Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

28 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Postępowanie żywieniowe u kobiety po diecie redukcyjnej

394

Prawidłowo prowadzona dietoterapia nie powinna wiązać się z jakimkolwiek ryzykiem zdrowotnym. Zmiana nawyków żywieniowych u większości osób wpływa na wzrost sił witalnych, lepsze samopoczucie, a niejednokrotnie poprawę kondycji cery, włosów i paznokci. Sytuacja może wydawać się trudna, kiedy mamy do czynienia z deficytem kalorycznym. Zwróćmy uwagę, że odchudzając się, nie tylko należy dbać o odpowiednią liczbę kilokalorii w diecie, ale także o jej wartość odżywczą (ile dostarczymy gramów białka, nienasyconych kwasów tłuszczowych czy sacharozy). Jeżeli mamy do czynienia ze znaczącą otyłością, to odchudzanie powinno być procesem, w trakcie którego stopniowo zmieniamy nawyki żywieniowe naszego pacjenta. W warunkach domowych nie zaleca się stosowania diet o kaloryczności < 1000 kcal/dzień. Obecnie modne są aplikacje, które umożliwiają oszacowanie kaloryczne, ale zwróćmy uwagę, że wartość energetyczna to nie wszystko. Tym bardziej przy ograniczeniach kalorycznych samoczynnie zmniejsza się prawdopodobieństwo dostarczenia odpowiedniej ilości witamin, składników mineralnych i związków bioaktywnych. Dodatkowym zagrożeniem jest nieumiejętne stosowanie diet odchudzających i jednocześnie eliminacyjnych (przykładowo rezygnacja z nabiału, mięsa czy nasion roślin strączkowych).
Dieta odchudzająca (ubogoenergetyczna) bazuje na deficycie kalorycznym, który w zależności od podstawowej i całkowitej przemiany materii wynosi 500–1000 kcal/dzień. W związku z powyższym nie istnieje jedna uniwersalna kaloryczność diety redukcyjnej, która byłaby odpowiednia dla wszystkich osób. Bardzo często u osób z wyjściową wysoką masą ciała (> 100 kg) na początku postępowania dietetycznego stosuje się diety o kaloryczności > 2000 kcal. W miarę postępów w procesie odchudzania i zmniejszania się podstawowej przemiany materii stosuje się niższą kaloryczność. Należy bezwzględnie nadmienić, że redukcja masy ciała to proces, który niejednokrotnie może trwać 12 miesięcy i dłużej. Tak więc uświadomienie pacjenta i zweryfikowanie jego oczekiwań na początku współpracy jest niezwykle istotne.
 

POLECAMY

Przykład

kobieta; wiek: 29 lat; masa ciała: 103 kg; wzrost: 172 cm; 
BMI: 34,81 kg/m2 (otyłość)


Podstawowa przemiana materii według wzoru Harrisa-Benedicta (PPM = 665,09 + (9,56 × W) + (1,85 × H) – (4,67 × A) to 1832,54 kcal. 
Przy uwzględnieniu niskiego poziomu aktywności fizycznej (PAL 1,4) całkowite zapotrzebowanie energetyczne wynosi 2565,556 kcal. Deficyt energetyczny na poziomie 800 kcal powoduje uzyskanie kaloryczności dziennej: 1765,55 ~ 1800 kcal. 
Warto zwrócić uwagę, aby początkowa wartość energetyczna jadłospisu nie była niższa niż podstawowa przemiana materii (w tym przypadku właśnie 1800 kcal). Zbyt niska podaż kilokalorii może spowodować nadmierną utratę beztłuszczowej masy ciała, co z kolei negatywnie wpływa na tempo przemiany materii oraz parametry metaboliczne. 
Pułapki w dietach redukcyjnych:

  • Zbyt niska podaż białka. Niejednokrotnie trudno dostarczyć optymalną ilość białka w diecie na poziomie 1300–1500 kcal osobie, która nie spożywa mięsa, jaj czy nabiału, a z kolei po nasionach roślin strączkowych odczuwa dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W takiej sytuacji niezwykle ważnym aspektem będzie osiągnięcie kompromisu, który umożliwi dostarczenie co najmniej 60–70 g białka w codziennej diecie przy zachowaniu ujemnego bilansu energetycznego.
    Rozwiązaniem może być zastosowanie alternatywnych źródeł białka, jak np. algi. Jak się okazuje, zawartość białka w tych surowcach jest znacząca, a dodatkowo dostarczają one innych cennych składników odżywczych (witaminy z grupy B, witamina E oraz C, cynk, miedź, jod, magnez, żelazo, mangan) [1]. Zawartość białka w porcji spiruliny (28 g) to ok. 16 g (nutritiondata.self.com).
  • Niedojadanie porcji określonych w przygotowanym jadłospisie. Czasami zdarza się, że pacjenci na własną rękę nie dojadają porcji pokarmów określonych w planie żywieniowym, w myśl zasady, że wówczas efekt będzie jeszcze lepszy. Oprócz nasilonego odczucia głodu i frustracji jednocześnie możemy się wówczas nabawić niedoborów pokarmowych. Im niższa kaloryczność jadłospisu, tym większe ryzyko występowania deficytów pokarmowych.
  • Zbyt niska podaż wapnia, żelaza, witamin z grupy B (szczególnie tiamina) czy potasu przykładowo w diecie ograniczającej podaż węglowodanów (dieta ketogenna: < 20–50 g węglowodanów na dzień). Niemniej jednak niska wartość odżywcza jadłospisu może dotyczyć także diet o umiarkowanej zawartości makroskładników (białko: 15–20%; tłuszcze: 25–30%; węglowodany: 50–55%). Kwestią niezwykle istotną jest dobór odpowiednich produktów spożywczych, które cechują się wysoką koncentracją witamin i składników mineralnych, jednym słowem zwracamy szczególną uwagę na gęstość odżywczą planu żywieniowego. W sytuacji niezbilansowania jadłospisu konieczna jest jego celowana suplementacja. Składnikami szczególnie problematycznymi są: witaminy z grupy B, wapń oraz witamina D3.

Jak sobie radzić z dolegliwościami dotyczącymi powłok skórnych i tkanek (sucha i łuszcząca skóra, łamliwe paznokcie, osłabione włosy) po utracie zbędnych kilogramów?

  • Przede wszystkim zwróćmy uwagę na bilans energetyczny i stopniowe zwiększanie ilości kilokalorii w diecie, co samoczynnie przełoży się na wartość odżywczą jadłospisu (pod warunkiem, że będziemy wdrażać pokarmy o wysokiej wartości odżywczej). Początkowa nadwyżka kaloryczna nie powinna być większa niż 10–15% wyjściowej wartości energetycznej. Ważne jest monitorowanie składu ciała i samoobserwacja pacjenta dotycząca uczucia głodu i sytości. Docelowo staramy się osiągnąć podaż kilokalorii dostosowaną do poziomu aktywności fizycznej i pracy zawodowej z uwzględnieniem masy ciała, wysokości, wieku i płci.
  • Wykorzystanie suplementacji diety. Należy zwrócić uwagę na stężenie witaminy D3 w surowicy krwi i w razie niedoborów zalecić suplementację diety zgodną z rekomendacjami. Ważne jest również określenie podaży kwasów tłuszczowych omega-3 (kwas eikozapentaenowy – EPA i dokozaheksaenowy – DHA). W przypadku deficytu, który zazwyczaj wynika z niskiego spożycia ryb, można rozważyć podaż tranu o wysokiej jakości, który w dawce dziennej dostarcza ok. 1000 mg EPA + DHA. Zwróćmy uwagę również na witaminę B12 i wapń, w szczególności u osób niespożywających mięsa oraz nabiału. W poprawie funkcjonowania skóry i innych tkanek pomocna jest także fitoterapia. Przykładowo na wypadające włosy zalecane są mieszanki ziołowe, które poprawią przemianę materii i trawienie. Zaliczamy do nich sok z dziurawca, łopianu, brzozy czy mniszka [2]. Na uwagę zasługuje także surowiec zawierający w swoim składzie krzem, a mianowicie skrzyp polny. Wyciągi wodne zawierające krzem poprawiają przemianę materii, funkcjonowanie narządów wewnętrznych i naczyń krwionośnych, a także stan skóry, włosów i paznokci [2]. Pamiętajmy jednakże, że długotrwałe stosowanie skrzypu polnego może powodować niedobór tiaminy (witaminy B1).
  • Wybieranie produktów o szczególnie wysokiej wartości odżywczej. Tutaj z pomocą mogą przyjść superfoods, takie jak nasiona oraz sproszkowane liście moringi (Morina oleifera) bogate w prowitaminę A, witaminę B1 i E oraz składniki mineralne: potas, fosfor, cynk, magnez oraz wapń [3]. Do diety warto także włączyć owoce, takie jak: borówki, żurawina, truskawki, acai. Na uwagę zasługuje również komosa ryżowa, teff i amarantus (jako zamiennik kaszy czy ryżu), kakao, nasiona lnu, chia lub konopi, imbir, czosnek oraz pyłek pszczeli.

 

Przykładowe pomysły na posiłki w diecie redukcyjnej

Sałatka z pieczonym indykiem
Pierś z indyka upiec w piekarniku, pokroić, dodać do pokrojonych warzyw, sałatkę polać dressingiem. Kromkę chleba pokroić w kostkę i zrumienić na suchej patelni bez tłuszczu, rozrzucić po sałatce.

  • sałata/roszponka/rukola – kilka garści
  • mięso z piersi indyka bez skóry – 100 g – 1/3 piersi
  • rzodkiewka – 120 g – 1 pęczek
  • ogórek – 200 g – 1 sztuka
  • pomidor –  1 sztuka
  • Dressing: łyżeczka oliwy z oliwek, 1/3 łyżeczki miodu, sok z cytryny, pieprz, zioła prowansalskie, kurkuma, odrobina nasion czarnuszki
  • chleb żytni razowy – 35 g – 1 kromka (do 4 składników: mąka żytnia, zakwas, woda, sól)

Koktajl maca

  • ogórek zielony – 200 g – 1 sztuka
  • seler naciowy – 210 g – 3 łodygi
  • maca – sproszkowana – 1 łyżeczka 
  • kiwi  – 50 g –...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy