Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lipca 2020

NR 3 (Czerwiec 2020)

Odporność dziecka w kontekście stosowania probiotyków wspierających układ immunologiczny

0 539

Rozwój układu odpornościowego

Układ immunologiczny człowieka zaczyna się rozwijać już w trakcie życia płodowego. Kształtuje się nieprzerwanie przez dzieciństwo i okres dojrzewania. Jego główną funkcją jest ochrona organizmu przed patogenami. Ma za zadanie rozpoznać zagrożenie i wywołać reakcję, która poskutkuje jego wyeliminowaniem z organizmu. Układ odpornościowy bierze także udział w utrzymaniu homeostazy organizmu oraz organizację procesów immunologicznych [1].
Zaczątek układu immunologicznego płodu pojawia się już w I trymestrze ciąży. W drugim miesiącu zaczyna rozwijać się śledziona oraz grasica. W trzecim miesiącu w grasicy powstają limfocyty T (odpowiedzialne za odpowiedź immunologiczną oraz cytotoksyczność), limfocyty B (odpowiedzialne za rozpoznawanie antygenów oraz produkcję przeciwciał) oraz immunoglobuliny: IgM, IgD, IgG, IgA (odpowiedzialne za swoistą odpowiedź immunologiczną) [2–3]. Dodatkowo przeciwciała IgG pochodzące od matki przedostają się przez łożysko do płodu, umożliwiając kształtowanie się odporności humoralnej (związanej z udziałem przeciwciał w zwalczaniu patogenów) [4]. 
Mimo obecności układu immunologicznego w momencie narodzin, noworodki i niemowlęta są szczególnie wrażliwe na szkodliwe czynniki świata zewnętrznego. Odporność nabywana jest wraz z biegiem lat dzięki mleku matki, bezpośredniemu kontaktowi z patogenami, szczepionkom oraz podawaniem przeciwciał surowiczych [3]. Mleko kobiece jest bogate w immunoglobuliny, przede wszystkim IgA oraz IgM i IgG. Zawiera także komórki układu odpornościowego, takie jak limfocyty, neutrofile (odpowiedzialne za natychmiastową reakcję na drobnoustroje chorobotwórcze) oraz makrofagi (odpowiedzialne za wchłanianie obcych substancji, patogenów oraz komórek nowotworowych). W jego skład wchodzą też białka, takie jak lizozym, laktoferyna oraz angiogeniny, które mają właściwości bakteriobójcze oraz bakteriostatyczne [5–6]. 
 

Układ odpornościowy – budowa:  

  • Narządy limfatyczne centralne: grasica, szpik kostny.
  • Narządy limfatyczne obwodowe: śledziona, migdałki, węzły chłonne, grudki limfatyczne oraz tkanka limfatyczna jelit i dróg moczowo-płciowych.
  • Naczynia limfatyczne.
  • Komórki uczestniczące w reakcjach immunologicznych: fagocyty, limfocyty. 
  • Mediatorzy układu odpornościowego: białka ostrej fazy, cytokiny, przeciwciała [3].


Rozwój mikrobioty jelitowej

Wspominając o kształtowaniu odporności człowieka, nie można zapomnieć o roli układu pokarmowego i mikrobioty jelitowej. Uważa się, że aż 70% komórek układu immunologicznego znajduje się w tkance limfatycznej jelit (GALT, ang. gut-associated lymphoid tissue). GALT odpowiedzialny jest także za produkcję ok. 80% immunoglobulin występujących w organizmie [7]. Jako że mikrobiota jest nieodzowną częścią jelit, jej skład, zróżnicowanie oraz sygnały z niej wychodzące są krytyczne w rozwoju układu immunologicznego [8]. 
Do niedawna obowiązywało przekonanie, że płód rozwija się w sterylnym środowisku. Jednakże nowoczesna technologia umożliwiła zidentyfikowanie bakteryjnego DNA w łożysku, wodach płodowych i smółce (pierwszy stolec noworodka), w przypadku ciąż przebiegających prawidłowo [9–10]. Liczne badania zaobserwowały występowanie w macicy bakterii z typów Firmicutes (w tym Lactobacillus), Bacteriodetes, Proteobacteria oraz Actinobacteria (w tym Bifidobacterium) [11–12]. Poród stanowi początek intensywnego rozwoju mikrobioty jelitowej dziecka. Noworodki urodzone w wyniku naturalnego porodu cechują się mikrobiotą zbliżoną do mikrobioty pochwy, gdzie dominują rodzaje Lactobacillus, Prevotella i Sneathia. Cesarskie cięcie powoduje wykształcenie się mikrobioty zbliżonej do tej występującej na skórze, z przewagą bakterii rodzaju Staphylococcus, Corynebacterium i Propionibacterium [13]. Uważa się, że cesarskie cięcie może wpływać negatywnie na późniejszą różnorodność mikrobioty oraz zwiększać ryzyko wystąpienia astmy, celiakii oraz cukrzycy typu 1 [14]. 
Mleko kobiece, oprócz wcześniej wspomnianych substancji i komórek immunomodulujących, zawiera także prozdrowotne bakterie. Badania potwierdziły obecność takich szczepów, jak Lactobacillus, Staphylococcus, Enterococcus oraz Bifidobacterium. Uważa się, że bakterie te chronią dziecko przez częstymi infekcjami oraz pozytywnie wpływają na dojrzewanie układu immunologicznego [15]. Dalszy rozwój mikrobioty jelitowej zapewniają takie czynniki, jak wprowadzanie pokarmów stałych, stosowanie antybiotyków lub probiotyków we wczesnych etapach życia, środowisko zewnętrze, obecność rodzeństwa bądź zwierzęcia w domu [14]. 
 

POLECAMY

Probiotyki 

Są to dokładnie wyselekcjonowane i oznaczone żywe mikroorganizmy, które wywierają korzystny wpływ na organizm gospodarza. Do najczęściej stosowanych szczepów zalicza się Lactobacillus i Bifidobacterium...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy