Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lipca 2020

NR 3 (Czerwiec 2020)

Ból brzucha, zaparcia i biegunki u dzieci – wpływ probiotykoterapii

84

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe to bardzo częsta przypadłość u dzieci. Prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego dziecka jest podstawą dobrej jakości życia jego samego oraz całej rodziny. Obok chorób infekcyjnych do najczęstszych dolegliwości wieku dziecięcego należą bóle brzucha. Ból ten stanowi dominujący objaw wielu schorzeń organicznych i czynnościowych. Zaparcia, ostre bądź przewlekłe biegunki zaburzają pracę organizmu dziecka i wpływają na dezorganizację życia całej rodziny. Leczenie tych zaburzeń powinno polegać na wykorzystaniu dostępnych metod w celu przywrócenia prawidłowej równowagi biologicznej oraz rytmu czynności fizjologicznych, a także na odpowiedniej profilaktyce. Zaparcia i biegunki u dzieci to najczęstsze problemy, z jakimi rodzice zgłaszają się do pediatry i gastroenterologa.

POLECAMY

Bóle brzucha u dzieci 

Bóle brzucha u dzieci można podzielić na ostre, przewlekłe, organiczne, czynnościowe i psychogenne. Mogą one występować na stałe bądź napadowo. Większość ma charakter czynnościowy. Pochodzenie bólów brzucha zależy od wieku dziecka. U dzieci powyżej 12. roku życia najczęstszą przyczyną ostrego bólu brzucha jest zapalenie wyrostka robaczkowego [1]. 
Zaburzenia czynnościowe są przyczyną 90% przypadków przewlekłych bólów brzucha. Mówi się o nich przy braku nieprawidłowości anatomicznych/biochemicznych i gdy po odpowiedniej ocenie klinicznej występujących objawów nie można przypisać innemu zaburzeniu. Cztery główne patologie tego typu to: zespół jelita nadwrażliwego, dyspepsja czynnościowa, nieokreślony czynnościowy ból brzucha, migrena brzuszna [2]. U dzieci z czynnościowymi bólami brzucha wykazano zmniejszenie aktywności układu współczulnego przy prawidłowej – przywspółczulnego, co dodatkowo nasila częstość skurczów perystaltycznych, co również może być jedną z przyczyn bólu brzucha. U dzieci z dyspepsją czynnościową wykazano opóźnione opróżnianie żołądka [3]. Z kolei u dzieci z zespołem jelita nadwrażliwego wykazano wydłużenie czasu pasażu jelitowego. 

Zaparcia u dzieci

Zaparciem nazywamy wymagające wysiłku oddanie stolca lub wydalanie go w odstępach większych niż 3 dni albo rzadziej niż 3 razy w tygodniu. Zaparcie może być definiowane jako zaburzenie częstości wypróżnień lub oddawanie stolców o nieprawidłowej objętości lub nadmiernie zbitej konsystencji [4]. Pacjenci skarżący się na zaparcia opisują stolce jako zbyt małe, zbyt duże czy też trudne do wydalenia. Szacuje się, że zaparcie dotyczy ok. 3% dzieci, zaś wśród 17–40% z nich rozpoczyna się ono w 1. r.ż. [4] Najczęstszymi chorobami współistniejącymi z zaparciami przewlekłymi były inne choroby przewodu pokarmowego, w tym alergia pokarmowa, zespół jelita nadwrażliwego. W większości przypadków jednak zaparcia mają charakter czynnościowy i nie wymagają żadnej diagnostyki, a jedynie prawidłowego leczenia oraz profilaktyki dietetycznej. 
Według Kryteriów Rzymskich IV z 2016 r., by stwierdzić zaparcie czynnościowe u dzieci do 4. r.ż., dziecko musi spełniać co najmniej dwie z następujących cech [5]: 

  • mieć nie więcej niż 2 wypróżnienia/tydzień,
  • wykazywać zachowania wskazujące na retencję stolca,
  • odczuwać ból przy defekacji lub oddawać zbite stolce,
  • oddawać stolce o znacznej średnicy,
  • mieć wyczuwalne w odbytnicy zbite masy kałowe,
  • dziecko kontrolujące już stolec ma co najmniej raz na tydzień epizod popuszczania stolca,
  • oddawać stolce zatykające muszlę klozetową.

Dodatkowo zaparciom mogą towarzyszyć inne objawy: drażliwość, zmniejszenie apetytu, wspinanie się na palce, opieranie się o meble, chowanie w kącie, siadanie na pięcie mające na celu zatrzymanie wypróżnienia. Do pierwszego epizodu zaparcia u dziecka dochodzi często podczas choroby, gorączki, odwodnienia, problemów z dietą czy stresu [6]. 
Niezwykle istotne jest postępowanie niefarmakologiczne w przypadku zaparć, polegające na stosowaniu odpowiedniej diety bogatej w błonnik – należy zadbać o spożycie pełnoziarnistych kasz, warzyw strączkowych, owoców – zwiększeniu podaży płynów, regularnej aktywności fizycznej, ćwiczeniach nawyku defekacji oraz zapewnieniu opieki psychologicznej [7]. 
Zalecane spożycie błonnika u dzieci wynosi 0,5 g/kg mc., nie więcej niż 35 g na dzień [8]. Dzięki zdolności wiązania wody błonnik pokarmowy zwiększa objętość stolca i pobudza motorykę jelit, dlatego należy zadbać o dostateczną podaż płynów (u dzieci nawet do 2 l/dobę). Niedobór wody może doprowadzić do powstawania zbitych mas kałowych w świetle jelita i nasilenia zaparć stolca [8]. 
W leczeniu zaparcia zalecana jest również probiotykoterapia. W przebiegu zaparć często stwierdzane są zaburzenia mikrobioty jelitowej. W przeglądzie literatury można znaleźć kilkanaście analiz dotyczących zaparć i probiotyków. U dorosłych szczepy probiotyczne (Lactobacillus casei Shirota oraz Escherichia coli Nissle 1917) mogą być pomocne w leczeniu zaburzeń defekacji. U dzieci oceniano skuteczność takiego szczepu jak Lactobacillus rhamnosus GG [9, 10]. W przypadku szczepu Lactobacillus rhamnosus GG stosowanego łącznie z laktulozą, nie wykazano poprawy w leczeniu zaparcia czynnościowego [9]. 
Oceniano również skuteczność Bifidobacterium lactis DN 173 010, jednak w odróżnieniu od dorosłych, w porównaniu z placebo, nie zwiększyło ono skuteczności leczenia zaparcia czynnościowego u dzieci w wieku 3–16 lat [11].

Biegunki u dzieci

Biegunki u dzieci są częstymi schorzeniami i mogą u nich przebiegać jako stan ostry lub przewlekły. Ich przyczyną mogą być np. zakażenia bakteryjne, wirusowe, poantybiotykowe, zatrucia pokarmowe oraz alergie. Zapadalność na ostrą biegunkę u dzieci do ukoń­czenia 3. roku życia zamieszkujących w Europie wynosi 0,5–2 epizodów na rok [12]. 
Najczęstszą przyczyną ostrej biegunki jest infekcja spowodowana rotawirusem. Większe ryzyko wystąpienia przedłużającej się ostrej biegunki stwierdza się u dzieci poniżej 6. miesiąca życia. Mniejsze obserwuje się u niemowląt karmionych piersią, szczególnie w ciągu pierwszych 4–6 miesięcy życia. Biegunkę o cięższym lub dłuższym przebiegu stwierdza się również u dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli [12]. Objawy biegunki zwykle ustępują samoistnie w ciągu 5–7 dni, a leczenie głównie polega na podawaniu doustnego płynu nawadniającego z elektrolitami w celu zapobiegania odwodnieniu i innym zaburzeniom. Istotnym elementem leczenia jest szybki powrót do diety sprzed biegunki, już po ok. 4 godzinach od nawodnienia pacjenta. Szczególne znaczenie ma utrzymanie karmienia naturalnego przez cały okres trwania biegunki, takie postępowanie zmniejsza jej nasilenie, skraca czas trwania (zwłaszcza biegunki rotawirusowej) [13]. 
Badania wskazują, że probiotyki, w porównaniu z placebo, skracają czas trwania biegunki o średnio jeden dzień [14]. Do szczepów najbardziej przebadanych w przypadku biegunek należą: Lactobacillus rhamnosus GG; Saccharomyces boulardii; Lactobacillus reuteri [14]. Do listy probiotyków, których stosowanie można rozważyć, dołączyły również Lactobacillus reuteri DSM 17938 oraz Lactobacillus acidophilus LB [15].
Biegunka związana z antybiotykoterapią może występować u 5–30% chorych. Jednym z podstawowych mechanizmów patofizjologicznych biegunki poantybiotykowej są zaburzenia mikrobioty jelitowej przewodu pokarmowego. Badani...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy