Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

6 czerwca 2019

NR 2 (Kwiecień 2019)

Dieta matki karmiącej i suplementacja DHA podczas laktacji

0 128

Mleko kobiece, czyli złoty standard w żywieniu niemowląt

Wybory żywieniowe kobiety przed ciążą i w okresie laktacji wpływają na jakość wytwarzanego pokarmu. Mleko matki ze względu na swoje cenne właściwości jest niezwykłym biopłynem, który stanowi przykład żywności funkcjonalnej. Żywność funkcjonalna to żywność pochodzenia naturalnego, która wykazuje korzystny wpływ na organizm ludzki w ilościach, które mogą być dostarczane z normalną, prawidłowo zbilansowaną dietą, dzięki czemu prowadzi do ogólnej poprawy stanu zdrowia i zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób. Swoje działanie prozdrowotne ma również potwierdzone badaniami klinicznymi na ludziach [10]. Z tego też powodu mleko kobiece określane jest mianem „złotego standardu” w żywieniu niemowląt. 

Mleko kobiece powstaje w gruczole piersiowym etapowo. Na drodze laktacji wytwarzane są cztery rodzaje pokarmu (mleko przedporodowe, siara, mleko przejściowe i mleko dojrzałe), które oprócz zawartości podstawowych składników odżywczych, takich jak białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy i pierwiastki śladowe, zawiera substancje multiaktywne biologicznie (m.in. składniki przeciwinfekcyjne) takie jak laktoferynę, immunoglobuliny (IgG, IgA, IgM), transformujący czynnik wzrostu TGF-β, czy lizozym. Wpływają one na system immunologiczny dziecka poprzez wzmacnianie naturalnych (wrodzonych) mechanizmów obrony nieswoistej, będących pierwszą linią obrony każdego młodego organizmu. Sterują one wewnętrznymi mechanizmami regulującymi prawidłowe wzrastanie, zapewniając przy tym optymalny stopień odżywienia noworodka. 

Mleko kobiece to niezastąpiony pokarm warunkujący właściwe wzrastanie niemowlęcia. Zawiera odpowiednie proporcje składników odżywczych, ale jego skład jest niejednorodny i zależny od wielu czynników, np. fazy laktacji, uwarunkowań genetycznych czy etapu rozwoju dziecka. Bardzo istotne są pierwsze porcje mleka, ponieważ siara, główny komponent pokarmu matki ma – w porównaniu z pokarmem przejściowym czy dojrzałym – najwyższą zawartość białek odpornościowych (m.in. immunoglobulin). Immunoglobuliny chronią przed patogenami, bakteriami i wirusami. Za najbardziej znaczące uważa się immunoglobuliny wydzielnicze (SI) IgA, IgM, IgG (szczególnie SIgA). Stężenie SIgA w siarze wynosi około 12 mg/ml, podczas gdy dojrzałe mleko zawiera jedynie około 1 mg/ml SIgA, stąd tak istotne jest rozpoczęcie karmienia noworodka zaraz po porodzie [1]. Karmienie piersią jest jednym z najważniejszych czynników kształtujących mikroflorę jelitową dziecka. Mleko matki jest naturalnym źródłem komensalnych bakterii fermentacji mlekowej (Bifidobacterium, Bacterioides, Lactobacillus), które są dominującymi drobnoustrojami zasiedlającymi przewód pokarmowy człowieka. Wszystko za sprawą dobroczynnego działania ludzkich oligosacharydów (HMO, ang. human milk oligosaccharides). HMO, działając prebiotycznie, aktywują wzrost niektórych szczepów pożytecznych bakterii jelitowych, takich jak Bifidobacterium infantis [3], które modelują układ odpornościowy dziecka. Mleko matki pełni również rolę ochronną przed zakażeniem Vibrio cholerae, Campylobacter, Shigella czy Giardia lamblia, które może być przyczyną ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci. Eksperci są zgodni, że karmienie piersią powinno być prowadzone przez cały czas występowania biegunki, a dane naukowe podają, że niemowlęta karmione piersią (zwłaszcza w czasie pierwszych 4.–6. miesiącach życia) są mniej narażone na zakażenia i infekcje przewodu pokarmowego [3, 5].

Dieta kobiety karmiącej punktem zwrotnym w rozwoju dziecka i zachowania zdrowia matki

Wytyczne Stanowiska Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ang. European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition; ESPGHAN), WHO (ang. World Health Organisation; Światowa Organizacja Zdrowia) czy APP (ang. American Academy of Pediatrics; Amerykańska Akademia Pediatrii) zalecają wyłączne karmienie piersią do ukończenia przez dziecko 6. miesiąca życia. U dzieci wyłącznie lub częściowo karmionych piersią pokarmy uzupełniające, inne niż pokarm kobiecy czy mleka modyfikowane, nie powinny być wprowadzane wcześniej niż przed upływem 17. tygodnia, ale nie później niż po 26. tygodniu życia [2]. Rodzaj składników bioaktywnych w mleku jest stały, natomiast nawyki żywieniowe matki regulują ilość i jakość wytwarzanego pokarmu oraz co ważne – warunkują długość karmienia piersią. Niedożywienie matki zwiększa ryzyko przedwczesnego zakończenia procesu karmienia, a tym samym ryzyko obniżenia nabycia właściwej odporności u dziecka. Dodatkowo zwiększa ryzyko chorób dietozależnych, takich jak otyłość, nadciśnienie tętnicze czy rozwój cukrzycy typu 2 w życiu dorosłym [1, 3, 8]. 

Karmienie piersią wpływa również na kształtowanie preferencji smakowych dziecka, które utrzymują się w późniejszym okresie życia. Niemowlęta rodzą się z preferencją do smaku słodkiego, co naturalnie wynika z cech sensorycznych mleka kobiecego. Dieta matki oparta na różnorodnych pokarmach, sprzyja zachowaniu rozmaitych doznań smakowych dziecka. Dziecko łatwiej przyzwyczaja się do nowych smaków, w tym również smaku gorzkiego [4, 10]. Z karmieniem piersią wiąże się też korzyść zdrowotna dla matki. Kobietom, które karmią w sposób naturalny, łatwiej wrócić do masy ciała sprzed ciąży, mają mniejsze ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe (szczególnie raka piersi i raka jajnika) po okresie menopauzy, niższe ryzyko depresji poporodowej i mają mniejsze ryzyko krwawienia z dróg rodnych w okresie poporodowym [10]. 

Zalecenia żywieniowe dla kobiet karmiących

Sposób żywienia kobiety karmiącej powinien opierać się na zasadach zdrowego żywienia. Mama karmiąca piersią powinna spożywać potrawy przygotowane ze świeżych, naturalnych produktów. Zaleca się spożywanie 5-6 posiłków dziennie (3 głównych i 2 mniejszych), w których nie powinno zabraknąć różnokolorowych warzyw i owoców, nieprzetworzonych produktów zbożowych (głównie z pełnego ziarna), produktów mlecznych (najlepiej naturalnych), chudego mięsa, ryb, jaj, orzechów i olejów roślinnych. Podczas laktacji wzrasta zapotrzebowanie na energię i wynosi ono około 505 kcal na dobę. W praktyce oznacza to 2500–3000 kcal w ciągu dnia [2, 4]. Kobiety bardzo szczupłe mogą potrzebować większego naddatku energetycznego, do nawet 650 kcal na dobę. U kobiet karmiących piersią zwiększa się zapotrzebowanie na białko do 1,45 g białka na kilogram masy ciała na dobę, co w przeliczeniu daje około 65–109 g białka dziennie. W zależności od dziennego, procentowego udziału energii z tłuszczów przez kobietę karmiącą (20%, 30%, 35%) dodatek do normy na tłuszcze powinien być odpowiednio zwiększony o 11 g, 17 g i 20 g. 

Poziom energii z węglowodanów w diecie kobiety karmiącej powinien mieścić się w granicach od 45% do 65% [4]. Podczas laktacji, matka powinna ograniczyć dosładzanie posiłków i picie słodkich napojów. Poziom energii z cukrów prostych powinien być mniejszy < 10%. Ograniczeniu powinna ulec również konsumpcja soli do 5 g dziennie [10]. Nadmierna podaż soli podczas laktacji może być przyczyną niedoczynności tarczycy i wola u dziecka. W przypadku kobiet karmiących zaleca się, by zawartość błonnika pokarmowego była na poziomie minimalnym, czyli 25 g na dobę, najlepiej ustalana wspólnie z lekarzem i dietetykiem na podstawie oceny stanu zdrowia [4]. 

Istotnym elementem warunkującym ilość i jakość pokarmu matki jest prawidłowe nawodnienie kobiety karmiącej. Mleko dojrzałe, które produkowane jest od trzeciego tygodnia po porodzie, składa się w 87% z wody. Zaleca się, by przez cały okres laktacji kobieta karmiąca wypijała około 2700 ml płynów dziennie, głównie wody [7, 10]. 

Na temat diety matki karmiącej krąży wiele mitów, które mimo twardych dowodów są wciąż żywe, na przykład, czy matka powinna stosować eliminację pokarmów alergizujących oraz czy może pić napoje na bazie kofeiny. Gremia naukowe są zgodne, iż nie ma podstaw, by matka wykluczała z diety pokarmy potencjalne alergizujące. Wprowadzanie pokarmów stałych, w tym alergizujących, u dziecka podczas karmienia piersią wpływa na zwiększenie tolerancji i zmniejszenie ryzyka wystąpienia alergii. Nie ma jednak wpływu na wystąpienie celiakii [5, 10]. W diecie matki dopuszcza się również spożycie kawy i herbaty, ale nie więcej niż 1–2 filiżanki dziennie [10]. Maksymalna dobowa dawka kofeiny ze wszystkich źródeł pokarmowych dla kobiety karmiącej nie powinna przekraczać...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy