Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

5 czerwca 2019

NR 1 (Luty 2019)

Plaża na receptę – znaczenie witaminy D3 dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego oraz tarczycy

200

Zanim przejdziemy do części teoretycznej, poznaj Ankę. Anka ma 43 lata, ale jak sama twierdzi, czuje się raczej niczym sześćdziesięciolatka. Nalewając sobie obowiązkową o poranku pierwszą filiżankę kawy, spogląda tęsknie w kierunku powieszonego na lodówce zdjęcia z wakacji, które spędziła dobrych 10 lat temu z mężem nad morzem. Fotografia jest trochę podniszczona, ale nawet teraz bije od niej siła i wielka radość życia, jaką czuła wtedy na plaży w Grecji. Widoczna na niej postać jest szczupła, trochę umięśniona, ma lekko brązową skórę i na pierwszy rzut oka jest zupełnie inna niż kobieta, dla której nawet zaprowadzenie dziecka do przedszkola stanowi spory wysiłek. Dawniej lubiła wąskie ołówkowe spódnice i obcisłe bluzki na ramiączkach. Dopijając kawę, Anka zastanawia się, czy to faktycznie wina wieku, że wciąż nie ma siły, że niewiele ją cieszy i że stojąca w łazience waga stała się jej śmiertelnym wrogiem. Kiedyś wpadała na siłownię trzy razy w tygodniu i chodziła w soboty na zumbę, a to wszystko przy pracy na pełen etat. Dziś filiżanka jest pusta, a energii do działania jak nie było, tak nie ma. Największe marzenie? Anka wzrusza ramionami: „Chciałabym po prostu odzyskać dawną siebie”.

Witamina D – witamina o wielu twarzach.

W ścisłym znaczeniu kalcytriol,czyli bioaktywna witamina D, tohormon steroidowy [4], a punktem wyjścia do jego syntezy jest cholesterol. W biochemii kalcytriol oznacza się symbolem 1,25-OH-D3, a jego prekursor to cholekalcyferol, powszechnie znany jako witamina D3 (warto pamiętać tutaj o tym, że w odróżnieniu od naturalnej witaminy D3, witamina D2 jest pochodzenia syntetycznego i nie wykazuje tak korzystnych właściwości terapeutycznych jak witamina D3 (cholekalcyferol) czy też kalcytriol [8]. Ponieważ w procesie endogennej produkcji kalcytriolu uczestniczą kolejno skóra, wątroba i nerki (patrz: ramka) niewydolność tych narządów może wiązać się z niedoborami aktywnej witaminy D. 
 

U niektórych pacjentów suplementacja diety zwykłym cholekalcyferolem może nie pozwalać na osiągnięcie pożądanych skutków terapeutycznych, a to dlatego, że nie jest to bioaktywna postać witaminy D3. Droga od cholekalcyferolu (bez względu na to, czy dostarczyliśmy go organizmowi dzięki ekspozycji na słońce, wraz z dietą czy też przyjmując odpowiedni preparat) do czynnej biologicznie substancji zawsze prowadzi przez wątrobę i nerki. Obecne w obrębie tych narządów enzymy odpowiadają za przemianę cholekalcyferolu odpowiednio w kalcydiol (wątroba), a następnie wkalcytriol (nerki, patrz też rysunek). Dopiero ten ostatni może spełniać w organizmie przypisywane witaminie D funkcje, dlatego też wszyscy pacjenci cierpiący z powodu niewydolności albo stanów zapalnych wątroby lub nerek, czy wreszcie mutacji genetycznych odpowiednich enzymów z rodziny cytochromu C (mutacja genów CYP27A1 i/lub CYP27B1) powinni skonsultować z lekarzem możliwość terapii kalcytriolem.


Dopiero kalcytriol wykazuje wszystkie przypisywane witaminie D właściwości. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza jeżeli próby suplementacji cholekalcyferolem w różnych dawkach nie przynoszą oczekiwanych rezultatów terapeutycznych lub profilaktycznych.

Witamina D – o wiele więcej niż zdrowe kości

Podstawowe zadanie bioaktywnej formy witaminy D w organizmie to utrzymywanie prawidłowej homeostazy dwóch pierwiastków: wapnia oraz fosforu [5],która ma ogromne znaczenie nie tylko dla zdrowia naszego układu kostnego. Zapamiętaj to stwierdzenie, jeszcze do niego wrócimy. Ponadto kalcytriol uczestniczy w procesach odpowiadających za wzrost oraz dyferencjację komórek, w tym komórek skóry oraz nabłonka. Podobnie jak witamina A, witamina D wpływa też na syntezę białek [5]. Jednocześnie niedobory aktywnej witaminy D stanowią istotny czynnik ryzyka krzywicy oraz osteoporozy. Jak wskazują badania, niedostateczne zaopatrzenie organizmu w okresie pierwszych dwóch dekad życia w kalcytriol (co może wynikać zarówno z przyczyn o charakterze egzogennym – dieta uboga w witaminę D, niska ekspozycja na światło słoneczne, jak i endogennym– określone mutacje genetyczne, niewydolność nerek, niewydolność wątroby) znacznie zwiększa ryzyko osteoporozy, w szczególności u kobiet [5]. Oprócz tego nowsze odkrycia naukowe podkreślają ogromne znaczenie kalcytriolujako modulatora działania układu odpornościowego –bioaktywna witamina D hamuje aktywność limfocytów T oraz pobudza makrofagi do działania. Inaczej mówiąc, kalcytriol wspiera organizm w walce z wirusami oraz niektórymi bakteriami i zapobiega przewlekłym stanom zapalnym [7]. Kolejnym narządem, który okazuje się uzależniony od odpowiedniego zaopatrzenia organizmu w kalcytriol, jest tarczyca. W wyjaśnieniu przyczyn tej zależności pomoże pewien pierwiastek, a konkretniej wspomniany już wcześniej wapń.

Tarczyca też lubi słońce!

Jednym z najważniejszych zadań witaminy D jest utrzymywanie w organizmie prawidłowego poziomu wapnia w surowicy krwi – kalcytriol to nieodzowny element mechanizmu, który odpowiada za mineralizację kości oraz absorpcję wapnia w jelicie cienkim [6]. Gdy poziom witaminy D3 spada poniżej odpowiedniej wartości, dla przytarczyc jest to sygnał do wzmożonej produkcji parathormonu (PTH), który sprzyja pobieraniu wapnia z kości oraz ogranicza wydalanie go wraz z moczem (mechanizm oszczędzania) [3]. Jednak ponieważ w dłuższym okresie zwiększony poziom PTH może wywierać negatywny wpływ na mineralizację układu kostnego (osteopenia, osteoporoza), w normalnych warunkach wzrost ilości parathormonu w organizmie pobudza nerki do zwiększenia syntezy kalcytriolu [6], co dzięki działaniu mechanizmu negatywnego sprzężenia zwrotnego powinno powstrzymać dalszą produkcję dużych ilości PTH.
 

Rys. 1. Kliniczne konsekwencje niedoboru aktywnej witaminy D3 w organizmie


Witamina D 3 – mediator w starciach między komórkami

Z powyższych rozważań wynika, że odpowiednie zaopatrzenie organizmu w aktywną witaminę D3 skutecznie zapobiega nadczynności przytarczyc. 

Jednak wpływ witaminy D3 na pracę tarczycy na tym się nie kończy – okazuje się bowiem, iż jej niedobory mogą stanowić czynnik ryzyka wystąpienia wielu schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, m.in. chorób tarczycy. Dlaczego?

Zgodnie z wcześniejszym stwierdzeniem kalcytriol to substancja, która może powstrzymywać odpowiedź odpornościową i hamować aktywność limfocytów T. Na tym jednak nie koniec – proliferujące komórki odpornościowe posiadają receptory witaminy D (tzw. receptory VDR, vitamin D receptors), a także posiadają zdolność metabolizowania tej witaminy [9]. 1,25-OH-D3 hamuje wydzielanie prozapalnej cytokiny IL-12 oraz IFN-gamma, sprzyjając sekrecji hamujących odpowiedź zapalną cytokin IL-4 oraz IL-10. 
 

Witamina D3 (cholekalcyferol) na talerzu

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy