Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

5 czerwca 2019

NR 1 (Luty 2019)

Plaża na receptę – znaczenie witaminy D3 dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego oraz tarczycy

0 111

Zanim przejdziemy do części teoretycznej, poznaj Ankę. Anka ma 43 lata, ale jak sama twierdzi, czuje się raczej niczym sześćdziesięciolatka. Nalewając sobie obowiązkową o poranku pierwszą filiżankę kawy, spogląda tęsknie w kierunku powieszonego na lodówce zdjęcia z wakacji, które spędziła dobrych 10 lat temu z mężem nad morzem. Fotografia jest trochę podniszczona, ale nawet teraz bije od niej siła i wielka radość życia, jaką czuła wtedy na plaży w Grecji. Widoczna na niej postać jest szczupła, trochę umięśniona, ma lekko brązową skórę i na pierwszy rzut oka jest zupełnie inna niż kobieta, dla której nawet zaprowadzenie dziecka do przedszkola stanowi spory wysiłek. Dawniej lubiła wąskie ołówkowe spódnice i obcisłe bluzki na ramiączkach. Dopijając kawę, Anka zastanawia się, czy to faktycznie wina wieku, że wciąż nie ma siły, że niewiele ją cieszy i że stojąca w łazience waga stała się jej śmiertelnym wrogiem. Kiedyś wpadała na siłownię trzy razy w tygodniu i chodziła w soboty na zumbę, a to wszystko przy pracy na pełen etat. Dziś filiżanka jest pusta, a energii do działania jak nie było, tak nie ma. Największe marzenie? Anka wzrusza ramionami: „Chciałabym po prostu odzyskać dawną siebie”.

Witamina D – witamina o wielu twarzach.

W ścisłym znaczeniu kalcytriol,czyli bioaktywna witamina D, tohormon steroidowy [4], a punktem wyjścia do jego syntezy jest cholesterol. W biochemii kalcytriol oznacza się symbolem 1,25-OH-D3, a jego prekursor to cholekalcyferol, powszechnie znany jako witamina D3 (warto pamiętać tutaj o tym, że w odróżnieniu od naturalnej witaminy D3, witamina D2 jest pochodzenia syntetycznego i nie wykazuje tak korzystnych właściwości terapeutycznych jak witamina D3 (cholekalcyferol) czy też kalcytriol [8]. Ponieważ w procesie endogennej produkcji kalcytriolu uczestniczą kolejno skóra, wątroba i nerki (patrz: ramka) niewydolność tych narządów może wiązać się z niedoborami aktywnej witaminy D. 
 

U niektórych pacjentów suplementacja diety zwykłym cholekalcyferolem może nie pozwalać na osiągnięcie pożądanych skutków terapeutycznych, a to dlatego, że nie jest to bioaktywna postać witaminy D3. Droga od cholekalcyferolu (bez względu na to, czy dostarczyliśmy go organizmowi dzięki ekspozycji na słońce, wraz z dietą czy też przyjmując odpowiedni preparat) do czynnej biologicznie substancji zawsze prowadzi przez wątrobę i nerki. Obecne w obrębie tych narządów enzymy odpowiadają za przemianę cholekalcyferolu odpowiednio w kalcydiol (wątroba), a następnie wkalcytriol (nerki, patrz też rysunek). Dopiero ten ostatni może spełniać w organizmie przypisywane witaminie D funkcje, dlatego też wszyscy pacjenci cierpiący z powodu niewydolności albo stanów zapalnych wątroby lub nerek, czy wreszcie mutacji genetycznych odpowiednich enzymów z rodziny cytochromu C (mutacja genów CYP27A1 i/lub CYP27B1) powinni skonsultować z lekarzem możliwość terapii kalcytriolem.


Dopiero kalcytriol wykazuje wszystkie przypisywane witaminie D właściwości. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza jeżeli próby suplementacji cholekalcyferolem w różnych dawkach nie przynoszą oczekiwanych rezultatów terapeutycznych lub profilaktycznych.

Witamina D – o wiele więcej niż zdrowe kości

Podstawowe zadanie bioaktywnej formy witaminy D w organizmie to utrzymywanie prawidłowej homeostazy dwóch pierwiastków: wapnia oraz fosforu [5],która ma ogromne znaczenie nie tylko dla zdrowia naszego układu kostnego. Zapamiętaj to stwierdzenie, jeszcze do niego wrócimy. Ponadto kalcytriol uczestniczy w procesach odpowiadających za wzrost oraz dyferencjację komórek, w tym komórek skóry oraz nabłonka. Podobnie jak witamina A, witamina D wpływa też na syntezę białek [5]. Jednocześnie niedobory aktywnej witaminy D stanowią istotny czynnik ryzyka krzywicy oraz osteoporozy. Jak wskazują badania, niedostateczne zaopatrzenie organizmu w okresie pierwszych dwóch dekad życia w kalcytriol (co może wynikać zarówno z przyczyn o charakterze egzogennym – dieta uboga w witaminę D, niska ekspozycja na światło słoneczne, jak i endogennym– określone mutacje genetyczne, niewydolność nerek, niewydolność wątroby) znacznie zwiększa ryzyko osteoporozy, w szczególności u kobiet [5]. Oprócz tego nowsze odkrycia naukowe podkreślają ogromne znaczenie kalcytriolujako modulatora działania układu odpornościowego –bioaktywna witamina D hamuje aktywność limfocytów T oraz pobudza makrofagi do działania. Inaczej mówiąc, kalcytriol wspiera organizm w walce z wirusami oraz niektórymi bakteriami i zapobiega przewlekłym stanom zapalnym [7]. Kolejnym narządem, który okazuje się uzależniony od odpowiedniego zaopatrzenia organizmu w kalcytriol, jest tarczyca. W wyjaśnieniu przyczyn tej zależności pomoże pewien pierwiastek, a konkretniej wspomniany już wcześniej wapń.

Tarczyca też lubi słońce!

Jednym z najważniejszych zadań witaminy D jest utrzymywanie w organizmie prawidłowego poziomu wapnia w surowicy krwi – kalcytriol to nieodzowny element mechanizmu, który odpowiada za mineralizację kości oraz absorpcję wapnia w jelicie cienkim [6]. Gdy poziom witaminy D3 spada poniżej odpowiedniej wartości, dla przytarczyc jest to sygnał do wzmożonej produkcji parathormonu (PTH), który sprzyja pobieraniu wapnia z kości oraz ogranicza wydalanie go wraz z moczem (mechanizm oszczędzania) [3]. Jednak ponieważ w dłuższym okresie zwiększony poziom PTH może wywierać negatywny wpływ na mineralizację układu kostnego (osteopenia, osteoporoza), w normalnych warunkach wzrost ilości parathormonu w organizmie pobudza nerki do zwiększenia syntezy kalcytriolu [6], co dzięki działaniu mechanizmu negatywnego sprzężenia zwrotnego powinno powstrzymać dalszą produkcję dużych ilości PTH.
 

Rys. 1. Kliniczne konsekwencje niedoboru aktywnej witaminy D3 w organizmie


Witamina D 3 – mediator w starciach między komórkami

Z powyższych rozważań wynika, że odpowiednie zaopatrzenie organizmu w aktywną witaminę D3 skutecznie zapobiega nadczynności przytarczyc. 

Jednak wpływ witaminy D3 na pracę tarczycy na tym się nie kończy – okazuje się bowiem, iż jej niedobory mogą stanowić czynnik ryzyka wystąpienia wielu schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, m.in. chorób tarczycy. Dlaczego?

Zgodnie z wcześniejszym stwierdzeniem kalcytriol to substancja, która może powstrzymywać odpowiedź odpornościową i hamować aktywność limfocytów T. Na tym jednak nie koniec – proliferujące komórki odpornościowe posiadają receptory witaminy D (tzw. receptory VDR, vitamin D receptors), a także posiadają zdolność metabolizowania tej witaminy [9]. 1,25-OH-D3 hamuje wydzielanie prozapalnej cytokiny IL-12 oraz IFN-gamma, sprzyjając sekrecji hamujących odpowiedź zapalną cytokin IL-4 oraz IL-10. 
 

Witamina D3 (cholekalcyferol) na talerzu

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy