Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

20 grudnia 2021

NR 6 (Grudzień 2021)

Wpływ yerba mate na zdrowie

0 71

Mate jest to napar z suszonych i rozdrobnionych liści oraz łodyg yerba mate (ostrokrzewu paragwajskiego). Roślina ta wywodzi się z Ameryki Południowej, a dokładniej z Argentyny, Paragwaju, Urugwaju oraz z południowej Brazylii. Zbiory yerba mate pochodzą głównie z dziko rosnących drzew, jednak w ostatnim czasie w Ameryce Południowej nastąpił również wzrost powierzchni kontrolowanych upraw tej rośliny. Herbata paragwajska odkryta została przez rdzennych mieszkańców dorzecza rzeki Paragwaj, Guaranów, którzy uznali ją za dar Matki Ziemi [1].
 

POLECAMY

Tabela 1. Średnie spożycie wybranych składników mineralnych z naparem yerba mate [7, 8]

Składnik mineralny Zapotrzebowanie
 [mg/dobę]*
Średnie spożycie z yerba mate przygotowanej przez zalanie wodą w temp. 70–75°C [mg/500ml] Pokrycie zapotrzebowania [%]
Wapń  800–1000 32,5 3,3–4,1
Magnez 255–265 (kobiety)
330–350 (mężczyźni)
96,5 36,4–37,8
27,6–29,2
Sód  1500 33,1 2,2
Potas 3500 152 4,3
Mangan 1,8 (kobiety)
2,3 (mężczyźni)
2,43 135
105,6
Miedź 0,7 0,29 41,4

* Normy dla osoby dorosłej.

 

Napar mate przygotowuje się poprzez częściowe wypełnienie specjalnego naczynia (tykwy) suszonymi liśćmi i zalanie ich wodą w temperaturze 70–80°C. Następnie liście można zalewać wielokrotnie ciepłą lub zimną wodą. Do picia naparu stosuje się specjalną rurkę, zwaną bombillą [1]. 

Około 30% populacji Ameryki Południowej wypija dziennie więcej niż litr naparu [2]. Największą popularnością yerba mate cieszy się w Urugwaju, gdzie jedna osoba do przygotowania naparu używa 25 g suszu na dzień [3]. W Brazylii z kolei średnie spożycie u osób pijących mate wynosi około 1,8 l/dobę [4]. Z czasem konsumpcja yerba mate stała się również popularna w Ameryce Północnej oraz w Europie [5]. Moda na nią dotarła także do Polski. W latach 2012–2018 nastąpił ośmiokrotny wzrost importu yerba mate do naszego kraju. W roku 2016 sprowadzono tu aż 150 t suszu, z czego 65% pochodziło z Argentyny [6]. 


Bogactwo ostrokrzewu paragwajskiego 


Susz ostrokrzewu paragwajskiego jest źródłem związków, takich jak ksantyny, flawonoidy, antocyjany i procyjanidyny, kwasy fenolowe, rutyny i saponiny oraz liczne składniki mineralne [1]. Wśród tych ostatnich wymienić można makroelementy, takie jak wapń, magnez, sód i potas oraz pierwiastki śladowe – bor, bar, stront, wanad, lit, nikiel, żelazo, cynk, miedź, chrom, kobalt, mangan i molibden. Największe stężenia pierwiastków zaobserwowano w naparach przygotowywanych z wody destylowanej w temperaturze 70–75°C, z czego najwyższe wartości dotyczyły potasu (152 mg/500 ml) oraz manganu (2,43 mg/500 ml) [7]. Rekomendowane przez producentów spożycie yerba mate w ilości 500 ml/dobę znacząco przyczynia się do pokrycia dziennego zapotrzebowania na składniki, takie jak mangan, magnez oraz miedź. Tabela 1. przedstawia  średnie spożycie omawianych składników mineralnych z 500 ml naparu yerba mate w stosunku do zapotrzebowania.

W naparze yerba mate obecne są również metale toksyczne, takie jak glin, kadm oraz ołów. Spośród nich najwyższym stężeniem odznacza się glin: 2,26 mg/500 ml. Spożywanie yerba mate w ilości 500 ml nie stwarza zagrożenia dla zdrowia człowieka działaniem metali toksycznych, aczkolwiek konieczne jest oszacowanie ryzyka spożycia niklu z konsumpcji mate dla osób z zaburzeniami czynności nerek, gdyż 500 ml naparu na dzień stanowi 52,2% TDI (ang. tolerable daily intake, tolerowane dzienne spożycie) [7]. Wykazano również, że metale toksyczne takie jak glin, kadm i ołów rozpuszczają się w wodzie w stopniu od 10% do 20%. Co więcej, mimo że całkowite stężenie kadmu w naparze yerba mate było często wyższe niż dozwolone przez ustawodawstwo Ameryki Południowej, szacunkowe dzienne spożycie nie wykazało żadnego ryzyka związanego ze spożyciem tego napoju [9]. 


Kontrowersje wokół spożywania yerba mate


Kontrowersje wokół regularnego spożycia mate narosły również po doniesieniach, że napar ten zwiększa ryzyko wystąpienia raka przełyku [3, 10, 11], a także raka płuc i pęcherza moczowego [12]. Zależność ta częściowo przypisywana jest powtarzającym się uszkodzeniom termicznym błony śluzowej przełyku – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaklasyfikowała bardzo gorące napoje, w tym napar yerba mate, do potencjalnych czynników rakotwórczych [13]. Zachorowalność na raka płuc i pęcherza moczowego wśród grup pijących mate może z kolei wynikać z wysokiego rozpowszechnienia palenia tytoniu w tychże grupach [14, 15, 16]. 

Jednak w potencjale rakotwórczym yerba mate sporą rolę może odgrywać również zawartość wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Obecność związków takich jak benzopiren, benzoantracen, benzofluoranten czy chryzen może wynikać z akumulowania się ich w nieprzetworzonych liściach z powodu zanieczyszczenia gleby i atmosfery. Większość WWA dostaje się jednak do liści podczas ich przetwarzania, zwłaszcza w trakcie blanszowania i suszenia dymem. Udowodniono, że wysokie stężenia WWA w naparze yerba mate nie przekładają się na wysoki poziom narażenia na rakotwórcze działanie WWA na konsumentów, co badacze wytłumaczyli faktem, iż rakotwórcze WWA są zazwyczaj hydrofobowe i mają bardzo niską rozpuszczalność w wodzie, tym samym nie przenoszą się z suchych liści do naparu [17]. Niestety inne badanie dowiodło, że wielokrotne moczenie liści (tradycyjnie w krajach Ameryki Południowej susz zalewa się 10–15 razy) powoduje uwolnienie znacznych ilości WWA [18]. Również podczas najnowszego badania nad stężeniem WWA w naparze yerba mate przeprowadzonym w Urugwaju udowodniono, że osoby pijące yerba mate w dużych ilościach narażone są na ekspozycję na WWA [19]. 

Po przeanalizowaniu powyższych doniesień nasuwa się prosty wniosek – należy ograniczyć spożycie mate do rekomendowanej ilości 500 ml dziennie oraz zmniejszyć ponowne namaczanie suszu do kilku razy na porcję.

 

Prozdrowotne działanie yerba mate


Mimo że spożywanie dużych ilości yerba mate budzi wiele wątpliwości, korzyści, jakie niesie za sobą konsumpcja tego naparu, są niezaprzeczalne. Herbata paragwajska oprócz tego, że zawiera szereg wymienionych powyżej składników mineralnych, ma nieocenione działanie prozdrowotne. 

Jej popularność wynika przede wszystkim z działania stymulującego na mózg. Poprawia ona bowiem koncentrację, pamięć i likwiduje uczucie zmęczenia. Z tego powodu napojem tym zaczęto zastępować kawę. 200 ml naparu zawiera 71,8 mg kofeiny, dla porównania – filiżanka pojedynczego espresso to 53 mg kofeiny/25 ml. Stali konsumenci yerba mate przyznają, że napar dodaje im energii, pozostawiając ten efekt na dłużej i jednocześnie nie wywołując uczucia nerwowości, które pojawia się czasami po wypiciu kawy [20]. 

Analizując korzyści wynikające ze spożywania naparu yerba mate, warto zwrócić również uwagę na fakt, że napój ten przyczynia się do normalizacji parametrów metabolicznych. Według badania przeprowadzonego w 2011 roku wśród kobiet i mężczyzn z otyłością, przyjmowanie suplementu diety yerba mate w postaci trzech kapsułek na dobę przyczynia się do zmniejszenia masy tkanki tłuszczowej i procentowej tkanki tłuszczowej oraz redukcji wartości wskaźnika WHR (ang. waist-hip ratio) w ciągu 12 tygodni. Każda kapsułka zawierała ekstrakt wodny yerba mate w ilości 333,38 mg [21]. Inne badanie udowodniło, że przyjmowanie kapsułki yerba mate bezpośrednio przed ćwiczeniami fizycznymi o umiarkowanej intensywności może zwiększyć spalanie tkanki tłuszczowej o 24%, przyczyniając się do poprawy wyników sportowych bez negatywnego wpływu na maksymalną wydajność wysiłkową [22]. 

Wysoka zawartość saponin (tj. saponin triterpenoidowych z cząsteczkami ursolowymi i oleanolowymi) wiąże się z kolei z właściwościami przeciwzapalnymi i hipocholesterolemicznymi [23]. Według badania przeprowadzonego wśród 119 kobiet z nadwagą z Ameryki Południowej, codzienne spożywanie yerba mate w ciągu 12 tygodni pomaga obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu frakcji LDL oraz zapewnia redukcję trójglicerydów w połączeniu ze stosowaniem diety niskokalorycznej [24]. Kontrolowane, randomizowane badanie kliniczne, wykonane wśród 142 kobiet i mężczyzn cierpiących na nadwagę lub otyłość oraz nieleczoną dyslipidemię, przy jednoczesnym braku choroby wieńcowej w wywiadzie wykazało, że spożycie yerba mate przez 8 tygodni w ilości 1 l/dobę powoduje istotny wzrost stężenia we krwi paraoksonazy-1 (PON-1), która wykazuje silne działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo wykazano, że wzrost ten jest dodatnio skorelowany ze wzrostem stężenia cholesterolu frakcji HDL w surowicy. Warto zatem podkreślić rolę yerba mate nie tylko w normalizacji parametrów profilu lipidowego, ale również jej udział w prewencji chorób miażdżycowych i sercowo-naczyniowych [25]. 

Podczas badań w składzie naparu yerba mate zaobserwowano nie tylko liczne składniki mineralne oraz antyoksydanty, ale również kwasy tłuszczowe. Wykazano, że herbata paragwajska zawiera około 250 µg/ml kwasu linolowego oraz 600 µg/ml kwasu α-linolenowego. Największą dawkę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w niezmienionym stanie otrzymać możemy z yerba mate w postaci cold brew, czyli suszu zalanego wodą w temperaturze pokojowej i wstawionego do lodówki na około 12 godzin. Dodatkowym atutem tego rodzaju przyrządzenia mate jest brak narażenia przewodu pokarmowego na działanie wysokiej temperatury, a tym samym niwelowanie ryzyka zachorowania na raka przełyku, szyi i głowy [26]. 

Co ciekawe, ostrokrzew paragwajski ma również udowodnione działanie przeciwnowotworowe oraz przeciwzapalne. Wykazano, że yerba mate przyczynia się do zmniejszenia ryzyka raka jelita grubego, przy jednoczesnym zmniejszeniu stanu zapalnego towarzyszącego innym chorobom. Właściwości te przypisywane są kwasowi kawoilochinowemu obecnemu w naparze [27]. Według badania przeprowadzonego wśród urugwajskich kobiet, wysokie spożycie herbaty paragwajskiej (ponad 1 l/dobę) przyczynia się do zmniejszenia ryzyka raka piersi [28]. Mate zawiera ponadto niewielkie ilości witamin C i E oraz cynku i selenu, które także są składnikami o silnym działaniu antyoksydacyjnym. 

Bardzo ciekawe wyniki dało również duże badanie populacyjne przeprowadzone w Argentynie, które wykazało, że spożycie mate jest odwrotnie skorelowane z rozwojem choro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy