Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lipca 2021

NR 3 (Czerwiec 2021)

Cholina jako niezbędny składnik odżywczy w czasie ciąży

0 547

Cholina w diecie kobiety ciężarnej jest niezbędnym składnikiem wpływającym na prawidłowy rozwój płodu, funkcje łożyska i pracę wątroby matki. Jej źródłem w diecie są m.in. jaja, wątróbka, ryby i szpinak. Badania wskazują, że spożycie choliny przez kobiety ciężarne jest niewystarczające, dlatego zalecana jest suplementacja diety tym składnikiem. Cholina chroni płód przed rozwojem wrodzonych wad ośrodkowego układu nerwowego. Może być syntetyzowana endogennie.

Cholina – formy i funkcje

Rezultaty badań prowadzonych na przestrzeni ostatnich lat wskazują na konieczność włączania do diety kobiet będących w ciąży większych ilości choliny. Cholina jest składnikiem niezbędnym w diecie ciężarnych kobiet dla optymalnego rozwoju płodu, prawidłowego funkcjonowania łożyska oraz wątroby matki [1]. 
W 1998 r. cholina została uznana za niezbędny składnik odżywczy przez Institute of Medicine (obecnie National Academy of Medicine) [2]. Jej nazwa pochodzi od greckiego terminu oznaczającego żółć (chole), ponieważ po raz pierwszy została wyizolowana z żółci wołowej w 1862 r. 
Znaczenie żywieniowe choliny zostało uznane dopiero w latach 30. XX w., kiedy wykazano, że jej niedobór powoduje stłuszczenie wątroby u psów i szczurów, które cofnęło się po ponownym wprowadzeniu choliny do diety [3].
Cholina jest prekursorem głównego składnika błon komórkowych, czyli fosfatydylocholiny, a także lipoprotein, betainy oraz soli kwasów żółciowych. Może występować w różnych postaciach, m.in. jako wolna cholina, glicerofosfocholina, fosfocholina, fosfatydylocholina czy też sfingomielina (rys. 1). 
 

Rys. 1. Formy choliny rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach [3]


Organizm posiada zdolności syntetyzowania endogennego choliny. Ze względu na występowanie w różnych formach pełni szereg różnych funkcji. Fosfatydylocholina jest zaangażowana w powstawanie błon komórkowych, tworzenie neuronów, podziały komórkowe oraz transport lipidów, w szczególności eksport lipidów o bardzo niskiej gęstości (VLDL) z wątroby do krwiobiegu. Niewystarczające spożycie choliny zaburza więc integralność błon komórkowych, powodując ich nieszczelność. Betaina z kolei to utleniona forma choliny. Bierze ona udział w reakcjach metylacji w organizmie. Neuroprzekaźnik acetylocholina bierze udział w tworzeniu układu nerwowego płodu, tworzeniu synaps, rozwoju łożyska, a także odgrywa ważną rolę w regulacji pamięci, nastroju i pracy serca. Kolejna forma choliny – sfingomielina jest składnikiem otoczki mielinowej i ułatwia wydajne przekazywanie sygnałów nerwowych [4].
 

POLECAMY

Tabela 1. Zawartość choliny i betainy w wybranych produktach spożywczych [mg/100 g] [6]
Produkt Cholina Betaina
  FC PCho GPC PC SM TC  
Gotowana wątróbka wołowa 62 12 83 250 24 431 5,6
Jajo gotowane 0,7 0,5 0,5 210 14 225,7 0,6
Gotowana pierś z kurczaka 3,2 2,1 1,6 46 8,9 61,8 6,4
Kotlety wieprzowe 1,1 0,6 12 57 7,5 78,2 2,8
Łosoś gotowany 7,8 1,2 41 37 3,4 90,4 1,8
Migdały 9,4 1,9 1,2 40 0 52,5 0,5
Gotowane brokuły 8,5 9,3 1,3 21 0 40,1 0,1
Fasola w puszce 17 0,8 1,3 12 0 31,1 0,1

FC – wolna cholina; PCho – fosfocholina, GPC – glicerofosfocholina, PC – fosfatydylocholina, SM – sfingomielina, TC – suma wszystkich form choliny

Źródła choliny w diecie 

Źródłem choliny w diecie jest zarówno żywność pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego, przy czym w produktach zwierzęcych jest jej znacznie więcej (tab. 1) [3]. Najwięcej choliny w przeliczeniu na 1 g produktu zawierają: wątróbka wołowa, jaja, wołowina, ryby, wieprzowina oraz drób. W wymienionych produktach cholina występuje głównie w postaci fosfatydylocholiny, czyli formy rozpuszczalnej w tłuszczach. Roślinne źródła choliny to migdały, brokuły (a także inne warzywa kapustne) oraz rośliny strączkowe [5].

Podaż choliny w ciąży

Cholina jest składnikiem niezbędnym dla prawidłowego rozwoju dziecka i z tego powodu znaczne jej ilości są transportowane w czasie ciąży przez łożysko do płodu. Po porodzie podczas laktacji dostarczana jest wraz z mlekiem matki – w gruczołach mlekowych przekształcana jest głównie w fosfocholinę i glicerofosfocholinę [1, 7]. Mimo że składnik ten występuje w wielu produktach żywnościowych, mniej niż 10% przyszłych matek osiąga jej docelowy poziom dziennego spożycia. W diecie europejskich kobiet ciężarnych średnie spożycie wynosi ok. 330 mg na dobę [8]. 
Rekomendowane jest spożycie choliny na poziomie 450 mg dziennie dla kobiet w ciąży oraz 550 mg dziennie podczas laktacji (według National Academy of Medicine). Rysunek 2 przedstawia rzeczywiste spożycie choliny zestawione z jej zapotrzebowaniem u różnych grup. Dla zaspokojenia dziennego zapotrzebowania na cholinę kobieta w ciąży powinna zjeść ok. 2,4 kg szpinaku lub 860 g migdałów lub ponad trzy gotowane jajka. Ze względu na to, że dostarczenie wymaganej ilości choliny z pożywienia jest trudne, a dodatkowo wysoka temperatura redukuje jej ilość w produktach, eksperci zalecają suplementację diety tym składnikiem. Na chwilę obecną żadne z randomizowanych badań klinicznych przeprowadzonych u zdrowych kobiet w ciąży nie wykazało niekorzystnych skutków suplementacji choliną przyjmowaną na poziomie od 550 do 900 mg/dzień [2].
 

Rys. 2. Rzeczywiste spożycie choliny a zapotrzebowanie [9]


Najpopularniejszymi formami choliny w suplementach są chlorek choliny i dwuwinian choliny. Należy zaznaczyć, że wieloskładnikowe suplementy diety dostarczają niewielki procent dziennego zapotrzebowania, ponieważ zawierają niewielką ilość choliny w swoim składzie. Jest to spowodowane faktem, iż niewielki dodatek jej związków do suplementu znacznie zwiększa finalny rozmiar produktu [8]. 

Metabolizm choliny w wątrobie

Metabolizm choliny zachodzi głównie w wątrobie i może przebiegać w różnych kierunkach (rys. 3) [3]. Istnieją dwa szlaki biosyntezy fosfatydylocholiny – szlak Kennedy’ego (rys. 4) oraz szlak metylacji [11]. Cholina może zostać utleniona do betainy w dwuetapowej i nieodwracalnej reakcji katalizowanej przez dehydrogenazę cholinową (CHDH) i dehydrogenazę aldehydu betainy. Betaina uczestniczy w remetylowaniu homocysteiny do metioniny poprzez enzym S-metylotransferazę betainowo-homocysteinową (BHMT). Metionina jest następnie przekształcana w uniwersalny donor grupy metylowej – SAM (S-adenozylometionina), uczestniczący w ponad stu komórkowych reakcjach metylacji, w tym w szlaku fosfatydyloetanoloaminy N-metylotransferazy (PEMT). Wolna cholina może również kierować się w stronę szlaku CDP-cholina, znanego jako szlak Kennedy’ego, w celu wytworzenia fosfatydylocholiny [3]. Szlak Kennedy’ego jest podstawowym procesem syntetyzowania fosfatydylocholiny u ssaków. Na początku tego szlaku wolna cholina jest przekształcana bezpośrednio w fosfocholinę, a następnie w CDP-cholinę (cytykolinę), będącą w stanie przekraczać barierę krew–mózg. W obecności jonów magnezu i manganu CDP-cholina jest ostatecznie przekształcana w fosfatydylocholinę [11]. Do rozwijającego się płodu cholina jest dostarczana przez łożyskowy wychwyt lipoprotein zawierających cholinę, a także przez krew matki zawierającą wolną cholinę. 
W łożysku z kolei zachodzi przekształcanie choliny do fosfatydylocholiny oraz acetylocholiny [1].
 

Rys. 3. Przemiany choliny w wątrobie [2]

 

Rys. 4. Szlak Kennedy’ego [10]

Wpływ na rozwój płodu i na łożysko

Dostarczanie choliny przez matkę jest ważne dla rozwoju mózgu płodu. Ze względu na wspieranie szybkiego podziału komórek oraz proces mielinizacji włókien nerwowych zapotrzebowanie na fosfolipidy pochodzące z choliny u rozwijającego się płodu jest bardzo wysokie [2]. Cholina przyjmowana w okresie prenatalnym chroni płód przed rozwojem wrodzonych wad ośrodkowego układu nerwowego, tj. wad cewy nerwowej (NTD), rozszczepem kręgosłupa, rozszczepem podniebienia oraz bezmózgowia [12]. Okres perinatalny (okołoporodowy), a także pierwsze trzy lata życia dziecka to krytyczne okno rozwoju centralnego układu nerwowego, stąd też ważna jest optymalna podaż choliny [4]. Co ciekawe, cholina może również wpływać na reaktywność stresową potomstwa. Wyższe spożycie choliny przez matkę w trzecim trymestrze ciąży (930 mg w porównaniu z 480 mg choliny na dobę) zwiększało metylację sekwencji promotor...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy