Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta w stwardnieniu rozsianym

Artykuł | 1 lutego 2019 | NR 4
117

Stwardnienie rozsiane (multiple sclerosis – SM) to choroba autoimmunologiczna, a więc związana z nieprawidłowym funkcjonowaniem systemu odpornościowego, który reaguje wytwarzaniem przeciwciał skierowanym przeciwko komórkom własnym organizmu. W tym wypadku dotyczy to ośrodkowego układu nerwowego [8, 17]. 

Początek choroby stwierdza się zazwyczaj pomiędzy 20. a 40. rokiem życia [7], a przyczyny nie są do końca poznane. Za etiologię choroby przyjmuje się wiele czynników, wśród których wyróżnić można: genetyczne, immunologiczne oraz środowiskowe czy też infekcje wirusowe [17]. Szacuje się, że częstość występowania stwardnienia rozsianego w Polsce to od 45 do 92 osób na 100 000 mieszkańców [7].

Przebieg choroby
Stwardnienie rozsiane może mieć bardzo zróżnicowany przebieg, który zależy w największym stopniu od rozległości stanu zapalnego oraz szybkości uszkodzenia mieliny (substancji wytwarzanej przez komórki otaczające aksony komórek nerwowych) i aksonów (włókien nerwowych) [8]. Choroba charakteryzuje się występowaniem powtarzających się po sobie okresów zaostrzenia – nawrotów (tzw. rzuty) oraz okresów remisji, podczas których choroba nie daje objawów. Rzut choroby to sytuacja, w której objawy neurologiczne utrzymują się ponad 24 godziny, nie są one natomiast związane ze stresem, infekcją czy stanem gorączkowym. Utrzymują się przed kilka dni imają przebieg narastający. Z upływem choroby niestety wydłuża się czas rzutu, a jej przebieg jest bardzo zindywidualizowany[18].

Rys. 1. Źródło: Infografika PAP (strona internetowa www.zdrowemiasto.pl)

 

Objawy

Ze względu na sam przebieg choroby objawy kliniczne stwardnienia rozsianego mogą mieć charakter przemijający i bardzo często subiektywny. Sami chorzy miewają trudności w dokładnym wyrażeniu objawów i ich cech charakterystycznych. Ich różnorodność, skłonność do nasileń, zmiany charakteru (od lekkich do bardzo ciężkich) oraz okresowość stwarzają trudności diagnostyczne. Powodują również, że nie ma żadnej zasady, według której można by przewidzieć pojawianie się kolejnych objawów choroby.

Do najczęstszych objawów SM należą: sztywność mięśni, zaburzenia czucia bólu i wibracji, temperatury lub dotyku, objaw Lhermitte’a (polega na uczuciu przebiegu prądu elektrycznego wzdłuż kręgosłupa), ból, drżenie, mogą pojawiać się zaburzenia mowy, wzroku (oczopląs, podwójne widzenie, trudności w rozpoznawaniu barw), zawroty głowy, problemy z utrzymaniem koordynacji ruchów kończyn, zaburzenia oddawania moczu i/lub kału, zaburzenia czynności seksualnych oraz zespół zmęczenia i depresja. Rysunek 1 prezentuje główne objawy i przyczyny choroby.

Można wyróżnić cztery główne postaci stwardnienia rozsianego [11]:

  • postać rzutowo-remisyjna (nawracająco-zwalniająca),
  • postać wtórnie postępująca,
  • postać pierwotnie postępująca,
  • postać postępująco-rzutowa.

Do początkowych objawów choroby należą: zaburzenia czucia w kończynach, zaburzenia widzenia (osłabienie ostrości wzroku, podwójne widzenie), zaburzenia chodu, postępujący niedowład, zaburzenia równowagi, zawroty głowy, zmiany czucia w obrębie twarzy, nerwobóle, ostre zapalenie poprzeczne rdzenia kręgowego, zaburzenia w oddawaniu moczu [21].

Tabela 1. Wykaz diet – alternatywne leczenie SM według PTSR [21]

Rodzaj diety Główne założenia
dieta bezglutenowa polega na wykluczeniu przede wszystkim produktów na bazie pszenicy i żyta
dieta McDougalla stanowi połączenie diety niskotłuszczowej i bezglutenowej
dieta naturalna Eversa bazuje jedynie na produktach niepoddanych obróbce termicznej (surowe warzywa i owoce, jaja, mleko, miód, kiełki), zabronione są sól, cukier i produkty cukiernicze
dieta metanolowa Hentziego z diety należy wykluczyć fruktozę i pektyny pochodzące z nieobranych owoców 
dieta Fratzera bazuje na stosowaniu wyłącznie tłuszczów zwierzęcych (podstawa – masło), wyklucza olej wiesiołkowy i słonecznikowy
dieta cerebrozydowa wzbogacenie jadłospisu w przetwory cielęce i móżdżki świńskie
dieta bogatowitaminowa Klennerscha polega na stosowaniu dużych dawek witamin antyoksydacyjnych
dieta Lutza i Eckela w diecie całkowicie wyklucza się węglowodany
dieta Agranoffa i Goldberga z jadłospisu wyklucza się mleko i jego przetwory

 

Badania diagnostyczne

Diagnostyka choroby nie jest prosta ze względu na mało przewidywalny jej przebieg i mało specyficzne objawy początkowych etapów choroby, dlatego należy wykonać rezonans magnetyczny (MRI), który pozwoli na wykrycie obecności ognisk demielinizacyjnych w postaci rozsianych zmian, po dożylnym podaniu kontrastu. Pozwoli to na stwierdzenie, czy występują aktywne zmiany zapalne. Ponadto wykonuje się badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, gdyż u większości chorych na SM (90%) w jego składzie odnaleźć można obecność specyficznych prążków. Badanie to polega na wkuciu igły punkcyjnej do kanału kręgowego, pozwala na ocenę zmian w parametrach fizycznych (barwa, ciśnienie). Diagnostyka obejmuje również badania dodatkowe, m.in. ocenę narządu wzroku, umożliwiającą dostrzeżenie zmian w tym narządzie [11].

Leczenie

SM jest chorobą nieuleczalną, przewlekłą, trwającą całe życie. Nie ma możliwości leczenia przyczynowego. Terapia SM opiera się na leczeniu pojawiających się objawów łagodzących przebieg choroby i zmniejszających częstość tzw. rzutów. W rzutowo-remisyjnej postaci SM stosuje się np. leki immunomodulujące. Poza farmakoterapią równie ważnym elementem wspierającym leczenie wydaje się rehabilitacja i pomoc psychologa.

Farmakoterapia stosowana u pacjentów z SM wiąże się niestety z możliwością występowania szeregu działań niepożądanych, m.in. zaburzenia nastroju i osobowości, uczucie znużenia, dreszcze, bóle mięśni i stawów, podwyż­szoną temperaturę ciała [9]. 

Coraz częściej pacjenci sięgają więc po inne, mniej konwen­cjonalne metody leczenia, wśród których wymienić można: ziołolecznictwo, stosowanie suplementów diety, medytacje, masaże oraz alternatywne sposoby żywienia: dieta bezglutenowa, bezmleczna, niskohistaminowa, dieta naturalna Eversa, dieta Fratzera, dieta bogatowitaminowa Klennerscha i inne [10, 21].

Tabela 1 zawiera wykaz diet będących alternatywnymi metodami leczenia SM, dostępnych w literaturze, których zestawienie znajduje się w broszurze wydanej przez Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego (PTSR), Oddział Warszawski [21].

Rola diety w stwardnieniu rozsianym

Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego (PTSR) nie zaleca stosowania żadnej konkretnej diety. Sugeruje, iż „zdrowe odżywianie pomaga w utrzymaniu organizmu w dobrej kondycji”. PTSR zaleca zatem stosowanie racjonalnej diety, uwzględniającej dużą ilość warzyw i owoców, pełnoziarniste pieczywo, nabiał z niską zawartością tłuszczu, chude mięso, drób i ryby [18].

Stwardnienie rozsiane może mieć bardzo zróżnicowany przebieg, który zależy w największym stopniu od rozległości stanu zapalnego oraz szybkości uszkodzenia mieliny.

 

Tabela 2. Możliwy wpływ czynników żywieniowych na rozwój SM [10, 11, 16, 17, 19, 20]

Czynnik żywieniowy zmniejszający ryzyko wystąpienia choroby Czynnik żywieniowy zwiększający ryzyko wystąpienia choroby
  • częstsze spożycie mleka chudego
  • większe spożycie białka roślinnego, błonnika pokar­mowego oraz większa dawka w diecie witaminy C
  • większe spożycie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3
  • zwiększenie spożycia witamin antyoksydacyjnych
  • nadmierna podaż tłuszczu pochodzenia zwierzęcego (mięso i tłuste produkty mleczne)
  • niskie spożycie produktów zbożowych
  • zbyt niska konsumpcja warzyw
  • udział słodyczy, takich jak: cukierki, dżem, gala­retka, czekolada
  • mniejszy udział składników odżywczych, takich jak: białko, nasycone i jednonienasycone kwasy tłuszczowe, zawartość tłuszczu ogółem, cholesterolu, kwasu foliowego, witaminy B12, magnezu, wapnia i miedzi, cynku i selenu
  • niedobór we krwi, a także niska podaż z dietą witaminy D
  • niewystarczająca podaż produktów bogatych w tryptofan (daktyle, orzechy banany, brązowy ryż, ryby i soja)
  • niski potencjał antyoksydacyjny

 

Aktualnie bada się hipotezy mówiące o tym, że to sposób żywienia może przyczyniać się do powstania SM. Świat naukowy próbuje odnaleźć powiązanie rozwoju tej choroby z niewłaściwą i źle zbilansowaną dietą, gdyż istnieją doniesienia, że zaostrzenie objawów stwardnienia rozsianego ko­reluje dodatnio z niektórymi czynnikami żywieniowymi [10]. Istotny wydaje się stan odżywienia, gdyż nadmierna ilość tkanki tłuszczowej, zlokalizowanej głównie w okolicy brzucha, nasila stan zapalny (poprzez kilka możliwych dróg: wywołanie oporności na insulinę, nasilenie proliferacji limfocytów T pomocniczych, stres oksydacyjny i produkcję zapalnych cytokin) [4]. A zaburzenia metaboliczne, takie jak: nadciśnienie tętnicze, insulinooporność, większa produkcja zapalnych cytokin i zaostrzenie stresu oksydacyjnego wydają się mieć pośrednią rolę w chorobach neurodegeneracyjnych [3, 4]. Również liczne badania, wskazują, że u chorych z SM występują zaburzenia w mikrobiomie w p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy