Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

11 maja 2022

NR 2 (Kwiecień 2022)

Dieta i suplementacja w okresie prekoncepcji

0 40

Okres przedkoncepcyjny to idealny czas na zadbanie o prawidłowe wysycenie tkanek składnikami istotnymi dla rozwoju przyszłego płodu. Prawidłowy sposób żywienia i odpowiednio dopasowana suplementacja diety odgrywa kluczową rolę we wspomaganiu płodności oraz determinuje zdrowie jeszcze nienarodzonego dziecka. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie produktów wysokoprzetworzonych (dania typu fast food, gotowe półprodukty, a także żywność z olejem palmowym, syropem glukozo-fruktozowym i dużą ilością wypełniaczy, wzmacniaczy smaku oraz innych dodatków), w tym w szczególności artykułów obfitujących w kwasy tłuszczowe trans, które zakłócają funkcje rozrodcze. Składniki niezbędne w procesie zapłodnienia to m.in. kwas foliowy i pozostałe witaminy z grupy B, kwasy tłuszczowe omega-3 oraz kluczowe składniki mineralne.

Niepłodność, czyli niemożność zajścia w ciążę po 12 miesiącach regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji, staje się coraz bardziej powszechna. Jak pokazują statystyki, problem ten może dotyczyć nawet 15–25% par w społeczeństwach zachodnich [1]. Oprócz czynników zdrowotnych czy naturalnych, jak chociażby coraz późniejszy wiek kobiet decydujących się na potomstwo, istotny wpływ na szczęśliwe poczęcie ma styl życia, w tym odpowiednie praktyki związane z żywieniem i uzupełnienie deficytowych składników prawidłowo dobraną suplementacją diety. Codzienne wybory żywieniowe to obszar życia, na który mamy wpływ, i prawidłowe postępowanie w tym zakresie może być punktem wyjścia do szczęśliwego macierzyństwa w przyszłości. Warto podkreślić, że kobieta decydująca się na ciążę powinna mieć możliwie najlepszy stan zdrowia, w tym stan odżywienia, a ten jak wiadomo wynika ze zwyczajowego sposobu żywienia.
Okres przedkoncepcyjny jest idealnym momentem na bardziej świadome podejście do kwestii żywienia i wdrożenie na co dzień technik mindful eating, które w tym kontekście będą miały na celu odżywianie każdej komórki organizmu kobiety, tak aby stworzyć możliwie optymalne warunki do planowanego zapłodnienia. Na początek wskazane jest ograniczenie produktów wysokoprzetworzonych (dania typu fast food, gotowe półprodukty, a także żywność z olejem palmowym, syropem glukozo-fruktozowym i dużą ilością wypełniaczy, wzmacniaczy smaku oraz innych dodatków) i wybieranie tych z możliwie krótkim składem. Najlepiej kupować tylko podstawowe artykuły spożywcze, które staną się bazą do przygotowania pożywnych, naturalnych, a zarazem smacznych posiłków. Szczególnie istotne jest unikanie kwasów tłuszczowych trans (źródła to utwardzone tłuszcze, gotowe ciasta i inne słodycze, gotowe półprodukty), które zakłócają funkcje rozrodcze i finalnie ich spożycie zmniejsza szanse na zajście w ciążę [2, 3]. Codzienny jadłospis powinien być urozmaicony i dostarczać artykuły ze wszystkich grup produktów spożywczych, uwzględniając jako bazę żywienia warzywa i owoce, z przewagą tych pierwszych. Z produktów białkowych warto wybierać chude mięso, ryby morskie, nasiona roślin strączkowych, a także wysokiej jakości fermentowane produkty mleczne. Jak pokazują współczesne doniesienia, nieprzetworzona soja oraz wysokiej jakości nabiał (bez dodatku cukru i innych niepożądanych składników) są produktami, które nie upośledzają płodności [4, 5]. Spożycie izoflawonów sojowych koreluje nawet z wyższym wskaźnikiem żywych urodzeń z wykorzystaniem technik wspomaganego rozrodu [4, 5]. Z uwagi na lepszą dostępność w polskiej populacji jako źródło nasion roślin strączkowych zaleca się spożycie fasoli, cieciorki czy soczewicy. Na co dzień należy ograniczyć spożycie czerwonego mięsa oraz alkoholu, natomiast kawę można spożywać w umiarkowanych ilościach (200 mg; odpowiednik około 2–3 filiżanek na dobę).
O dobry stan zdrowia kobieta powinna zadbać minimum 2–3 miesiące przed planowanym zapłodnieniem, tak aby po tym fakcie mieć odpowiednie zasoby zapewniające zdrowie zarówno jej, jak i przyszłego potomstwa. Niezwykle ważne czynniki modyfikujące stan odżywienia kobiety to jej masa ciała, obecność chorób współistniejących i przyjmowane leki. Warto mieć na uwadze, że u zdrowych kobiet nawet rutynowo stosowana antykoncepcja wpływa przykładowo na ograniczenie wchłaniania wielu składników, takich jak kwas foliowy, witamina B6 i B12 oraz cynk, co może w następstwie prowadzić do jawnych klinicznie niedoborów i konsekwencji z tym związanych [6].

Kwasy tłuszczowe omega-3

Kobieta planująca ciążę powinna zadbać o odpowiednią podaż kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, głównie w postaci kwasów EPA oraz DHA (kwas eikozapentaenowy oraz dokozaheksaenowy). Kwasy EPA i DHA pochodzenia naturalnego występują głównie w rybach, owocach morza i olejach rybich (w tym w tranie). Prawidłowe spożycie tych kwasów może być zapewnione poprzez regularną podaż wyżej wymienionych produktów, aczkolwiek należy mieć na uwadze, że zanieczyszczenia, które występują w surowcach morskich, mogą negatywnie wpływać na płodność, zatem warto wybierać gatunki o możliwie najmniejszym stopniu kontaminacji metylortecią, polichlorowanymi bifenylami i dioksynami [4]. Celem pokrycia zapotrzebowania na EPA i DHA zaleca się 2 porcje tłustych ryb morskich (przykładowo łosoś, makrela atlantycka, śledź) w tygodniu, natomiast w sytuacji niemożności ich spożycia, prawidłową suplementację diety. Kwas DHA warunkuje prawidłowe podziały komórkowe, jest istotny dla neuronów, a po zapłodnieniu wpływa na rozwój mózgu i oczu płodu oraz dziecka karmionego piersią. Zalecana podaż kwasu DHA wynosi najmniej 200 mg/dzień, a w sytuacji małego spożycia ryb powinna być jeszcze wyższa i dochodzić nawet do 1000 mg/dzień u kobiet zagrożonych ryzykiem porodu przedwczesnego [7]. Interesującym badaniem laboratoryjnym pozwalającym na ocenę stopnia wykorzystania kwasów omega-3 z diety i suplementacji jest oznaczenie indeksu omega-3, który pokazuje stopień wysycenia błony komórkowej erytrocytów wspomnianymi kwasami. Zalecana wartość wynosi > 8%. Przy doborze odpowiedniego preparatu DHA warto zwrócić uwagę na postać, w jakiej występuje ten kwas. Okazuje się, że najbardziej biodostępną formą są re-estryfikowane trójglicerydy (rTG), które są biozgodne z postacią naturalnie występującą w organizmie ludzkim. Podaż DHA w formie rTG wpływa na efektywniejszą wchłanialność oraz zwiększenie indeksu omega-3 [8].

Witaminy z grupy B

Wśród witamin z grupy B szczególny wpływ na płodność wykazuje kwas foliowy i witamina B12. Suplementacja diety kwasem foliowym u kobiet w okresie przedkoncepcyjnym jest praktyką znaną już od wielu lat. Współcześnie również promuje się zażywanie kwasu foliowego już w okresie planowania ciąży, gdyż niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu [9]. W kontekście stymulowania płodności dawki kwasu foliowego wykorzystywane w badaniach klinicznych oscylują między 400–800 µg/dzień i jak się okazuje, przedkoncepcyjna podaż kwasu foliowego pozytywnie oddziałuje na płodność [10]. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2020 r. zalecają wszystkim kobietom w okresie przedkoncepcyjnym 400 µg kwasu foliowego dziennie jako uzupełnienie diety obfitującej w foliany (bogate źródło to: zielonolistne warzywa, kapusta, strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, pomidory, pomarańcze) oraz 800 µg u kobiet z grupy ryzyka (kobiety otyłe, z cukrzycą typu 1 i 2, z niewydolnością nerek i wątroby, przyjmujące metforminę, po zabiegach bariatrycznych i z zespołem złego wchłaniania) [7, 9]. Kwas foliowy, oprócz wpływu na wzrost tkanek matczynych, syntezę aminokwasów czy ogółem prawidłowy podział komórek, wraz z innymi witaminami z grupy B (witamina B12, B6, B2 oraz cholina) warunkuje prawidłowe stężenie homocysteiny w surowicy krwi. Jest to szczególnie istotne, ponieważ podwyższone stężenie homocysteiny (hiperhomocysteinemia) występujące przy niedoborze kwasu foliowego i pozostałych witamin z grupy B wpływa na upośledzone ukrwienie łożyska (może być przyczyną zahamowanego wzrastania płodu), występowanie obumarć wewnątrzmacicznych i nieprawidłowy rozwój OUN u płodu. U kobiet z mutacją w obrębie genu MTHFR, wpływającą na zmniejszoną aktywność reduktazy metylenotetrahydrofolianowej rozwiązaniem może być podawanie aktywnej formy kwasu foliowego w postaci metafoliny.

Składniki mineralne

Okres przed ciążą jest też idealnym czasem do zadbania o prawidłowe wysycenie tkanek istotnymi składnikami mineralnymi, które oprócz wpływu na prawidłowe funkcje reprodukcyjne, będą również warunkowały prawidłowy rozwój płodu. Przykładem takiego składnika jest żelazo. Po pierwsze, u kobiet miesiączkujących zapotrzebowanie na ten składnik jest stosunkowo wysokie (18 mg/dzień), a w momencie zajścia w ciążę zwiększa się nawet do 27 mg/dzień. W szczególności u kobiet z obniżonym stężeniem ferrytyny (parametr odzwierciedlający zasoby żelaza) należy zadbać jesz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy