Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diety

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Łuszczyca – wskazówki dietetyczne

0 30

Łuszczyca jest przewlekłą chorobą skóry o podłożu genetycznym i autoimmunologicznym. W terapii łuszczycy stosuje się leczenie farmakologiczne ogólnoustrojowe – przeciwzapalne i immunosupresyjne, leczenie miejscowe, fototerapię i leczenie biologiczne. Stwierdzono, że czynniki stylu życia, takie jak palenie tytoniu, spożycie alkoholu, nadużywanie leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), są istotnymi czynnikami epigenetycznymi wpływającymi na ryzyko wystąpienia i nasilenie zmian łuszczycowych. Dało to początek badaniom nt. skuteczności diety w leczeniu łuszczycy.

Łuszczyca nie jest jedynie przewlekłą chorobą skóry, ale przewlekłą chorobą o podłożu zapalnym wpływającą na wiele narządów i homeostazę organizmu. Oprócz predyspozycji genetycznej ważnym czynnikiem decydującym o pojawieniu się choroby jest dysfunkcja układu immunologicznego, zapoczątkowująca kaskadę reakcji zapalnej [1]. 

POLECAMY

Blisko 70% pacjentów z łuszczycą jest leczonych jedynie miejscowo lub fototerapią. Leczenie ogólnoustrojowe przeciwzapalne i immunosupresyjne nie zawsze przynosi zadowalające rezultaty, a ze względu na genetyczne podłoże łuszczycy nie jest możliwe całkowite wyleczenie. 

Wśród czynników środowiskowych odpowiedzialnych za zmiany epigenetyczne, a tym samym patogenezę i/lub nasilenie łuszczycy, wyróżniono różnego rodzaju infekcje, zwłaszcza infekcje paciorkowcowe grupy A, stres psychologiczny, palenie papierosów, otyłość, nadmierne spożycie alkoholu, przyjmowanie leków z grupy beta-blokerów, chlorochiny, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, tetracykliny i interferonu [2]. Zasadnym zaleceniem dla pacjentów z łuszczycą będzie zmiana stylu życia – zaprzestanie palenia, maksymalne ograniczenie spożycia alkoholu, stosowanie leków przeciwbólowych tylko, gdy są konieczne. 

Kolejnym aspektem są długofalowe skutki uboczne leczenia i znacznie częstsze występowanie wśród pacjentów zespołu metabolicznego, otyłości i chorób sercowo-naczyniowych oraz nowotworów skóry wynikających z fototerapii. Leczenie biologiczne, które umożliwia bezpośrednie blokowanie czynników prozapalnych, takich jak czynnik martwicy nowotworu alfa (TNF-alfa) oraz Il-12, Il-17 i Il-23, jest refundowane tylko w zaawansowanej chorobie i również nie u każdego możliwe. Stąd potrzeba poszukiwania przez pacjentów alternatywnych metod leczenia, wśród których terapia żywieniowa jest coraz częściej wybierana [3]. 

Dieta o charakterze przeciwzapalnym, opierająca się na modelu diety śródziemnomorskiej, daje szansę na łagodzenie zmian skórnych oraz profilaktykę zaburzeń metabolicznych wynikających z przewlekłego stanu zapalnego i leczenia systemowego. 

Czynniki dietetyczne wpływające na przebieg łuszczycy

W porównaniu do innych chorób przewlekłych, badań nt. wpływu diety i jej pojedynczych składników, zarówno w kwestii łagodzenia, jak i zaostrzenia zmian łuszczycowych, jest niewiele. Dotychczas jako opcje terapeutyczne rozpatrywane były diety niskokaloryczne, mające na celu obniżenie stanu zapalnego przez redukcję masy ciała, dieta bezglutenowa oraz dieta oparta na modelu śródziemnomorskim. Opisano także wiele składników pokarmowych odgrywających istotną rolę w łuszczycy, szczególnie przeciwutleniaczy oraz kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, witamin A, E, D i C oraz składników mineralnych niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania wielu enzymów antyoksydacyjnych – żelaza, miedzi, manganu, cynku i selenu. Wpływają one na obniżenie stresu oksydacyjnego, co jest skutkiem przebiegu choroby. Bardzo ważnym elementem leczenia stała się witamina D, ze względu na jej plejotropowe działanie, w tym również hamowanie proliferacji keratynocytów [4, 5]. Wciąż jednak niewiele badań skupiło się na całościowym wpływie diety, gdzie można wykorzystać synergistyczne działanie wielu komponentów. W tabeli 1 przedstawiono elementy stylu życia wpływające na przebieg łuszczycy dotychczas najlepiej opisane w literaturze.

Tabela 1. Czynniki wpływające na przebieg łuszczycy

Nasilenie 
objawów łuszczycy
Łagodzenie 
objawów łuszczycy
stres psychologiczny [2] kwasy tłuszczowe omega-3 [9, 10]
nadmierna masa ciała [13] witamina D [4, 5]
palenie papierosów [2] dieta śródziemnomorska i polifenole [7]
spożycie alkoholu [16] kurkumina [4]
NLPZ [2] redukcja masy ciała [14]

Dieta śródziemnomorska 

Dieta śródziemnomorska wykazuje silne właściwości przeciwzapalne, co wykorzystywane jest szczególnie w prewencji i leczeniu chorób metabolicznych oraz układu sercowo-naczyniowego. Jej głównym założeniem jest ograniczanie spożycia żywności przetworzonej, odpowiedni stosunek kwasów tłuszczowych z przewagą jedno- i wielonienasyconych, z dużym naciskiem na te z rodziny omega-3 pochodzących z ryb, owoców morza, orzechów i nasion, ograniczenie mięsa i duże spożycie warzyw. Można uznać, że dieta ta jest uniwersalnym modelem zasad zdrowego żywienia. Dzięki różnorodności warzyw, owoców i roślinnych źródeł tłuszczów dieta ta jest bogata w antyoksydanty, w tym polifenole [6]. 

Do oceny liczby oraz stopnia nasilenia zmian łuszczycowych służy skala PASI (Psoriasis area and severity index). W badaniu obserwacyjnym w grupie 62 osób z zaostrzoną łuszczycą (PASI > 10) oceniano wpływ kierowania się zaleceniami diety śródziemnomorskiej w porównaniu do grupy kontrolnej. Kryteriami wykluczającymi z badania było przyjmowanie leków przeciwzapalnych, palenie papierosów i nadużywanie alkoholu, ponieważ są to jedne z ważniejszych czynników nasilających zmiany łuszczycowe. Poza oceną zmian skórnych pacjentów na skali PASI zmierzono stężenie białka C-reaktywnego. Im dieta pacjenta była bardziej zbliżona do modelu diety śródziemnomorskiej, tym wskaźniki te były niższe [7]. 

Podobne wnioski otrzymano z badania kohortowego MEDI-LITE prowadzonego w grupie 33 735 pacjentów na podstawie 24-godzinnych wywiadów żywieniowych. 

Kwasy tłuszczowe omega-3, w które bogate są oleje rybne, hamują powstawanie mediatorów zapalnych. Bittiner i wsp. [8] przeprowadzili badanie kliniczne u 28 osób z przewlekłą, stabilną łuszczycą, którym codziennie podawano kapsułki z olejem rybim lub kapsułki z placebo przez osiem tygodni przy jednoczesnym stosowaniu tej samej diety u wszystkich badanych. Grupa otrzymująca olej rybi wykazała znaczny spadek łuszczenia, rumienia i świądu, podczas gdy grupa placebo nie ujawniła żadnych zmian w objawach łuszczycy. W innym badaniu w grupie 18 pacjentów zaobserwowano poprawę stanu skóry po wprowadzeniu do diety każdego dnia 170 g tłustej ryby – łososia, makreli i śledzi [9]. Warto jednak dodać, że codzienne spożycie tłustych ryb wydaje się trudne do osiągnięcia przez pacjenta, a nawet niekorzystne ze względu na zanieczyszczenie ryb metylortęcią i dioksynami. Bezpieczniejsza i bardziej realna w codziennym stosowaniu wydaje się suplementacja kwasami EPA i DHA.

Dieta bezglutenowa

W przypadku stosowania diety bezglutenowej jako opcji dietoterapii przed jej wprowadzeniem należy uwzględnić diagnostykę celiakii ze względu na częste współwystępowanie dwóch lub więcej chorób autoimmunologicznych jednocześnie. Retrospektywne badanie kohortowe porównujące 25 341 pacjentów z łuszczycą do grupy kontrolnej liczącej 125 000 zdrowych osób wykazało ponaddwukrotnie częstsze występowanie choroby trzewnej u pacjentów z łuszczycą [10]. Również pacjenci z celiakią mają prawie dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania na łuszczycę [11]. 

W przypadku współistnienia tych dwóch chorób zasadność stosowania diety bezglutenowej jest bezdyskusyjna, brakuje jednak solidnych danych o efektach diety bezglutenowej w leczeniu samej łuszczycy bez obecności przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej i endomysium [12].

Redukcja masy ciała i dieta niskokaloryczna

Istnieje wzajemna korelacja pomiędzy otyłością a łuszczycą – nadmierna masa ciała zwiększa prawie dwukrotnie ryzyko wystąpienia łuszczycy u osób predysponowanych genetycznie, a występowanie łuszczycy sprzyja rozwinięciu otyłości ze względu na efekty uboczne leczenia i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy