Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia , Otwarty dostęp

20 grudnia 2021

NR 6 (Grudzień 2021)

Wpływ yerba mate na zdrowie

0 1285

Mate jest to napar z suszonych i rozdrobnionych liści oraz łodyg yerba mate (ostrokrzewu paragwajskiego). Roślina ta wywodzi się z Ameryki Południowej, a dokładniej z Argentyny, Paragwaju, Urugwaju oraz z południowej Brazylii. Zbiory yerba mate pochodzą głównie z dziko rosnących drzew, jednak w ostatnim czasie w Ameryce Południowej nastąpił również wzrost powierzchni kontrolowanych upraw tej rośliny. Herbata paragwajska odkryta została przez rdzennych mieszkańców dorzecza rzeki Paragwaj, Guaranów, którzy uznali ją za dar Matki Ziemi [1].
 

Tabela 1. Średnie spożycie wybranych składników mineralnych z naparem yerba mate [7, 8]

POLECAMY

Składnik mineralny Zapotrzebowanie
 [mg/dobę]*
Średnie spożycie z yerba mate przygotowanej przez zalanie wodą w temp. 70–75°C [mg/500ml] Pokrycie zapotrzebowania [%]
Wapń  800–1000 32,5 3,3–4,1
Magnez 255–265 (kobiety)
330–350 (mężczyźni)
96,5 36,4–37,8
27,6–29,2
Sód  1500 33,1 2,2
Potas 3500 152 4,3
Mangan 1,8 (kobiety)
2,3 (mężczyźni)
2,43 135
105,6
Miedź 0,7 0,29 41,4

* Normy dla osoby dorosłej.

 

Napar mate przygotowuje się poprzez częściowe wypełnienie specjalnego naczynia (tykwy) suszonymi liśćmi i zalanie ich wodą w temperaturze 70–80°C. Następnie liście można zalewać wielokrotnie ciepłą lub zimną wodą. Do picia naparu stosuje się specjalną rurkę, zwaną bombillą [1]. 

Około 30% populacji Ameryki Południowej wypija dziennie więcej niż litr naparu [2]. Największą popularnością yerba mate cieszy się w Urugwaju, gdzie jedna osoba do przygotowania naparu używa 25 g suszu na dzień [3]. W Brazylii z kolei średnie spożycie u osób pijących mate wynosi około 1,8 l/dobę [4]. Z czasem konsumpcja yerba mate stała się również popularna w Ameryce Północnej oraz w Europie [5]. Moda na nią dotarła także do Polski. W latach 2012–2018 nastąpił ośmiokrotny wzrost importu yerba mate do naszego kraju. W roku 2016 sprowadzono tu aż 150 t suszu, z czego 65% pochodziło z Argentyny [6]. 


Bogactwo ostrokrzewu paragwajskiego 


Susz ostrokrzewu paragwajskiego jest źródłem związków, takich jak ksantyny, flawonoidy, antocyjany i procyjanidyny, kwasy fenolowe, rutyny i saponiny oraz liczne składniki mineralne [1]. Wśród tych ostatnich wymienić można makroelementy, takie jak wapń, magnez, sód i potas oraz pierwiastki śladowe – bor, bar, stront, wanad, lit, nikiel, żelazo, cynk, miedź, chrom, kobalt, mangan i molibden. Największe stężenia pierwiastków zaobserwowano w naparach przygotowywanych z wody destylowanej w temperaturze 70–75°C, z czego najwyższe wartości dotyczyły potasu (152 mg/500 ml) oraz manganu (2,43 mg/500 ml) [7]. Rekomendowane przez producentów spożycie yerba mate w ilości 500 ml/dobę znacząco przyczynia się do pokrycia dziennego zapotrzebowania na składniki, takie jak mangan, magnez oraz miedź. Tabela 1. przedstawia  średnie spożycie omawianych składników mineralnych z 500 ml naparu yerba mate w stosunku do zapotrzebowania.

W naparze yerba mate obecne są również metale toksyczne, takie jak glin, kadm oraz ołów. Spośród nich najwyższym stężeniem odznacza się glin: 2,26 mg/500 ml. Spożywanie yerba mate w ilości 500 ml nie stwarza zagrożenia dla zdrowia człowieka działaniem metali toksycznych, aczkolwiek konieczne jest oszacowanie ryzyka spożycia niklu z konsumpcji mate dla osób z zaburzeniami czynności nerek, gdyż 500 ml naparu na dzień stanowi 52,2% TDI (ang. tolerable daily intake, tolerowane dzienne spożycie) [7]. Wykazano również, że metale toksyczne takie jak glin, kadm i ołów rozpuszczają się w wodzie w stopniu od 10% do 20%. Co więcej, mimo że całkowite stężenie kadmu w naparze yerba mate było często wyższe niż dozwolone przez ustawodawstwo Ameryki Południowej, szacunkowe dzienne spożycie nie wykazało żadnego ryzyka związanego ze spożyciem tego napoju [9]. 


Kontrowersje wokół spożywania yerba mate


Kontrowersje wokół regularnego spożycia mate narosły również po doniesieniach, że napar ten zwiększa ryzyko wystąpienia raka przełyku [3, 10, 11], a także raka płuc i pęcherza moczowego [12]. Zależność ta częściowo przypisywana jest powtarzającym się uszkodzeniom termicznym błony śluzowej przełyku – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaklasyfikowała bardzo gorące napoje, w tym napar yerba mate, do potencjalnych czynników rakotwórczych [13]. Zachorowalność na raka płuc i pęcherza moczowego wśród grup pijących mate może z kolei wynikać z wysokiego rozpowszechnienia palenia tytoniu w tychże grupach [14, 15, 16]. 

Jednak w potencjale rakotwórczym yerba mate sporą rolę może odgrywać również zawartość wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Obecność związków takich jak benzopiren, benzoantracen, benzofluoranten czy chryzen może wynikać z akumulowania się ich w nieprzetworzonych liściach z powodu zanieczyszczenia gleby i atmosfery. Większość WWA dostaje się jednak do liści podczas ich przetwarzania, zwłaszcza w trakcie blanszowania i suszenia dymem. Udowodniono, że wysokie stężenia WWA w naparze yerba mate nie przekładają się na wysoki poziom narażenia na rakotwórcze działanie WWA na konsumentów, co badacze wytłumaczyli faktem, iż rakotwórcze WWA są zazwyczaj hydrofobowe i mają bardzo niską rozpuszczalność w wodzie, tym samym nie przenoszą się z suchych liści do naparu [17]. Niestety inne badanie dowiodło, że wielokrotne moczenie liści (tradycyjnie w krajach Ameryki Południowej susz zalewa się 10–15 razy) powoduje uwolnienie znacznych ilości WWA [18]. Również podczas najnowszego badania nad stężeniem WWA w naparze yerba mate przeprowadzonym w Urugwaju udowodniono, że osoby pijące yerba mate w dużych ilościach narażone są na ekspozycję na WWA [19]. 

Po przeanalizowaniu powyższych doniesień nasuwa się prosty wniosek – należy ograniczyć spożycie mate do rekomendowanej ilości 500 ml dziennie oraz zmniejszyć ponowne namaczanie suszu do kilku razy na porcję.

 

Prozdrowotne działanie yerba mate


Mimo że spożywanie dużych ilości yerba mate budzi wiele wątpliwości, korzyści, jakie niesie za sobą konsumpcja tego naparu, są niezaprzeczalne. Herbata paragwajska opróc...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy