Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lipca 2020

NR 3 (Czerwiec 2020)

Odporność dziecka w kontekście stosowania probiotyków wspierających układ immunologiczny

338

Rozwój układu odpornościowego

Układ immunologiczny człowieka zaczyna się rozwijać już w trakcie życia płodowego. Kształtuje się nieprzerwanie przez dzieciństwo i okres dojrzewania. Jego główną funkcją jest ochrona organizmu przed patogenami. Ma za zadanie rozpoznać zagrożenie i wywołać reakcję, która poskutkuje jego wyeliminowaniem z organizmu. Układ odpornościowy bierze także udział w utrzymaniu homeostazy organizmu oraz organizację procesów immunologicznych [1].
Zaczątek układu immunologicznego płodu pojawia się już w I trymestrze ciąży. W drugim miesiącu zaczyna rozwijać się śledziona oraz grasica. W trzecim miesiącu w grasicy powstają limfocyty T (odpowiedzialne za odpowiedź immunologiczną oraz cytotoksyczność), limfocyty B (odpowiedzialne za rozpoznawanie antygenów oraz produkcję przeciwciał) oraz immunoglobuliny: IgM, IgD, IgG, IgA (odpowiedzialne za swoistą odpowiedź immunologiczną) [2–3]. Dodatkowo przeciwciała IgG pochodzące od matki przedostają się przez łożysko do płodu, umożliwiając kształtowanie się odporności humoralnej (związanej z udziałem przeciwciał w zwalczaniu patogenów) [4]. 
Mimo obecności układu immunologicznego w momencie narodzin, noworodki i niemowlęta są szczególnie wrażliwe na szkodliwe czynniki świata zewnętrznego. Odporność nabywana jest wraz z biegiem lat dzięki mleku matki, bezpośredniemu kontaktowi z patogenami, szczepionkom oraz podawaniem przeciwciał surowiczych [3]. Mleko kobiece jest bogate w immunoglobuliny, przede wszystkim IgA oraz IgM i IgG. Zawiera także komórki układu odpornościowego, takie jak limfocyty, neutrofile (odpowiedzialne za natychmiastową reakcję na drobnoustroje chorobotwórcze) oraz makrofagi (odpowiedzialne za wchłanianie obcych substancji, patogenów oraz komórek nowotworowych). W jego skład wchodzą też białka, takie jak lizozym, laktoferyna oraz angiogeniny, które mają właściwości bakteriobójcze oraz bakteriostatyczne [5–6]. 
 

POLECAMY

Układ odpornościowy – budowa:  

  • Narządy limfatyczne centralne: grasica, szpik kostny.
  • Narządy limfatyczne obwodowe: śledziona, migdałki, węzły chłonne, grudki limfatyczne oraz tkanka limfatyczna jelit i dróg moczowo-płciowych.
  • Naczynia limfatyczne.
  • Komórki uczestniczące w reakcjach immunologicznych: fagocyty, limfocyty. 
  • Mediatorzy układu odpornościowego: białka ostrej fazy, cytokiny, przeciwciała [3].


Rozwój mikrobioty jelitowej

Wspominając o kształtowaniu odporności człowieka, nie można zapomnieć o roli układu pokarmowego i mikrobioty jelitowej. Uważa się, że aż 70% komórek układu immunologicznego znajduje się w tkance limfatycznej jelit (GALT, ang. gut-associated lymphoid tissue). GALT odpowiedzialny jest także za produkcję ok. 80% immunoglobulin występujących w organizmie [7]. Jako że mikrobiota jest nieodzowną częścią jelit, jej skład, zróżnicowanie oraz sygnały z niej wychodzące są krytyczne w rozwoju układu immunologicznego [8]. 
Do niedawna obowiązywało przekonanie, że płód rozwija się w sterylnym środowisku. Jednakże nowoczesna technologia umożliwiła zidentyfikowanie bakteryjnego DNA w łożysku, wodach płodowych i smółce (pierwszy stolec noworodka), w przypadku ciąż przebiegających prawidłowo [9–10]. Liczne badania zaobserwowały występowanie w macicy bakterii z typów Firmicutes (w tym Lactobacillus), Bacteriodetes, Proteobacteria oraz Actinobacteria (w tym Bifidobacterium) [11–12]. Poród stanowi początek intensywnego rozwoju mikrobioty jelitowej dziecka. Noworodki urodzone w wyniku naturalnego porodu cechują się mikrobiotą zbliżoną do mikrobioty pochwy, gdzie dominują rodzaje Lactobacillus, Prevotella i Sneathia. Cesarskie cięcie powoduje wykształcenie się mikrobioty zbliżonej do tej występującej na skórze, z przewagą bakterii rodzaju Staphylococcus, Corynebacterium i Propionibacterium [13]. Uważa się, że cesarskie cięcie może wpływać negatywnie na późniejszą różnorodność mikrobioty oraz zwiększać ryzyko wystąpienia astmy, celiakii oraz cukrzycy typu 1 [14]. 
Mleko kobiece, oprócz wcześniej wspomnianych substancji i komórek immunomodulujących, zawiera także prozdrowotne bakterie. Badania potwierdziły obecność takich szczepów, jak Lactobacillus, Staphylococcus, Enterococcus oraz Bifidobacterium. Uważa się, że bakterie te chronią dziecko przez częstymi infekcjami oraz pozytywnie wpływają na dojrzewanie układu immunologicznego [15]. Dalszy rozwój mikrobioty jelitowej zapewniają takie czynniki, jak wprowadzanie pokarmów stałych, stosowanie antybiotyków lub probiotyków we wczesnych etapach życia, środowisko zewnętrze, obecność rodzeństwa bądź zwierzęcia w domu [14]. 
 

Probiotyki 

Są to dokładnie wyselekcjonowane i oznaczone żywe mikroorganizmy, które wywierają korzystny wpływ na organizm gospodarza. Do najczęściej stosowanych szczepów zalicza się Lactobacillus i Bifidobacterium [16].


Wpływ probiotyków na odporność dziecka

Jako że mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę w rozwoju odporności, uważa się, że probiotyki mogą mieć wpływ na odpowiedź immunologiczną organizmu dziecka. Naukowcy zauważyli, że probiotyki mogą modulować odpowiedź organizmu na szczepionki. Suplementacja Lactobacillus paracasei F19 podczas szczepień przeciw błonicy, tężcowi oraz pałeczce hemofilnej typu b wykazała zwiększoną odpowiedź immunologiczną oraz produkcję przeciwciał, szczególnie u niemowląt karmionych piersią < 6 miesięcy. Probiotyk podawany był codziennie w ilości 1×108 jednostek tworzących kolonię (CFU, ang. colony-forming unit) między 4. a 13. miesiącem życia [17]. Wiele badań sugeruje wpływ probiotyków na produkcję immunoglobulin, które wspomagają ochronę organizmu dziecka przed szkodliwymi bakteriami, wirusami czy pasożytami. Zanini i in. (2007) sprawdzili wpływ mieszanki mlek fermentowanych licznymi szczepami bakteryjnymi (Streptococcus thermophilus ST83F, L. delbrueckii subsp. bulgaricus LB83F, L. acidophilus LA8F, L. plantarum LP8F, L. casei LC83F, Bifidobacterium animalis subsp. lactis BLi8F, B. breve BBr8F i BBl8F) na dzieci w wieku 4–14 lat. Suplementacja trwająca 30 dni spowodowała znaczny wzrost produkcji wydzielniczej immunoglobuliny A w ślinie uczestników (sIgA; postać IgA wydzielana na powierzchnię błon śluzowych) [18]. Podobne wyniki otrzymano w przypadku suplementacji probiotycznego szczepu Escherichia coli O83 u dzieci w wieku do 6. miesiąca. Dawka 5×108 CFU, 3 razy w tygodniu przez 28 dni, spowodowała znaczny wzrost sIgA w ślinie niemowląt. Dodatkowo badacze uważają, że zwiększona obecność tego szczepu w mikrobiocie jelitowej dziecka wpływa na zmniejszenie częstotliwości i łatwiejsze leczenie biegunek [19]. Sprawdzony został także wpływ probiotyku na jelitową produkcję sIgA. Dzieci w wieku 15–31 miesięcy suplementowały dziennie 109 CFU B. lactis przez 20 dni. W kale uczestników wykryto zwiększoną ilość sIgA w porównaniu do poziomu przed interwencją [20]. Surono i in. (2014) natomiast zastosowali suplementację L. plantarum IS-10506 (2.3×1010 CFU/dzień) oraz cynku (20 mg/dzień) przez 90 dni u dzieci w wieku od 12 do 24 miesięcy. 
Synergistyczne działanie probiotyku oraz pierwiastka spowodowało zwiększenie poziomu sIgA w kale [21]. Badacze zgodnie wnioskują, że probiotyki mogą pozytywnie wpływać na produkcję sIgA. Wydzielnicza immunoglobulina A wpływa na zmniejszone przyleganie komórek patogenów do powierzchni błony śluzowej oraz ich neutralizację. sIgA wzmacnia odporność śluzówki przeciwko infekcjom układu pokarmowego [18–21].
Uważa się także, że probiotyki mogą powodować zmniejszone występowanie infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci. Nocerino i in. (2017) zastosowali suplementację L. paracasei CBA L74 (5,9x109 CFU) w formie fermentowanego mleka i ryżu u dzieci w wieku 12–48 miesięcy przez 3 miesiące okresu zimowego. Dzieci te charakteryzowały się znacznie zmniejszoną zachorowalnością w porównaniu do grupy otrzymującej placebo. Dodatkowo zachorowania dzieci przyjmujących probiotyk wymagały stosowania mniejszej ilości leków. Badacze zaobserwowali immunostymulujący efekt interwencji, z racji zwiększonej produkcji pept...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy