Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

3 marca 2021

NR 1 (Luty 2021)

Jak realizować zalecenia żywieniowe u małego pacjenta pediatrycznego z trudnościami w jedzeniu?

132

Do gabinetów specjalistycznych coraz częściej trafiają rodzice z małymi dziećmi. Dietetyk, chcąc zmodyfikować jadłospis, niestety często napotyka na trudności związane z wybiórczym jedzeniem u dzieci, niechęcią do poznawania nowości. Dodatkowo często oczekiwania ze strony rodziców są takie, że dziecko zacznie lepiej jeść. Wiedząc, jakie mogą być przyczyny odmowy posiłków, dietetycy są w stanie skuteczniej pomóc. Różnorodność przyczyn jest olbrzymia. Często wymagane jest wsparcie również ze strony psychologa, neurologopedy i terapeuty integracji sensorycznej, aby zalecenia żywieniowe mogły zostać zrealizowane w praktyce.

Coraz częściej do gabinetów specjalistycznych trafiają rodziny z małymi dziećmi z potrzebą analizy czy ułożenia jadłospisów. Zarówno problemy, z jakimi trafia rodzic do gabinetu dietetycznego, jak i powody takich konsultacji, a tym samym motywacja do dalszych działań, są bardzo różnorodne. Najczęściej zgłaszane trudności w zakresie żywienia dzieci dotyczą alergii pokarmowych, niskiej masy ciała czy źle zbilansowanego jadłospisu. W ostatnim czasie, również coraz częściej w praktyce własnej, obserwuję sytuacje, gdy rodzice są kierowani do dietetyka, z uwagi na wybiórcze jedzenie, poważne trudności we wprowadzeniu nowych produktów do diety małego dziecka.
W przypadku dzieci, które mają trudności z jedzeniem, okazuje się, że powodem zgłoszenia się do specjalisty są często zalecenia lekarskie lub wskazówka ze strony nauczycieli z przedszkola, ze żłobka, którzy obserwują na co dzień, jak dziecko w ciągu całego pobytu w przedszkolu, odmawia spożywania tradycyjnych posiłków. Również potrzeba konsultacji może wynikać z towarzyszących rodzicom trudnych emocji, takich jak lęk, obawa, gdy dziecko zaczyna odmawiać spożywania podstawowych produktów, lub coraz większe zmęczenie, frustracja, gdy dotychczasowe metody karmienia przestały przynosić efekty. 
Dla większości rodziców jedzenie jest podstawową i prostą czynnością, ale już sama świadomość żywieniowa dot. jakości produktów spożywczych jest bardzo różna. Dodatkowo rodzice czują się zagubieni, otrzymują wiele, często sprzecznych, informacji w zakresie żywienia dzieci, są pod wpływem reklam, m.in. lizaków na odporność, syropków na lepszy apetyt, więc często nie dostrzegają tak szybko niepokojących pierwszych sygnałów. Dodatkowo często słyszą argumenty „wyrośnie z tego”, „zgłodnieje, to zje”, „pójdzie do przedszkola, to przejdzie”. 
W praktyce okazuje się jednak, że problem narasta, dieta staje się coraz bardziej uboga, a dziecko, będąc poza domem przez kilka godzin, nic nie chce zjeść. Finalnie dochodzi do spadku masy ciała czy stanu niedożywienia. 
Gdy rodzic trafia do gabinetu specjalisty, oczekuje od dietetyka wsparcia żywieniowego, ułożenia idealnego jadłospisu – 
takiego, aby dziecko też chętnie zjadło nowe dania. Aby dobrze pomóc, przede wszystkim warto sobie odpowiedzieć na pytania, kim jest mój pacjent (dziecko czy rodzic?), jakie są przyczyny takiej sytuacji, gdy dziecko ma tak ograniczony jadłospis. Nawet jeśli w wywiadzie okazuje się, że dieta małego pacjenta jest bardzo monotonna, oparta na tzw. dziecięcych pewniakach, czyli produktach pszennych, słodkich, to zawsze warto zastanowić się, czy rzeczywiście powodem tej sytuacji jest niska świadomość żywieniowa rodziców, czy desperacja wobec tego, że nie wiedzą jak inaczej zachęcić dziecko do jedzenia.
Okazuje się, że to, co jest dla dietetyka najważniejsze, czyli zbilansowanie diety pod kątem wartości odżywczych, zaproponowanie atrakcyjnych posiłków, zgodnie z potrzebami dziecka, nie jest możliwe do realizacji. Jadłospis, który będzie spełniał zapotrzebowanie odżywcze młodego organizmu, równocześnie oparty na produktach akceptowanych przez dziecko, jest praktycznie niemożliwy. W takiej sytuacji, przy towarzyszących trudnościach z jedzeniem, dietetyk nie może skupić się tylko na kwestii analizy jad-
łospisu. Do skutecznej diagnozy i terapii należy bowiem wziąć pod uwagę również aspekt sytuacyjny powiązany z małym pacjentem.
Kim jest mój pacjent? Dziecko czy rodzice, rodzina
Wracając do pytania, warto zastanowić się, kto ma największy wpływ na aktualny sposób żywienia naszego pacjenta. Oczywiście rodzice, najbliższe otoczenie. Słodkie płatki, napoje, desery mleczne to produkty, które kuszą dzieci, ale finalnie odpowiedzialność za ich zakup jest po stronie rodzica. W praktyce podają dzieciom w ramach posiłków produkty wręcz niewskazane, tłumacząc takie postępowanie tym, że tylko takie produkty dziecko jest w stanie zjeść. Równocześnie pomimo takiej sytuacji oczekiwania wobec specjalisty często są dużo większe. Warto być ostrożnym i już na pierwszym spotkaniu omówić z rodzicami podział „odpowiedzialności” za decyzje żywieniowe w rodzinie i ich realizację, a w dalszych rozmowach również nawiązać do sposobu radzenia sobie z pokusami. 
Zwróćmy też uwagę, aby pierwsze spotkanie z rodzicami odbywało się bez udziału dziecka. Zalecenia, które przygotujemy, powinny zarówno dotyczyć zmian żywieniowych w jadłospisie dziecka, jak i zawierać wskazówki dla rodziców, najbliższego otoczenia, w nawiązaniu do podstawowych zasad z zakresu żywienia dziecka, w tym również ważnej roli wspólnego stołu i świadomego spożywania posiłków (bez bajek, telefonów, w otoczeniu rodziców).
Etapy rozwoju czy poważniejszy problem?
W związku z tym, że przyczyny trudności z jedzeniem mogą mieć również podłoże szersze, nie tylko wynikające z błędów żywieniowych, warto w swoim wywiadzie również dopytać o zagadnienia, które pozwolą nam nakierować rodzica na dalszą diagnostykę. Oczywiście rolą dietetyka nie jest prowadzenie terapii z zakresu psychologii jedzenia czy terapii karmienia, ale wiedząc, z jakimi trudnościami może wiązać się realizacja zaleconych przez specjalistę zmian w diecie, warto pamiętać o innych możliwych formach pomocy, w tym również o skierowaniu rodziny w razie potrzeby do innego specjalisty z zakresu integracji sensorycznej, neurologopedy, fizjoterapeuty czy psychologa.
Jakie mogą być trudności? 
Diagnostyka źródeł problemu
Przyczyny trudności związanych z karmieniem i prawidłowym sposobem żywienia małych dzieci mogą być zróżnicowane: organiczne, motoryczne, behawioralne, sensoryczne oraz środowiskowe. 
W zależności od wieku małego pacjenta warto uwzględnić również zmiany preferencji żywieniowych, rozwój emocjonalny, czyli neofobię żywieniową, która rozpatrywana jest jako naturalny etap rozwoju i ewolucyjnie ukształtowany mechanizm ochronny, zabezpieczający młody organizm przed spożyciem nowego, potencjalnie niebezpiecznego dla zdrowia pokarmu. Tutaj zdecydowanie wsparcia potrzebuje nie tylko dziecko, ale również opiekunowie. Rodzice, zaskoczeni tym, że ich dziecko wcześniej jadło, a teraz odmawia spożywania tych samych produktów, nie rozumieją, co się dzieje. Postawa dziecka traktowana jest jako kaprys, grymaszenie. Pojawiają się 
więc dodatkowe bodźce skłaniające do jedzenia, takie jak bajki, nagrody (często w ramach słodkich przekąsek). Tym sposobem, w okresie neofobii żywieniowej, rodzice kształtują postawę tzw. niejadka.
Rodzinny posiłek – 
dramat czy przyjemne wspomnienie?
Inne czynniki, mające olbrzymi wpływ na gotowość dziecka do wspólnego rodzinnego spożywania posiłków, otwartość wobec dań, które podaje rodzic, to negatywne doświadczenia, często o charakterze traumatycznym, związane z silną presją przy stole. Im więcej emocji towarzyszy jedzeniu, tym więcej negatywnych skutków to przynosi. Wiedząc, jak negatywny wpływ na realizację zaleceń mają presja i nacisk przy stole, warto również poćwiczyć w gabinecie wypowiedzi oraz sposób, w jaki rodzic może formułować pewne określenia wobec dziecka, inaczej niż do tej pory, i tym samym zminimalizować napięcie wokół tematu jedzenia w danej rodzinie. Hasła: „musisz zjeść do końca”, „nie można nic zostawić na talerzu”, „nie odejdziesz od stołu, dopóki nie zjesz” 
są niedopuszczalne.
Wywiad z rodzicami
Na co więc trzeba zwrócić uwagę podczas rozmowy z rodzicami? Jakie kwestie są dla nas istotne w trakcie prowadzenia diagnozy czy analizy sposobu żywienia u dziecka?
Niepokojące zachowania wymagające dalszych konsultacji, poszerzonej diagnostyki, to:
odmowa jedzenia – w porze posiłków t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy