Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

29 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Nowe metody genetyczne diagnozowania wirusa HPV

0 90

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to w istocie grupa ponad 200 typów wirusa wywołujących u człowieka szereg chorób dotyczących narządów płciowych, śluzówek i skóry. Rozpowszechnienie wirusa jest bardzo duże. Szacuje się, że ok. 50% kobiet miało kontakt z HPV w ciągu pierwszych trzech lat po rozpoczęciu współżycia seksualnego [1]. 
Rodzaj choroby jest ściśle zależny od typu wirusa, którym doszło do zakażenia. Współczesne molekularne metody diagnostyki pozwalają na precyzyjne zidentyfikowanie typu wirusa, który wywołał infekcję i oszacować ryzyko rozwoju konkretnych chorób u danego pacjenta. 
Chorobami wywoływanymi przez wirusy HPV są:

  1. Rak szyjki macicy – czwarty najczęstszy nowotwór złośliwy na świecie u kobiet, w Polsce szósty pod względem częstości (ok. 4% nowotworów złośliwych u kobiet w 2013 r.) [2]. Współcześnie uważa się, że wszystkie raki szyjki macicy mają związek z zakażeniem HPV. Połowa przypadków raka szyjki macicy wynika z zakażeniem typem HPV 16, a typ 18 odpowiada za 20% przypadków. Pozostały odsetek raków szyjki macicy wywoływany jest przez inne typy wirusa HPV (por. tabela 1). Do czynników ryzyka rozwoju tego raka należą: promiskuityzm, zakażenie innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową i stosowanie doustnej tabletki antykoncepcyjnej. 
  2. Rak sromu i rak pochwy – stosunkowo rzadkie nowotwory złośliwe i w przeciwieństwie do raka szyjki macicy, HPV nie zawsze występował u osób z tymi nowotworami. Szacuje się, że ok. 30–40% przypadków raka sromu i 70% przypadków raka pochwy wynika z zakażenia wirusem [3]. 
  3. Rak gardła i języka (szerzej nowotwory głowy i szyi) – związek z HPV mają szczególnie raki zlokalizowane w ustnej części gardła, podstawy języka i migdałków. Do zakażania onkogennymi typami wirusa (najczęściej HPV 16) dochodzi drogą oralnych kontaktów płciowych. Ze względu na zachodzące zmiany w praktykach seksualnych w ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost zapadalności na nowotwory okolicy głowy i szyi związanych z zakażeniem HPV. W populacji ogólnej zakażenie HPV gardła i języka występuje z częstością ok. 10% u mężczyzn i 3% u kobiet [4]. 
  4. Rak odbytu, rak prącia – stosunkowo rzadkie nowotwory złośliwe w populacji zachodniej, ale zapadalność na nie wzrasta. Nie wszystkie nowotwory w tych okolicach wynikają z zakażenia HPV. Niemniej ok. 90% i 40% przypadków odpowiednio raka odbytu i prącia wynika z zakażenia HPV. Czynnikiem sprawczym jest najczęściej zakażenie typami 16 lub 18.
  5. Kłykciny kończyste – brodawkowate wyrośla zlokalizowane najczęściej w okolicy narządów płciowych, krocza i odbytu, rzadziej na innych błonach śluzowych (jama ustna, język, gardło). Występują u młodych osób obu płci (szczyt zachorowalności to 20.–24. rok życia), z częstością szacowaną na 3–10%. Aż 90% przypadków wynika z zakażenia HPV typu 6 lub 11 [5].
  6. Brodawki – zwykłe, stóp, płaskie i przejściowe, potocznie kurzajki. Skórne grudkowate wykwity występujące w różnych okolicach, szczególnie u osób młodych (szczyt zapadalności to 12.–16. rok życia). W populacji dorosłych występują u 3–5%, u dzieci nawet do 10% [6]. Ich rozwój jest konsekwencją zakażenia typami HPV 1, 4 i 10. 

 
W zależności od rodzaju wywoływanych chorób wirusy HPV dzieli się na dwie główne grupy (tabela 1): 

  • onkogenne, które wiążą się z powstawaniem nowotworów złośliwych (rak szyjki macicy, odbytu, prącia, gardła itd.),
  • nieonkogenne – wywołujące choroby niebędące nowotworami złośliwymi (np. brodawki płaskie lub kłykciny kończyste). 
     
Tabela 1. Najczęściej występujące onkogenne i nieonkogenne typy wirusa HPV
Typy onkogenne (inaczej wysokiego ryzyka, HR) związane z rakiem
16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 69, 82
Typy nieonkogenne (inaczej niskiego ryzyka) związane
z chorobami skóry
6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 72, 81


Metody rozpoznawania zakażenia

Warto podkreślić, że mimo dużego rozpowszechnienia HPV w populacji zdecydowana większość (80%) zakażeń HPV ulega samowyleczeniu dzięki reakcji odpornościowej organizmu w ciągu roku od zakażenia. Niemniej część zakażeń przechodzi w fazę latentną i z upływem wielu lat dochodzi do rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworowych. Wczesne stadia przednowotworowe mogą być wykrywane jako nieprawidłowości na poziomie komórkowym i tkankowym, przeciętnie dzieje się to dopiero 10 lat od transmisji. Zmiany te, szczególnie na szyjce macicy, mogą być wykrywane w badaniu mikroskopowym. Fakt ten stał się podstawą dla opracowania populacyjnych programów przesiewowych dla raka szyjki macicy. Pobranie wymazu cytologicznego (inaczej komórkowego, zwanego powszechnie cytologią) jest prostą procedurą pozwalającą wykryć zmiany przednowotworowe i podjąć leczenie, które zapobiegnie rozwojowi raka. Zmiany te pojawiają się ok. pięciu lat przed rozwojem raka szyjki macicy. Współcześnie istnieje też możliwość wykrycia infekcji HPV przy użyciu technik biologii molekularnej, nawet przed pojawieniem się wspomnianych zmian na poziomie mikroskopowym. W badaniach tych wykorzystuje się techniki namnażania materiału genetycznego wirusa (DNA). 
Obecnie w Polsce istnieje populacyjny program badań przesiewowych w przypadku raka szyjki macicy. Program Narodowego Funduszu Zdrowia wykorzystuje klasyczne wymazy cytologiczne, a badania molekularne zarezerwowane są do dalszej diagnostyki, w razie nieprawidłowego wyniku cytologicznego. Program jest kierowany do kobiet w wieku od 25 do 59 lat i polega na pobraniu wymazu cytologicznego raz na trzy lata. Teoretycznie, gdyby program obejmował 75% docelowej populacji, pozwoliłoby to obniżyć śmiertelność w związku z rakiem szyjki macicy o 25%. Niestety, w Polsce liczba zgłoszeń do tego programu profilaktycznego nie przekracza 25% [7]. Warto podkreślić, że na obecnym etapie brakuje wystandaryzowanych programów badań przesiewowych dla innych niż rak szyjki macicy chorób wywoływanych przez HPV. Prowadzone są jednak badania nad ich zastosowaniem w nowotworach głowy i szyi lub odbytu. Podobnie prowadzi się badania nad rolą diagnostyki genetycznej u mężczyzn. Najlepszym sposobem na zmniejszenie zapadalności na wszystkie choroby wywołane przez HPV jest więc obecnie profilaktyka pierwotna, czyli szczepienie przeciwko temu wirusowi. 

Badania HPV DNA

To grupa testów pozwalająca wykryć obecność materiału genetycznego wirusa HPV w tkankach pacjenta. W praktyce procedura z punktu widzenia pacjenta przebiega podobnie jak wykonanie standardowej cytologii. Badanie polega na założeniu wziernika do pochwy na fotelu ginekologiczny...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy