Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

14 marca 2022

NR 1 (Luty 2022)

NAFLD – postępowanie żywieniowe

0 276

Leczenie niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby polega na działaniu terapeutycznym na wszystkie komponenty patogenetyczne choroby. Zmiana stylu życia stanowi pierwszy krok w terapii NAFLD. Aktywność fizyczna ułatwia redukcję masy ciała oraz zwiększa wrażliwość na insulinę. Zalecenia żywieniowe mają na celu osiągnięcie deficytu energetycznego u osób z nadmierną masą ciała, zwiększenie udziału kwasów tłuszczowych omega-3, błonnika pokarmowego, polifenoli oraz ograniczenie spożycia fruktozy, nasyconych kwasów tłuszczowych i trans.

Wstęp

Dodatni bilans energetyczny, przetworzona dieta bogata w cukry proste oraz siedzący tryb życia to tylko niektóre z czynników ryzyka rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby. Można pokusić się o stwierdzenie, że NAFLD jest swego rodzaju wątrobową manifestacją zespołu metabolicznego. Oprócz otyłości brzusznej, zaburzeń profilu lipidowego i gospodarki węglowodanowej, to właśnie stłuszczenie wątroby jest kolejnym objawem zespołu X, który następczo wpływa na zwiększoną chorobowość i śmiertelność osób nim dotkniętych. 
Obecnie nie obowiązują jednoznaczne zalecenia dotyczące postępowania farmakologicznego w leczeniu NAFLD. Działanie terapeutyczne polega na leczeniu poszczególnych elementów patogenetycznych prowadzących do rozwoju stłuszczenia wątroby, czyli na łagodzeniu stanów związanych z insulinoopornością, dyslipidemią, stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym [1]. Pierwszym krokiem w terapii NAFLD już od lat jest modyfikacja stylu życia obejmująca odpowiednie wzorce żywienia, zwiększenie poziomu aktywności fizycznej i zadbanie o umiarkowanie ujemny bilans energetyczny u pacjentów z nadmierną masą ciała [2]. Jest to szczególnie istotne, ponieważ zbyt szybka redukcja masy ciała może nasilić cechy stłuszczenia wątroby, dlatego też leczenie otyłości u tych osób powinno przebiegać stopniowo. Pierwotna koncepcja dotycząca etiologii NAFLD polegała na tzw. hipotezie „dwóch uderzeń”, gdzie jedno uderzenie związane było z kumulacją tłuszczu, głównie w formie trójglicerydów w obrębie hepatocytów (zawartość tłuszczu > 5% masy wątroby), podczas gdy drugie uderzenie polegało na produkcji cytokin prozapalnych wpływających na rozwój stłuszczenia powikłanego stanem zapalnym, czyli NASH (ang. nonalcoholic steatohepatitis), postaci NAFLD o najcięższym przebiegu [1]. Zgodnie ze zaktualizowaną wersją koncepcji etiologicznej, uznaje się tzw. koncepcję „wielu uderzeń”, według której istotnym elementem patogenetycznym w rozwoju NAFLD, oprócz wcześniej wspomnianych, są nieprawidłowości w zakresie mikrobioty jelitowej. Dlatego tak istotną częścią procesu terapeutycznego jest zadbanie o równowagę bakterii kolonizujących jelito, zarówno poprzez prawidłową dietę (błonnik pokarmowy, polifenole, kwasy tłuszczowe o odpowiednim profilu), jak również jej suplementację w postaci probiotykoterapii.

Redukcja masy ciała w przebiegu NAFLD

Badania pokazują, że optymalizacja składu ciała i już nawet niewielka redukcja masy ciała u osób z nadwagą i otyłością (3–5% wyjściowej masy ciała) mogą wpłynąć na poprawę cech stłuszczenia wątroby. Większy ubytek masy ciała, mianowicie 7–10% uzyskany za pomocą diety hipokalorycznej wydaje się najbardziej efektywny w leczenia NAFLD/NASH oraz zwłóknieniu narządu, podczas gdy redukcja masy ciała rzędu ≥ 10% okazuje się najbardziej efektywna w regresji stłuszczenia oraz zwłóknienia wątroby [1]. Z drugiej strony nawet sama aktywność fizyczna w postaci treningu aerobowego lub oporowego bez towarzyszącej redukcji masy ciała wpływa na zmniejszenie wewnątrzwątrobowej kumulacji lipidów [1]. Niemniej jednak optymalnym rozwiązaniem wydaje się dążenie do uzyskania optymalnej masy ciała poprzez połączenie aktywnego trybu życia z odpowiednim postępowaniem żywieniowym.
 

Tabela 1. Modele żywieniowe wykorzystywane w terapii NAFLD [1]
Strategia żywieniowa Rozkład makroskładników Charakterystyka i zastosowanie w terapii NAFLD
Dieta niskowęglowodanowa
  • Węglowodany: ≤ 40% podaży energetycznej
  • Białko: 20–30% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: ≥ 25% podaży energetycznej
  • Krótkoterminowe ograniczenie podaży węglowodanów jest efektywne w zmniejszaniu zawartości tłuszczu w wątrobie
  • Długoterminowe zastosowanie diety niskowęglowodanowej nie jest bardziej efektywne w zmniejszaniu zawartości tłuszczu wątrobowego niż zastosowanie diety o umiarkowanej zawartości składników
  • Ograniczenie syntezy lipidów w wątrobie prawdopodobnie jest spowodowane deficytem energetycznym, a nie ograniczeniem podaży węglowodanów
Dieta ketogeniczna
  • Węglowodany: ≤ 5% podaży energetycznej
  • Białko: 10–15% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: > 70–90% podaży energetycznej
  • Strategia polegająca na znaczącym ograniczeniu węglowodanów, ≤ 5% energii (< 20 g węglowodanów/dobę)
  • W okresie krótkoterminowym (dziennie spożycie węglowodanów 20–30 g) wpływa na zmniejszenie zawartości lipidów w obrębie wątroby
  • Brak rekomendacji dotyczących długoterminowego zastosowania z uwagi na zbyt małą liczbę badań
Dieta wysokobiałkowa
  • Węglowodany: ≤ 45% podaży energetycznej
  • Białko: 40% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: 20–25% podaży energetycznej
  • W okresie krótkoterminowym może wpływać na zmniejszenie zawartości tłuszczu w wątrobie i poprawę parametrów metabolicznych niezależnie od redukcji masy ciała
  • Podaż niektórych aminokwasów (kwas glutaminowy, glutamina, lizyna) w diecie wysokobiałkowej może zwiększać syntezę tłuszczu de novo
Dieta śródziemnomorska
  • Węglowodany: 50% podaży energetycznej
  • Białko: 15% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: 30% podaży energetycznej 
  • Bazuje na doborze nieprzetworzonych produktów o wysokiej wartości odżywczej
  • Wysoka podaż jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych
  • Korzystne efekty metaboliczne w okresie krótkoterminowym
  • Jedyny model żywieniowy rekomendowany przez Europejskie Towarzystwo Badań nad Wątrobą (EASL)
Dieta paleolityczna
  • Węglowodany: 35–45% podaży energetycznej
  • Białko: 20–30% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: 30% podaży energetycznej
  • Potencjalny korzystny wpływ na parametry metaboliczne mediowany redukcją masy ciała
  • Brak rekomendacji dotyczących długoterminowego zastosowania z uwagi na zbyt małą liczbę badań
Dieta roślinna 
(ang. plant-based diet)
  • Węglowodany: 50–70% podaży energetycznej
  • Białko: 15–20% podaży energetycznej
  • Tłuszcze: 10–25% podaży energetycznej
  • Wpływ na redukcję masy ciała oraz zmniejszenie ryzyka rozwoju NAFLD
  • Wymaga przeprowadzenia kolejnych badań pozwalających na określenie wpływu diety roślinnej na parametry wątrobowe


Plan żywieniowy dla pacjenta z NAFLD – czy istnieje idealna strategia?

Podstawą postępowania żywieniowego w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby jest rezygnacja z produktów wysokoprzetworzonych i typu fast food. Już od wielu lat znany jest fakt, że nadmierna konsumpcja cukrów prostych w postaci słodkich napojów (ang. soft drinks) oraz słodyczy przyczynia się do wzrostu stężenia trójglicerydów i kumulacji tłuszczów w obrębie wątroby. Nie bez znaczenia jest powszechnie używany w przemyśle spożywczym syrop glukozowo-fruktozowy (składnik m.in. deserów mlecznych, słodyczy, napojów, dżemów, a nawet konserw), którego spożycie intensyfikuje stłuszczenie wątroby. Nadkonsumpcja fruktozy stymuluje syntezę tłuszczu de novo, nasila dyslipidemię, odkładanie tkanki tłuszczowej trzewnej oraz insulinooporność [2].
Rozpatrując konkretną strategię żywienia, w tym rozkład makroskładników, potencjalne zastosowanie znajduje wiele różnych modeli dietetycznych przedstawionych w tabeli 1 [1]. Prezentowane tam strategie żywieniowe obrazują poszczególne hipotetyczne koncepcje, jednakże wiele z nich wymaga przeprowadzenia kolejnych badań z uwagi na potencjalne ryzyko związane np. z długoterminowym stosowaniem. Jak pokazują najnowsze doniesienia zależność między podażą konkretnych makroskładników i ich proporcjami a wpływem na parametry metaboliczne może być inna u każdego pacjenta z NAFLD, co wynika z różnic osobniczych. W chwili obecnej jedynym modelem żywienia rekomendowanym przez ogólnoświatowe towarzysta naukowe dla pacjentów z NAFLD jest dieta śródziemnomorska.

Ogólne rekomendacje dla pacj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy