Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

5 lipca 2022

NR 3 (Czerwiec 2022)

Mięśniaki macicy i endometrioza z perspektywy dietetyka

0 85

Mięśniaki macicy należą do najczęściej występujących łagodnych guzów u kobiet w wieku reprodukcyjnym. Częstość ich występowania może sięgać nawet 70%. Endometrioza z kolei to przewlekła i nawracająca choroba, która dotyczy około 6–10% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Choroby macicy mogą stanowić problem zarówno dla kobiet w okresie prokreacyjnym, jak i pomenopauzalnym, niejednokrotnie obniżając ich jakość życia na przykład z powodu współwystępującej anemii i dolegliwości bólowych w obrębie jamy brzusznej. W badaniach naukowych podkreśla się, że stan odżywienia, w tym zawartość i wysycenie tkanek konkretnymi witaminami i składnikami mineralnymi, może mieć wpływ na rozwój mięśniaków macicy. Wszystkie składniki pokarmowe, które mogą zmniejszać syntezę czynników zapalnych oraz zwiększać potencjał antyoksydacyjny, będą odgrywały ważną rolę w przebiegu endometriozy.

Z uwagi na powszechne występowanie chorób macicy warto przyjrzeć się czynnikom związanym z żywieniem, które z jednej strony mogą zwiększać podatność na ich rozwój, ale z drugiej strony mogą stanowić element ochronny i łagodzić ich przebieg. Choroby macicy mogą stanowić problem w istotnym dla kobiet okresie prokreacyjnym, kiedy ich nasilenie może zmniejszać szansę na zajście w ciążę, a także w wieku pomenopauzalnym, niejednokrotnie obniżając ich jakość życia na przykład z powodu współwystępującej anemii i dolegliwości bólowych w obrębie jamy brzusznej.
Mięśniaki macicy należą do najczęściej występujących łagodnych guzów u kobiet w wieku reprodukcyjnym. Częstość ich występowania może sięgać nawet 70% [1]. Stanowią najczęstszą przyczynę histerektomii (zabieg usunięcia macicy), niepłodności oraz nieprawidłowości w zakresie krwawień z macicy. W ich etiologii podkreśla się udział czynników genetycznych, zapalnych oraz hormonalnych [2]. Endometrioza z kolei to przewlekła i nawracająca choroba, która dotyczy około 6–10% kobiet w wieku reprodukcyjnym. Stanowi istotną przyczynę niepłodności i bólu zlokalizowanego w obrębie jamy brzusznej. Z uwagi na potwierdzone zależności między endometriozą, przewlekłym stanem zapalnym i parametrami kardiometabolicznymi odpowiednie postępowanie dietetyczne może odgrywać rolę ochronną w przebiegu tej jednostki chorobowej.
Z perspektywy dietetyka warto wiedzieć, na jakie aspekty żywieniowe zwrócić uwagę, współpracując z pacjentką cierpiącą na mięśniaki macicy czy endometriozę. Jak się okazuje, płaszczyzna współpracy może być dosyć szeroka, począwszy od wpływu sposobu żywienia na wykładniki stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego, poprzez podaż odpowiednich witamin, a także wysycenie tkanek konkretnymi składnikami mineralnymi. 

Rola prawidłowo skomponowanej diety u kobiet z mięśniakami macicy

W badaniach naukowych podkreśla się, że stan odżywienia, w tym zawartość i wysycenie tkanek konkretnymi witaminami i składnikami mineralnymi może mieć wpływ na rozwój mięśniaków macicy. Przykładowo w badaniu z udziałem Afroamerykanek udowodniono, że niskie stężenie witaminy C, D 
oraz wapnia w ustroju może odgrywać rolę etiopatogenetyczną w rozwoju oraz progresji mięśniaków macicy [3]. Biorąc pod uwagę spożycie wapnia, w dużym prospektywnym badaniu z udziałem 81 000 kobiet zaobserwowano, że kobiety spożywające większe ilości głównie produktów mlecznych fermentowanych (jogurty), a co za tym idzie charakteryzujące się większą podażą wapnia, prezentowały mniejsze ryzyko rozwoju mięśniaków macicy [4]. W ujęciu praktycznym nie każda kobieta może spożywać na co dzień produkty mleczne, co częściowo jest następstwem nietolerancji laktozy lub nasilonej fermentacji jelitowej po spożyciu oligosacharydów. Niemniej jednak w takiej sytuacji ważne jest dostarczenie alternatywnych źródeł wapnia (np. fortyfikowane napoje roślinne, ryby, migdały, mak, jarmuż), tak aby realizować zalecane dzienne spożycie na ten składnik pokarmowy. Wapń zawarty w produktach spożywczych może hamować namnażanie komórek, a tym samym zmniejszać ryzyko rozwoju mięśniaków macicy. Produkty mleczne fermentowane mogą też mieć korzystny wpływ na mikrobiotę jelitową, co z kolei przyczynia się do zmniejszenia stanu zapalnego, tak niepożądanego u kobiet z mięśniakami macicy [2]. Produkty mleczne fermentowane wraz z warzywami i owocami zasobnymi w błonnik pokarmowy i składniki bioaktywne intensyfikują produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFAs), a tym samym wpływają korzystnie na stan higieniczny jelit, jednocześnie zapobiegając dysbiozie jelitowej i ograniczając ryzyko rozwoju mięśniaków macicy. 
Szczególna uwaga powinna być poświęcona również odpowiedniej podaży witamin z codzienną dietą, głównie w postaci naturalnej. Dla przykładu, rozważając efektywność karotenoidów u kobiet z mięśniakami macicy, lepsze ich źródło będą stanowić naturalne produkty, przykładowo pomidory, a to dlatego że inne pozytywne składniki w nich zawarte, takie jak likopen, foliany czy flawonoidy, wraz ze wspomnianymi karotenoidami będą wykazywać pożądany efekt synergistyczny. Jednocześnie należy zachować ostrożność u kobiet palących tytoń, ponieważ jednoczesna suplementacja diety β-karotenem u palaczek tytoniu może intensyfikować ryzyko rozwoju mięśniaków [2]. Witaminy istotne w diecie kobiet z mięśniakami macicy zostały przedstawione w tab. 1.
 

POLECAMY

Tabela 1. Witaminy istotne w diecie kobiet z mięśniakami macicy
Składnik Źródła pokarmowe Zawartość w 100 g produktu Funkcje Zapotrzebowanie dobowe
Witamina A
i β-karoten
wątróbka, olej rybi
(tran), żółtko jaja,
masło, warzywa
zielonolistne,
warzywa i owoce żółte
i pomarańczowe
  • olej z wątroby dorsza – 
    30 000 µg
  • żółtko jaja – 148 µg
  • brokuły – 279 µg
  • marchewka – 1326 µg
  • jarmuż – 496 µg
  • szpinak – 484 µg
  • zmniejszenie produkcji reaktywnych form tlenu, a w następstwie stresu oksydacyjnego
  • ograniczenie namnażania komórek oraz indukowanie apoptozy
  • ograniczenie wzrostu mięśniaków macicy [2]
  • 700 µg równoważnika retinolu
     
Witamina C owoce cytrusowe, acerola, ananas, truskawki, melon, papryka, pomidory, brokuły, kapusta
  • acerola – 941,4 mg
  • brokuły – 43,3 mg
  • jarmuż – 96,7 mg
  • papryka żółta – 201,4 mg
  • działanie antyoksydacyjne
  • większa podaż świeżych warzyw i owoców zasobnych w witaminę C może zmniejszać ryzyko rozwoju mięśniaków macicy
75 mg
Witamina D

olej rybi (tran), produkty mleczne, masło, jaja, tłuste sery

* wskazana suplementacja diety

  • ugotowane jajo – 13 µg
  • masło – 1,54 µg
  • ser cheddar – 0,32 µg
  • olej z wątroby dorsza – 
  • 252 µg
  • niedobór witaminy D może zwiększać uszkodzenia DNA oraz przewlekły stan zapalny, a także nasilać wzrost mięśniaków macicy
  • 15 µg cholekalcyferolu
  • dążenie do uzyskania prawidłowego stężenia witaminy D w surowicy krwi (30–50 ng/ml)


W profilaktyce mięśniaków macicy warto zadbać również o ograniczoną podaż mięsa, w szczególności czerwonego na korzyść tzw. plant-based diet, czyli żywienia opierającego się na spożywaniu produktów roślinnych. W badaniu z udziałem chińskich kobiet potwierdzono, że większe spożycie świeżych owoców oraz warzyw krzyżowych, w tym kapusty, bok choy, brokułów, a także pomidorów zasobnych w likopen przekłada się na mniejsze ryzyko rozwoju mięśniaków macicy [5]. 
Spożywanie powyżej czterech porcji warzyw i owoców (głównie cytrusy) w porównaniu do jednej porcji dziennie koreluje z mniejszym ryzykiem rozwoju mięśniaków macicy [6]. Pożądane produkty to także nasiona roślin strączkowych, orzechy, pestki oraz algi. Ponadto warto zadbać o niski ładunek glikemiczny codziennie spożywanych posiłków, ponieważ wysoki indeks i ładunek glikemiczny może stymulować rozwój guzów poprzez zwiększenie dostępności estrogenów oraz insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) [6]. 
Ze składników mineralnych szczególnie istotne znaczenie zarówno w prewencji, jak i u kobiet z już zdiagnozowanymi mięśniakami macicy ma selen, który wykazuje właściwości antyoksydacyjne. Źródła pokarmowe selenu to ryby (np. sardynki) i owoc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy