Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

4 czerwca 2019

NR 1 (Luty 2019)

Czy endometrioza zaczyna się w jelitach?

0 94

Endometrioza to choroba o podłożu zapalnym, objawiająca się m.in. bólami podbrzusza i niemożnością zajścia w ciążę. Szacuje się, że może dotyczyć 5–10% populacji kobiet w wieku rozrodczym. W grupie kobiet z zaburzeniami płodności doświadczających bólów w jamie miednicznej na endometriozę może chorować 20–90% osób. Endometrioza charakteryzuje się cykliczną proliferacją i krwawieniem zmian endometrialnych poza macicą. Zmiany te indukują przewlekłą aktywację układu odpornościowego w jamie otrzewnej. Reakcja układu odpornościowego wiąże się z uwalnianiem cytokin prozapalnych i czynników angiogennych do płynu otrzewnowego, co powoduje dalsze rozprzestrzenianie się zmian chorobowych, nasilane przez nadmiar estrogenów [1]. Geneza tej choroby ma podłoże immunologiczne i genetyczne, a najnowsze doniesienia wskazują również, że w jej rozwoju mogą brać udział autoprzeciwciała [2].

Etiologia autoimmunologiczna pozostaje kontrowersyjna i mimo że jest stanowczo za wcześnie, aby stwierdzić, że endometrioza jest chorobą autoimmunologiczną, to jeśli występuje autoimmunizacja, terapia immunomodulująca może być wykorzystana jako potencjalne leczenie endometriozy bez konieczności stosowania obecnej terapii hormonalnej i chirurgicznej [2]. W kontekście doniesień o autoimmunologicznym podłożu endometriozy warto przytoczyć teorię doktora Vojdaniego, według której do rozwoju choroby autoimmunologicznej niezbędne jest jednoczesne zaistnienie czynników takich, jak: predyspozycja genetyczna, czynniki środowiskowe oraz zwiększona przepuszczalność bariery jelitowej [3].

Wpływ czynników środowiskowych na endometriozę został już podjęty w różnych badaniach dotyczących diety [4, 5]. Wpływ diety na wystąpienie i rozwój endometriozy stał się przedmiotem zainteresowania, głównie ze względu na obserwację, że niektóre procesy związane z chorobą, takie jak stan zapalny, aktywność estrogenów czy cykle menstruacyjne mogą być modulowane składnikami diety [6]. Jak wykazały dotychczasowe badania, na zmniejszenie ryzyka rozwoju endometriozy może mieć wpływ spożycie owoców i warzyw, produktów mlecznych bogatych w wapń i witaminę D oraz olejów rybnych jako źródła kwasów tłuszczowych omega-3 [7]. W nawiązaniu do przeciwzapalnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 wykazano związek pomiędzy suplementacją diety a zmniejszeniem stanu zapalnego związanego z endometriozą [8, 9] oraz ochronny wpływ spożycia kwasów tłuszczowych omega-3 z dietą na zachorowanie na endometriozę [6, 10]. Czynniki chroniące przed endometriozą (antyoksydanty, kwasy tłuszczowe omega-3, wapń, witamina D) są niewątpliwie elementami diety przeciwzapalnej, a zwiększające ryzyko endometriozy (tłuszcze trans, nasycone kwasy tłuszczowe, alkohol) – czynnikami prozapalnymi i wpływającymi m.in. na zaburzenia bariery jelitowej. 

Zaburzenia bariery jelitowej narastają przez długotrwałe zaburzenia mikrobiomu jelitowego (MJ), w wyniku czego bariera jelitowa nie funkcjonuje prawidłowo i pozwala na przenikanie do krwiobiegu cząsteczek, które mogą aktywować układ immunologiczny. Wówczas do organizmu dostają się liczne antygeny, np. endotoksyny bakteryjne oraz nie do końca strawione fragmenty białek pokarmowych. Taka przewlekła aktywność układu odpornościowego powoduje wytwarzanie przeciwciał przeciwko tym antygenom. To zjawisko jest określane jako nadwrażliwość pokarmowa [11].

W ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje, że mikrobiom jelitowy, będący elementem bariery jelitowej, jest regulatorem procesów zapalnych i proliferacyjnych oraz ma wpływ na metabolizm estrogenów [1]. Te doniesienia wydają się znaczące w przypadku endometriozy, szczególnie że badania na myszach wykazały, że zachorowanie na endometriozę przyczynia się do powstawania zaburzeń MJ. U myszy wykazujących podobną różnorodność i bogactwo mikroorganizmów jelitowych po zaszczepieniu dootrzewnowo tkanek endometrialnych po 42 dniach zaobserwowano zmiany w obrębie MJ. Wśród cech szczególnych wykazano podwyższenie stosunku bakterii z rodzaju Firmicutes do Bacteroidetes oraz zwiększenie liczby bakterii z rodzaju Bifidobacterium, znanych z działania probiotycznego [12]. W innym badaniu przeprowadzonym na ssakach naczelnych z endometriozą wykazano zmiany w MJ, polegające na zmniejszeniu liczby bakterii z rodzaju Lactobacillus i przerostu bakterii Gram-ujemnych. Chociaż dokładne mechanizmy łączące endometriozę i MJ nie są znane, możliwe jest, że na zaburzenia MJ wpłynął stan zapalny w obrębie jelit, związany z chorobą [13]. Według dotychczasowych doniesień wspieranie równowagi MJ może stanowić ważny element terapii endometriozy. 

Pojawiły się również pojedyncze badania przyjmujące hipotezę, że niektóre antygeny pokarmowe mogą mieć związek z rozwojem endometriozy. Podjęto próbę poznania roli diety bezglutenowej w leczeniu objawowej endometriozy w dwóch włoskich badaniach retrospektywnych. Uzasadnieniem tych badań była potencjalna prozapalna rola glutenu, która mogłaby zwiększyć produkcję specyficznych cytokin zaangażowanych w zaostrzenie choroby. Oba badania wykazały poprawę objawów bólowych u kobiet stosujących dietę bezglutenową. W jednym z tych badań wzięło udział ponad 200 pacjentek z ciężkimi bolesnymi objawami związanymi z endometriozą. Po 12 miesiącach diety bezglutenowej u 75% pacjentek stwierdzono statystycznie istotne zmniejszenie objawów bólowych, u 25% pacjentek nie stwierdzono poprawy objawów. Żadna pacjentka nie zgłaszała negatywnych skutków odstawienia glutenu. Ponadto wszystkie pacjentki zaobserwowały korzystną zmianę samopoczucia, kondycji zdrowotnej i funkcjonowania społecznego [14, 15]. Wyniki tych badań mogą być związane (analogicznie jak w innych chorobach autoimmunologicznych) zarówno z mimikrą molekularną, jak i występowaniem nadwrażliwości pokarmowej na zboża glutenowe, które zależą od indywidualnych predyspozycji. To potwierdzałoby, dlaczego nie wszystkie pacjentki odniosły korzyści z diety bezglutenowej. Jednak ze względu na niewystarczające dowody pozostaje to wciąż hipotezą, której potwierdzenie wymaga dalszych badań.
 

Żywienie w endometriozie – przykładowy dzień jadłospisu na 1700 kcal

Kobieta, 33 lata z endometriozą i nadwagą
Masa ciała: 82 kg
Wzrost: 172 cm
Inne elementy uwzględnione w jadłospisie: nadwrażliwość pokarmowa IgG-zależna na mleko, pszenicę i drożdże oraz zaburzenia mikrobiomu jelitowego

Śniadanie
Bakłażanowe roladki z kaszą jaglaną

  • bakłażan –  250 g
  • kasza jaglana –  80 g
  • pieczarka świeża – 100 g
  • pomidory suszone w oliw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy