczas zwiększenie wartości energetycznej diety o ok. 10–20% w stosunku do całkowitego zapotrzebowania energetycznego;
  • Odpowiednią podaż pełnowartościowego białka – w przypadku utraty beztłuszczowej masy ciała nawet 1,5–2 g/kg masy ciała; źródła białka pełnowartościowego to: mięso z kurczaka/indyka, 
  • wołowina, jajka, mięso ryb, nasiona roślin strączkowych oraz wysokiej jakości nabiał (po wykluczeniu nietolerancji laktozy i alergii na białka mleka krowiego);
  • Dostarczanie wraz z codzienną dietą witamin antyoksydacyjnych (A, C, E) – w nadczynności tarczycy obserwuje się nadmierną produkcję wolnych rodników tlenowych, dlatego tak istotna jest podaż antyoksydantów; do pokarmów bogatych w witaminę A można zaliczyć: żółtko jaja, tran i ryby (np. makrela) oraz wątróbkę; witaminę E znajdziemy w oleju z zarodków pszennych, nasionach słonecznika i orzechach (np. laskowych), z kolei czarna porzeczka, papryka czy natka pietruszki obfitują w witaminę C; 
  • Odpowiednią podaż wapnia, gdyż nadczynność tarczycy wpływa na jego gospodarkę w organizmie, intensyfikując resorpcję kości [4]. Bogate źródło łatwo przyswajalnego wapnia stanowi nabiał, niemniej jednak wspomniany składnik mineralny znajdziemy również w nasionach roślin strączkowych, figach, migdałach, maku, a nawet sproszkowanych skorupkach jaj czy wodach mineralnych;
  • Ograniczenie spożycia kofeiny, która w nadmiarze może przyczynić się do zaburzeń rytmu serca, kłopotów ze skupieniem uwagi czy trudności z zasypianiem; warto całkowicie zrezygnować z konsumpcji napojów energetyzujących, a spożycie kawy czy herbaty nie powinno przekraczać jednej, dwóch filiżanek na dzień;
  • Pokarmy powinny być w miarę możliwości lekkostrawne, tak aby nie zalegały długo w przewodzie pokarmowym, dlatego też warto wykluczyć tradycyjne smażenie w głębokim tłuszczu;
  • Suplementację diety kwasami omega-3 z uwagi na ich działanie przeciwzapalne, neuroprotekcyjne oraz immunomodulujące;
  • Odpowiednią podaż jodu – zupełne wykluczenie jodu z diety może negatywnie wpływać na skuteczność leczenia przeciwtarczycowego [5];
  • Selen – korzystnie wpływa na aktywność enzymów antyoksydacyjnych oraz może zwiększyć skuteczność leczenia przeciwtarczycowego [6, 7]; dawki stosowane w badaniach eksperymentalnych oscylują między 100 a 300 μg/dzień, niemniej jednak nie ma wystarczających dowodów na wykorzystanie niniejszych zaleceń w praktyce klinicznej [8]. 
     

Przestrzeganie diety bezglutenowej u osób z celiakią koreluje z obniżonym stężeniem przeciwciał przeciwko komórkom tarczycy, ale nie wpływa na zahamowanie progresji procesu autoimmunologicznego, który już się rozpoczął.


Czy rodzaj diety oraz jej suplementacja mogą wpłynąć na funkcję tarczycy?

Godny poświęcenia uwagi jest fakt, że niektóre suplementy diety mogą modulować czynność tarczycy. I tak warto wspomnieć o wodorostach, które nierzadko stanowią składnik suplementów stosowanych w redukcji masy ciała. Wodorosty same w sobie są wartościowym składnikiem diety, dostarczają jod i inne składniki mineralne, białko, antyoksydanty oraz błonnik. Z drugiej strony należy pamiętać o potencjalnych działaniach niepożądanych. Jak się okazuje, nadmierna podaż jodu zawartego w wodorostach kelp może indukować przejściową nadczynność tarczycy, zatem osoby z chorobą Gravesa-Basedowa powinny unikać suplementacji diety wyżej wspomnianym składnikiem. Jak pokazują wyniki badań, zdrowi ludzie pozostają w eutyreozie (prawidłowa czynność tarczycy), kiedy dzienna podaż jodu nie przekracza 500 μg. Większe dawki mogą wywoływać nadczynność tarczycy, o czym należy pamiętać, przyjmując preparaty zawierające w swoim składzie jod. Do produktów szczególnie bogatych w jod należą: wodorosty morskie nori (16–2984 μg jodu/1g), wodorosty kelp (200–1500 μg/g), pieczony dorsz (99 μg/85 g), sól jodowana (71 μg/1,5 g) oraz mleko (56 μg/250 g) [9, 10]. Rozpatrując wpływ rodzaju diety na funkcję tarczycy, warto podkreślić, że rezygnacja z produktów odzwierzęcych, czego manifestacją jest dieta wegańska, zmniejsza ryzyko wystąpienia nadczynności tarczycy aż o 52% w porównaniu do tzw. diety omnivore („wszystkożercy”) [11]. Potencjalny mechanizm odpowiedzialny za taki efekt może wiązać się z tym, że dieta wegańska wpływa na zahamowanie aktywności insulinopodobnego czynnika wzrostu 1, co z kolei oddziałuje na produkcję limfocytów i procesy apoptotyczne. Ponadto dieta wegańska bogata we flawonoidy chroni komórki przed autoagresją [11].

Opis przypadku

Trzydziestosześcioletnia kobieta zgłosiła się do dietetyka w celu uzyskania porady dietetycznej. U pacjentki w trakcie wcześniejszego procesu diagnostycznego rozpoznano celiakię oraz chorobę Gravesa-Basedowa. Biorąc pod uwagę funkcjonowanie przewodu pokarmowego, stwierdzono stan zapalny błony śluzowej żołądka (gastritis). Wśród przyjmowanych leków zanotowano preparat stosowany w leczeniu depresji, którego substancją aktywną jest tianeptyna. Dodatkowo w wyniku farmakologicznego leczenia nadczynności tarczycy (której przyczyną była choroba Gravesa-Basedowa), pacjentka finalnie rozwinęła niedoczynność tarczycy. W celu uzyskania eutyreozy pacjentka przyjmowała przepisaną przez endokrynologa lewotyroksynę. Kobieta zgłaszała również występujące biegunki, trudności z połykaniem, odczucie zgagi oraz wzmożone oddawanie moczu. Celem wizyty u dietetyka był przyrost masy ciała i poprawa funkcjonowania przewodu pokarmowego oraz ogólnego samopoczucia pacjentki.
 

Tabela 1. Wyniki pomiarów antropometrycznych:
Masa ciała Wysokość BMI Zawartość tkanki
tłuszczowej
Zawartość wody
w organizmie
Wskaźnik tłuszczu
trzewnego
Zawartość masy
...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy