Dołącz do czytelników
Brak wyników

Sport

29 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Joga dla jelit – znaczenie technik relaksacyjnych w terapii zespołu jelita nadwrażliwego (IBS)

0 81

Mając na myśli leczenie zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, w tym zespołu jelita nadwrażliwego (IBS), zazwyczaj koncentrujemy się na terapii farmakologicznej, postępowaniu żywieniowym i probiotykoterapii. Często zapominamy jednakże o niezwykle ważnym aspekcie, jakim jest ogólnie pojęty styl życia, do którego zaliczamy aktywność fizyczną i stosowanie technik relaksacyjnych. Jak się okazuje na podstawie doniesień naukowych, ale również doświadczeń w pracy z pacjentami, najlepsze efekty można osiągnąć, stosując podejście zintegrowane łączące wszystkie wcześniej wspomniane elementy.

Między układem nerwowym a zespołem jelita nadwrażliwego

Zespół jelita nadwrażliwego cechuje silna korelacja z układem nerwowym. Nawet u 94% pacjentów z IBS obserwuje się udział czynników psychologicznych w jego etiologii [1, 2]. Często współwystępującymi objawami są bóle głowy, fibromialgia (w skrócie wieloogniskowy ból, który prowadzi do chronicznego stresu) czy stany depresyjne. Stres jest silnym czynnikiem spustowym oddziałującym na układ nerwowy i oś mózgowo-jelitową, a w efekcie uaktywniającym zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (rys. 1). Konwencjonalne metody lecznicze (farmakoterapia obejmująca stosowanie środków antycholinergicznych, zapierających czy przyspieszających perystaltykę przewodu pokarmowego – w zależności od postaci IBS) powodują złagodzenie dolegliwości, ale niejednokrotnie okazują się niewystarczające. W związku z powyższym – lecząc ciało, nie zapominajmy również o umyśle. Można ująć, że pacjenci z IBS zupełnie inaczej percypują ból aniżeli zdrowe osoby. Często stwierdza się u nich nadwrażliwość trzewną oraz zaburzenia w przekaźnictwie neurohormonalnym, co wpływa na występujące objawy bólowe. Z uwagi na tzw. mózg jelitowy zasadne będzie podejście, które poprzez wpływ na funkcje umysłowe i zmysły ma za zadanie łagodzenie symptomów bólowych. Tutaj z pomocą przychodzą terapie mind-body, zaliczane do alternatywnej i komplementarnej medycyny CAM (complementary and alternative medicine). Wśród nich można wymienić jogę, tai-chi, medytację, hipnoterapię, ćwiczenia z głębokiego oddychania, techniki relaksacyjne oraz akupunkturę [3]. Biorąc pod uwagę ćwiczenia fizyczne, które są integralnym elementem przykładowo jogi i tai-chi, zauważa się ich korzyści, jeżeli są praktykowane w sposób umiarkowany. Podobnie sytuacja wygląda z innymi formami wysiłku fizycznego. Trening aerobowy, jazda na rowerze czy wzmacnianie mięśni poprawiają funkcje przewodu pokarmowego i – jak pokazują badania – zmniejszają wzdęcia i produkcję gazów jelitowych. Niemniej jednak zbyt forsowny wysiłek fizyczny jest skorelowany z nasileniem objawów IBS. Wskazane jest, aby osoby z zespołem jelita nadwrażliwego zaczynały od wysiłków o małym natężeniu, najlepiej pod okiem wykwalifikowanego trenera, stopniowo zwiększały intensywność treningów i jednocześnie obserwowały reakcje ze strony przewodu pokarmowego [3]. 
 

Rys. 1. Wpływ stresu na układ nerwowy i zaburzenia żołądkowo-jelitowe (źródło: Kavuri et al.)


Joga jako trening dla zestresowanego jelita

Joga pochodzi z Indii z okresu ok. 3500 tys. lat p.n.e. To tradycyjna dyscyplina określana jako mind-body-breath, czyli umysł–ciało–oddech. Praktyka składa się z asan (pozycje ciała), pranayama (określone wzorce oddychania) oraz dyana (medytacja) [4]. Celem jogi jest poniekąd osiągnięcie określanego przez WHO (Światową Organizację Zdrowia) dobrostanu fizycznego, psychicznego oraz społecznego. W trakcie uprawiania jogi dochodzi do synchronizacji wykonywanych ruchów z umysłem i oddechem, a to z kolei daje uczucie samokontroli i ukojenia prowadzące do relaksacji i zdrowia [1]. Joga zmniejsza psychologiczny dystres, a to z kolei przekłada się na łagodzenie odczuwanych objawów bólowych. Wśród korzyści wynikających z praktykowania jogi znajdują się:

  • Poprawa elastyczności ciała (tułów, dolna część pleców, kark, ramiona, biodra). W kontekście IBS ćwiczenia oddziałujące na podbrzusze pomagają w łagodzeniu dolegliwości poprzez poprawę motoryki jelit [5].
  • Poprawa funkcjonowania autonomicznego układu nerwowego. Pacjenci z IBS cechują się nadmierną aktywnością współczulnego układu nerwowego, z kolei ćwiczenia, takie jak Savasana (całkowita relaksacja) oraz Pranayama (kontrola oddechu) pozwalają ten efekt zminimalizować. W następstwie dochodzi do zmniejszenia objawów niepokoju, depresji oraz pozostałych dolegliwości związanych ze stresem [6]. Techniki spokojnego oraz głębokiego oddechu aktywizują przeciwstawny układ – przywspółczulny, który odpowiada za odpoczynek i wyciszenie organizmu oraz poprawę funkcji trawiennych. Do ciekawych wniosków doszli naukowcy badający, jak oddychanie konkretnym nozdrzem może wpływać na aktywność autonomicznego układu nerwowego [7]. Wnioski z badania zostały potwierdzone u 21 dorosłych mężczyzn z IBS, u których zaobserwowano, że oddychanie prawym nozdrzem zwiększa aktywność współczulnego układu nerwowego, podczas gdy lewym nozdrzem – przywspółczulnego. Jak wiadomo, u osób z IBS przeważa aktywność układu współczulnego, co jest skorelowane z nieprzyjemnymi objawami, w związku z powyższym godne poświęcenia uwagi są techniki zmniejszające aktywność tego układu.
  • Pozytywny wpływ na psychikę. Okazuje się, że nawet 23-minutowa dzienna medytacja może poprawić jakość snu, zmniejszyć częstotliwość nastrojów depresyjnych oraz przyczynić się do poprawy ogólnej jakości życia pacjentów z IBS [8]. Śpiewanie mantr i stosowanie innych technik jogi wpływa również korzystnie na układ sercowo-naczyniowy, minimalizuje uczucie niepokoju oraz poprawia nastrój [9].

Korzyści wynikające z praktykowania jogi zostały potwierdzone także w populacji dzieci i młodzieży z IBS [4]. Warto mieć na uwadze, że program ćwiczeń przeznaczony dla tej grupy powinien być indywidualnie zaplanowany i uwzględniać potrzeby najmłodszych. Jak pokazują wyniki badań, kilkutygodniowa praktyka jogi, co najmniej dwa razy w tygodniu, przyczynia się znacząco do poprawy ogólnego stanu zdrowia i jakości snu, niweluje uczucie zmęczenia oraz zmniejsza psychologiczny dystres u dzieci i młodzieży z zespołem jelita nadwrażliwego. Rozpatrując dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zaobserwowano zmniejszenie natężenia bólu i częstotliwości zaparć oraz złagodzenie nudności [4]. 
Jak długo należy uprawiać jogę, aby odczuć poprawę dolegliwości? Badania naukowe pokazują, że już po upływie ośmiu tygodni praktykowania dochodzi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy