Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Diagnoza lekarska w zespole jelita nadwrażliwego

383

Zespół jelita nadwrażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) został sklasyfikowany w IV Kryteriach Rzymskich w kategorii C1, który należy do najczęstszych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Choroby czynnościowe jelit to przewlekłe zaburzenia przewodu pokarmowego, których objawami są bóle brzucha, wzdęcia i/lub zaburzenia oddawania stolca, czyli biegunka, zaparcia lub występowanie obu [1]. Ważnymi cechami niezbędnymi do rozpoznania zaburzeń czynnościowych jest początek objawów od co najmniej sześciu miesięcy, występowanie objawów w ciągu ostatnich trzech miesięcy), objawy występujące minimum raz w tygodniu oraz niewystępowanie schorzeń organicznych [1].
Zespół jelita nadwrażliwego występuje na całym świecie, chociaż najczęściej w krajach wysoko rozwiniętych, u ok. 10–20% osób w całej populacji. Zaraz po infekcjach górnych dróg oddechowych jest drugą co do częstości przyczyną nieobecności w pracy [2]. Zespół jelita nadwrażliwego występuje w każdym wieku, znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn [2]. Wyróżnia się cztery główne podtypy IBS: IBS z dominującym zaparciem (IBS-C), IBS z dominującą biegunką (IBS-D), IBS ze zmiennym rytmem wypróżnień (IBS-M) i niesklasyfikowana postać IBS (IBS-U) [1].

POLECAMY

Etiopatogeneza 

Etiologia zespołu jelita nadwrażliwego jest wieloczynnikowa. Do głównych przyczyn zaliczyć można: nieprawidłową motorykę przewodu pokarmowego, nadwrażliwość trzewną, dysbiozę jelitową, zaburzenia na osi mózg – jelito, czynniki genetyczne, czynniki środowiskowe czy psychologiczne [3]. Interakcje czynników patofizjologicznych, psychospołecznych dodatkowo z uwarunkowaniami genetycznymi i środowiskowymi wpływają na rozwój i ekspresję objawów IBS. Epidemiologia wskazuje na związek IBS z częstszym występowaniem u kobiet, zmienność objawów w różnych fazach cyklu miesięcznego, okres menopauzy czy ciąży, może świadczyć o znaczeniu hormonów płciowych z występowaniem objawów. W poszukiwaniu przyczyn występowania zespołu jelita nadwrażliwego warto wspomnieć o częstym współistnieniu zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (small intestinal bacterial overgrowth – SIBO) z IBS [4]. 

Rys. 1. Proponowany algorytm diagnostyczny u pacjentów z podejrzeniem IBS


Mikrobiota jelitowa 

W wyniku dysbiozy jelitowej spada liczba korzystnych dla zdrowia szczepów bakterii, co może prowadzić do rozwoju patogennej mikrobioty i spowodować zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego. W zespole jelita nadwrażliwego stwierdza się obniżenie liczby bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, a zwiększenie Escherichia coli, Streptoccocus, Clostridium spp. [5]. Badania wykazują również zmianę proporcji między Bacteroidetes a Firmicutes [5]. Dodatkowo częstość występowania IBS po przebytej infekcji żołądkowo-jelitowej jest siedmiokrotnie większa niż u osób, które nie przeszły takiego zakażenia. Natomiast u pacjentów z zapaleniem jelit spowodowanym przez pierwotniaki lub pasożyty zespół jelita nadwrażliwego stwierdzono aż u 41,9% [6]. 

Objawy 

Oprócz dolegliwości bólowych i zmian częstości wypróżnień występują wzdęcia brzucha, zmiana wyglądu stolca, nagląca potrzeba oddania stolca, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz wydalanie śluzu. Większość pacjentów odczuwa te objawy przejściowo. W sposób ciągły może jedynie występować ból w jamie brzusznej, kwalifikowany jako „czynnościowy ból brzucha” [7]. U chorych z IBS dość często występują objawy spoza układu pokarmowego, takie jak: senność, bóle głowy i pleców w odcinku lędźwiowym, częste i naglące oddawanie moczu, u kobiet mogą występować również zaburzenia miesiączkowania [7]. 

Diagnostyka 

Aktualnie do rozpoznania IBS obowiązują IV Kryteria Rzymskie, które podają, że jeżeli w ciągu ostatnich trzech miesięcy, przez co najmniej jeden dzień w tygodniu występował ból brzucha związany z defekacją, wraz ze zmianą konsystencji stolca i/lub ze zmianą częstości wypróżnień (wystarczą dwa z tych kryteriów), to można rozpoznać zespół jelita nadwrażliwego [8]. W przypadku współwystępowania objawów dodatkowych, jak np. nagły spadek masy ciała, niedokrwistość z niedoboru żelaza, krwawienie z odbytu bądź inne objawy nocne wybudzające pacjenta, należy rozszerzyć diagnostykę. Jeśli chodzi o dobór odpowiednich badań należy podchodzić do pacjenta bardzo indywidualnie. Diagnostyka w dużej mierze powinna zależeć od czasu trwania choroby, nasilenia objawów, wieku pacjenta oraz wywiadu rodzinnego. 
Badaniami, o które najczęściej poszerza się diagnostykę, są: morfologia krwi obwodowej, białko C-reaktywne (C-reactive protein – CRP), tyreotropiny (thyroid-stimulating hormone –TSH), badanie kalprotektyny, oznaczanie przeciwciał niezbędnych do diagnostyki celiakii oraz USG jamy brzusznej [9]. Panel badań dodatkowych może obejmować również badanie nadwrażliwości pokarmowych, wodorowy test oddechowy w kierunku SIBO, badanie kału w kierunku mikrobioty jelitowej, krwi utajonej czy pasożytów w kale. U pacjentów po 50. roku życia może być również wskazanie do wykonania kolonoskopii. 

Leczenie 

Zespół jelita nadwrażliwego to schorzenie przewlekłe – u większości pacjentów objawy nawracają, czasami nawet przez całe życie. Bardzo ważne jest, aby pacjentowi uzmysłowić korzyści ze zmiany stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, np. spacery czy uprawianie jogi, walka ze stresem oraz dbanie o dobry sen mogą przełożyć się na poprawę objawów IBS [10]. 
Dodatkowo warto zadbać o dietę pacjenta z zespołem jelita nadwrażliwego. Rekomendacje sugerują czasowe (przez sześć tygodni) stosowanie diety z małą zawartością fermentujących cukrów prostych i polioli (dieta low-FODMAP). We wszystkich postaciach IBS zaleca się również stosowanie diety bogatej w błonnik rozpuszczalny [10]. 
Do pacjenta należy podchodzić indywidualnie oraz dobrać odpowiednią probiotykoterapię na bazie przebadanych szczepów probiotycznych. Wykazano korzystny wpływ na objawy IBS u pacjentów stosujących probiotyki, najwięcej badań poświęcono Lactobacillus plantarum 299v, Saccharomyces boulardii, Bifidobacterium infantis [10]. Co najmniej jeden lizat bakteryjny z Escherichia coli DSM i Enterococcus faecalis DSM (martwe bakterie, które zachowują swoje właściwości probiotyczne, preparat ProSymbioflor) i kilka szczepów probiotycznych (np. Symbioflor 2 – żywe komórki E. coli DSM 17252) zostało przebadanych w leczeniu IBS i potwierdzono ich skuteczność oraz bezpieczeństwo, również u dzieci [11, 12]. 
 

Aktualnie do rozpoznania IBS obowiązują IV Kryteria Rzymskie, które podają, że jeżeli w ciągu ostatnich trzech miesięcy, przez co najmniej jeden dzień w tygodniu występował ból brzucha związany z defekacją, wraz ze zmianą konsystencji stolca i/lub ze zmianą częstości...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy