Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diety

3 czerwca 2019

NR 6 (Grudzień 2018)

Dieta a higiena jamy ustnej

0 92

Zdrowie jamy ustnej zależne jest od stanu odżywienia – i odwrotnie. Czynniki żywieniowe mogą zapobiegać występowaniu nie tylko próchnicy, ale także paradontozy, jednocześnie łagodząc jej przebieg.


Żywienie a próchnica zębów


Istotą próchnicy zębów jest demineralizacja szkliwa i zębiny na skutek działania kwasów organicznych powstałych w wyniku beztlenowego metabolizmu cukrów prostych przez bakterie [1]. Wpływ spożycia sacharozy na stan uzębienia udowodniony został niejednokrotnie w badaniach zarówno interwencyjnych, jak i obserwacyjnych. Szeroko zakrojone badania epidemiologiczne w latach 1980-1990 wykazały, że lepsza dostępność cukru wiązała się z częstszym występowaniem próchnicy [2]. Po wprowadzeniu sankcji na Iran przez Narody Zjednoczone w roku 1990 spożycie sacharozy w kraju spadło z 50 do 12 kg na osobę rocznie. Jednocześnie wśród dzieci niezależnie od statusu ekonomicznego rodziny odnotowano niższą liczbę przypadków próchnicy [3]. Ryzyko zależne jest zarówno od częstotliwości, jak i rodzaju spożywanych węglowodanów. W słynnym, choć nieetycznym, eksperymencie Vipeholm w ośrodku dla osób chorych psychicznie wykazano, że zjadanie cukrów w ramach posiłków maksymalnie cztery razy dziennie (nawet w dużych ilościach) nie wiązało się z występowaniem ubytków. Wyższe ryzyko postępu zmian próchnicowych pojawiało się wraz ze zwiększeniem częstotliwości spożywania słodkich przekąsek między głównymi posiłkami [4]. Podobnych obserwacji dokonali Granath i wsp., gdzie u dzieci spożywających więcej cukru między posiłkami częściej występowały zmiany próchnicze niezależnie od fluoryzacji i ogólnej higieny jamy ustnej [5]. Nie tylko częstotliwość, ale także ilość spożytego cukru dodatnio koreluje z występowaniem ubytków [1]. Czy rodzaj węglowodanów także ma znaczenie?
Spośród cukrów prostych to sacharoza odznacza się najwyższym potencjałem próchnicotwórczym, laktoza- najniższym [4]. 
Wyniki badań co do właściwości próchnicotwórczych fruktozy są sprzeczne. Choć owoce obniżają pH płytki nazębnej (w znacznie mniejszym stopniu niż sacharoza), to niepotwierdzony został wpływ ich spożywania na ryzyko próchnicy [2].
Ksylitol  to słodzik o właściwościach przeciwbakteryjnych, w tym przeciwko Streptococcus mutans, głównemu patogenowi związanemu z próchnicą [6]. Nie stanowi substratu do metabolizmu drobnoustrojów, jego spożycie nie jest więc związane z obniżeniem pH w jamie ustnej. Prawie zupełne zastąpienie sacharozy ksylitolem w diecie uczestników Turku Sugar Studies zredukowało nasilenie próchnicy aż o 85% w okresie dwóch lat [7]. Ograniczenie konsumpcji cukru jest jednoznacznie jednym z głównych elementów postępowania prewencyjnego dla zachowania zdrowia jamy ustnej, jednakowoż Brian i wsp. na podstawie przeglądu literatury stwierdzili, że wystarczająca ekspozycja na fluorki sprawia, że spożycie węglowodanów prostych staje się czynnikiem ryzyka o mniejszym znaczeniu [8]. 


Dieta jako element profilaktyki próchnicy


Na podstawie danych epidemiologicznych stwierdza się, że wysokie spożycie produktów skrobiowych wysokobłonnikowych przy jednoczesnym niskim spożyciu cukru zmniejsza ryzyko próchnicy [2]. Eksperymenty na szczurach wykazały, że potencjał próchnicotwórczy skrobi gotowanej to 1/3-1/2 potencjału sacharozy. Jednakże kombinacja obu składników stwarza wyższe ryzyko powstania ubytków aniżeli sam cukier [2]. 
Prewencyjną rolę względem rozwoju próchnicy zdaje się odgrywać mleko. Spożycie nabiału odwrotnie koreluje z występowaniem zmian próchniczych u dzieci i młodzieży [9]. Wynika to między innymi z właściwości alkalizujących środowisko jamy ustnej. Dzięki zawartości kazeiny mleko może mieć także zdolność wiązania S. mutans, tym samym zapobiegając osadzaniu bakterii na powierzchni szkliwa [10]. Sugeruje się również kariostatyczne działanie sera, którego spożycie podnosi koncentrację wapnia w płytce nazębnej. Jak wykazali Moynihan i wsp., nie tylko ser spożyty samodzielnie, ale również będący składnikiem potrawy (w badaniu uwzględniono m.in. makaron z sosem serowym) wykazuje takie działanie [11]. Zjedzenie około 15 g sera po posiłkach bogatych w węglowodany może zmniejszać ryzyko wystąpienia zmian próchniczych [11]. W badaniu przeprowadzonych z udziałem 179 dzieci w wieku 7-9 lat, zjadanie 5 g sera po każdym śniadaniu przez okres dwóch lat istotnie zmniejszyło rozległość ubytków u badanych [11]. Profilaktykę próchnicy najlepiej wdrażać najwcześniej, jak jest to możliwe. Już 
w pierwszym roku po urodzeniu można podjąć istotne działania. Karmienie piersią do 12. miesiąca życia obniża ryzyko wystąpienia próchnicy, co może wiązać się z pozytywnym kształtowaniem mikroflory w jamie ustnej dziecka za sprawą kontaktu z bakteriami mleka i na powierzchni skóry matki [12]. 
Jeżeli jednak okres ten wydłuża się i karmienie piersią trwa ponad rok – tendencja jest odwrotna [12]

Paradontoza a dieta


Paradontoza (zapalenie przyzębia) to schorzenie występujące powszechnie, w konsekwencji prowadzące do utraty zębów. Charakteryzuje się postępującą destrukcją więzadeł przyzębia i kości wyrostka zębodołowego wynikającą z toczącego się stanu zapalnego wywołanego infekcją bakteryjną [13]. Bardzo ważne staje się rozpoznanie wszelkich czynników ryzyka, w tym żywieniowych, ze względu na skalę występowania zjawiska. Nawet do 20% populacji osób dorosłych na całym świecie dotyka zaawansowana paradontoza przyczyniająca się do utraty uzębienia [13]. Do osób szczególnie narażonych na ryzyko paradontozy zalicza się palaczy tytoniu, osoby z cukrzycą, chorobami krążenia, niedoborami odporności [14]. 
Dobrze udokumentowany został wpływ bakterii Porphyromonas gingivalis i Aggregatibacter actinomycetemcomitans na patogenezę paradontozy. Jednakże w obrębie czynników sprzyjających paradontozie pojawia się także otyłość [13]. Przypuszcza się, że zależność związana jest z wytwarzaniem cytokin prozapalnych i ich ingerencją w działanie układu immunologicznego [15]. Al. Zahrani i wsp. zaobserwowali korelację pomiędzy wartością BMI i obwodem talii a występowaniem zapalenia przyzębia, jednak wyłącznie w grupie osób w wieku 18-34 lat [16]. Zdaniem autorów taki wynik mógł być rezultatem międzypokoleniowych różnic w zakresie sposobu żywienia. Osoby przed 
35. rokiem życia w porównaniu do osób po 35. roku życia spożywają mniej wapnia i witaminy C, których niedobór można wiązać z wyższym ryzykiem paradontozy [16]. W ramach National Health and Nutrition Exaination Survey III 
wykazano, że niedostateczna podaż witaminy C wiąże się z wyższym o ok. 20% ryzykiem wystąpienia parodontozy [16]. 
Nie ma jednak istotnych dowodów na rolę kwasu askorbinowego w poprawie wyników tradycyjnego leczenia [17]. Staudte i wsp. zaobserwowali jednak, że spożycie grejpfrutów (dwa dziennie przez dwa tygodnie) wpłynęło na lepsze zaopatrzenie w witaminę C oraz zmniejszyło wartość dziąsłowego wskaźnika krwawienia u pacjentów z paradontozą. Warto dodać, że osoby z paradontozą miały znacznie niższy poziom witaminy C w porównaniu do zdrowych w grupie kontrolnej [18]. 
Wykazano także słabą, lecz istotną statystycznie zależność między spożyciem wapnia a występowaniem paradontozy. Im niższe, tym ryzyko choroby wyższe [19]. W badaniu Krall i wsp. pacjenci z paradontozą w grupie eksperymentalnej suplementującej witaminę D i wapń po pięciu latach utracili mniej zębów w porównaniu do grupy kontrolnej [19]. 
Proces zapalny, charakteryzujący m.in. paradontozę, wiąże się z pro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy