Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

20 września 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Na co zwracać uwagę przy wyborze probiotyku?

0 164

Czym są probiotyki i jak się je stosuje?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiednich ilościach mogą mieć pozytywny wpływ na zdrowie gospodarza [1, 2]. Właściwości terapeutyczne i prozdrowotne probiotyków są szczepozależne. Oznacza to, że przebadanych i konkretnych właściwości charakterystycznych dla danego szczepu nie można ekstrapolować na cały gatunek. Przykładowo Lactobacillus rhamnosus PL1, gdzie PL1 określa konkretny szczep rodzaju Lactobacillus i gatunku Lactobacillus rhamnosus. O pożądanych właściwościach preparatów probiotycznych decydują warunki hodowli, a także pożywka. Ekspresja genetyczna określonych białek umożliwia uzyskanie konkretnych właściwości drobnoustrojów i określonego wpływu na mikrobiotę jelitową i zdrowie [2]. Nie jest warunkiem koniecznym szczepu probiotycznego, aby trwale kolonizował jelito [2, 3]. Probiotyki, jak większość bakterii, są wrażliwe na działanie antybiotyków, więc przy wybieraniu odpowiedniego preparatu warto kierować się danymi dotyczącymi wrażliwości bakterii na antybiotyki.

Probiotykami nazywa się preparaty, które spełniają poniższe kryteria:

POLECAMY

  • zawierają żywe komórki bakteryjne, np. liofilizowane,
  • wpływają korzystnie na zdrowie.

Zawartość bakterii w preparacie jest bardzo różna, waha się od 105 do 1010 CFU/1 g. Jednostka CFU to jednostka tworząca kolonię (Colony-forming unit) [4].

Preparaty probiotyczne są pochodzenia ludzkiego. Szczególnie wyróżnia się bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus, Bifidobacterium), charakteryzujące się wysoką zdolnością do adhezji (przylegania) do nabłonka jelitowego oraz regulacji pH i produkcji bakteriocyn. Istotne jest, aby przyjmowanie probiotyku odbywało się podczas posiłku, zwiększa to jego szanse na dostanie się do miejsca docelowego, czyli jelita. Pokarm działa ochronnie na większość preparatów probiotycznych [2].

Co musi mieć dobry probiotyk?

Przede wszystkim, zgodnie z definicją, bakterie w preparacie probiotycznym muszą być żywe i występować w określonej przez producenta ilości [2]. Zgodnie z raportem Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z 2017 r. [2] ok. 90% probiotyków dostępnych na rynku jako suplementy diety nie zawierało odpowiedniej ilości mikroorganizmów, a także ich zawartość bardzo spadała w czasie, co prezentuje grafika (rys. 1). 

Kluczowym aspektem, którym powinien kierować się konsument przy wyborze odpowiedniego preparatu, jest dysponowanie przez producenta badaniami potwierdzającymi skuteczność konkretnego preparatu lub szczepu (tabela 1). W przypadku produktów wieloszczepowych warto sprawdzić, czy istnieją dane naukowe potwierdzające skuteczność stosowania kilku konkretnych szczepów jednocześnie [2]. Ponadto preparaty probiotyczne powinny zawierać odpowiedni opis opakowania: skład z opisem rodzaju, gatunku i szczepu, a także minimalną ilość bakterii, która może być pod koniec ważności.

Tabela 1. Drobnoustroje probiotyczne z uwzględnieniem szczepów, o potwierdzonym działaniu klinicznym, dostępne na polskim rynku, na podstawie [2, 10]
 

Lactobacillus spp.

Szczep  Działanie kliniczne

L. acidophilus

wrzodziejące zapalenie jelita grubego i leczenie zaburzeń motorycznych [6]
L. acidophilus z L. bulgaricus zmniejszenie ryzyka wystąpienia biegunki poantybiotykowej [6]
L. acidophilus z L. lactis  zmniejszenie dolegliwości wynikających z terapii Helicobacter pylori [6]
kombinacja L. acidophilus, B. bifidum, L. bulgaricus, S. thermophilus zmniejszenie ryzyka wystąpienia biegunki podróżnych [7]
kombinacja L. acidophilus, B. breve, 
B. longum, B. infantis, L. plantarum, 
L. paracasei, L. bulgaricus, 
S. thermophilus  
leczenie biegunki w zespole jelita nadwrażliwego [6]
L. casei rhamnosus Lcr35 leczenie zaparcia czynnościowego [7]
L. rhamnosus GG wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zmniejszenie atopowego zapalenia skóry, zapobieganie biegunce poantybiotykowej [6], wytwarzanie związków o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, umiarkowana skuteczność w leczeniu biegunki poinfekcyjnej, konkurencja o receptory lub przyleganie do nabłonka jelitowego z patogenami [6]
L. rhamnosus 19070-2 w kombinacji z L. reuteri DSM 1224 skuteczne leczenie ostrej biegunki infekcyjnej [6]
L. reuteri biegunki rotawirusowe, skrócenie czasu biegunki ostrej infekcyjnej u dzieci [7]
L. bulgaricus produkcja bakteriocyn przez niektóre szczepy, powodowanie częściowego rozkładu laktozy [6]
L. plantarum 299v  uniemożliwienie dostępu patogenom przez konkurencję, zwiększenie syntezy mucyn, zmniejszenie ryzyka wystąpienia nawrotów biegunki wywołanej przez Clostridium difficile [6]
Bifidobacterium spp.  
B. animalis skracanie pasażu jelitowego 
Grzyby  
S. boulardii   biegunka ostra i poantybiotykowa, modyfikacja receptorów dla toksyn bakteryjnych, zmniejszenie ryzyka wystąpienia biegunki wywołanej przez Clostridium difficile, podtrzymanie remisji w chorobie Leśniowskiego-Crohna [6], zmniejszenie ryzyka wystąpienia biegunki podróżnych [7]

Producenci proponują różne formy preparatów probiotycznych: proszki, kapsułki, płyny, globulki, które w większości są suplementami diety. Status leku OTC w Polsce ma tylko kilka preparatów: Lakcid (w tym Lakcid forte, Lakcid intima), Enterol, Lacidofil, Lacteol fort 340, inVag [8]. 
Lacidofil i Lakcid polecane są przy biegunce w czasie i po antybiotykoterapii. Enterol zawierający Saccharomyces boulardii CNCM I-745, polecany przy biegunce infekcyjnej, ale także po antybiotykoterapii.

Aspekty technologiczne

W produkcji żywności funkcjonalnej oraz produktów farmakologicznych używa się przede wszystkim: Lactobacillus, Bifidobacterium, Lactococcus, Streptococcus, czyli bakterii kwasu mlekowego. Wytyczne, którymi powinien kierować się producent probiotyku, są formułowane przez WHO/FAO i zaprezentowane w tabeli 2 [9].

Tabela 2. Cechy funkcjonalne oraz technologiczne szczepów probiotycznych, na podstawie [10]

Cechy funkcjonalne szczepów probiotycznych  Cechy technologiczne szczepów probiotycznych
pochodzenie od człowieka
przynależność gatunkowa i rodzajowa potwierdzona naukowo
brak szkodliwego działania
odporność na działanie kwasu żołądkowego i żółci
zachowanie właściwości probiotycznych po obróbce technologicznej
zdolność do produkcji substancji przeciwdrobnoustrojowych
właściwości umożliwiające adherencję
antagonistyczne działanie w stosunku do patogenów przewodu pokarmowego
konkurencja o receptory z patogenami, takimi jak Escherichia coli i Salmonella typhimurium
korzystny wpływ na gospodarza potwierdzony w badaniach klinicznych     
łatwość produkcji dużej ilości biomasy
oporność na takie procedury, jak zamrażanie czy liofilizacja
żywotność i stabilność podczas przechowywania i transportu
oporność na bakteriofagi
stabilność genetyczna

Ponadto preparat produkowany dla człowieka powinien pochodzić z mikrobiomu ludzkiego. Bakterie pozyskuje się z przewodu pokarmowego noworodków, jako że jest on jałowy i szczepy zasiedlające mają większą zdolność do szybkiej i skutecznej kolonizacji oraz są mikroorganizmami pionierskimi. Preparaty przeznaczone do stosowania dopochwowego powinny pochodzić z układu moczowo-płciowego młodych kobiet [10]. Jedną z najważniejszych cech probiotyków jest działanie przeciwdrobnoustrojowe w przewodzie pokarmowym i w układzie moczowo-płciowym kobiet. Ponadto ograniczają one adhezję patogenów do śluzówki jelita na zasadzie konkurencji o zasoby, a także unieczynniają toksyny bakteryjne. Niektóre szczepy probiotyczne mogą wytwarzać kwasy organiczne, np. kwas masłowy, które stanowią dodatkową energię dla kolonocytów. Bakterie kwasu mlekowego tolerują niskie pH (ok. 3–4). 

Optymalnymi warunkami wzrostu bakterii probiotycznych są temperatury 20–28°C dla szczepów mezofilnych oraz 37–45°C dla szczepów termofilnych. Ponadto bardziej zasadowe pH treści jelitowej zwiększa wchłanianie preparatów [11]. Ważną cechą probiotyku, która powinna być przebadana na etapie produkcji, jest zdolność przylegania do nabłonka. Siła adhezji bardzo często decyduje o właściwościach prozdrowotnych probiotyków i ich skuteczności w konkurencji o nisze ekologiczne. Dawki probiotyków w badaniach interwencyjnych są bardzo różne, uważa się jednak, że minimalna dawka to 106–109 CFU, a w przypadku S. boulardii – 
250–500 mg/dzień [12]. Wykazano, że stosowanie takiej ilości codziennie po kilku tygodniach będzie miało korzystny wpływ na układ immunologiczny [13].

Otrzymywanie probiotyków

Najczęściej probiotyki przygotowywane są w formie liofilizowanej masy. Producent umieszcza produkt w szklanych ampułkach, kapsułkach, fiolkach czy kapsułkach celulozowych i żelatynowych. Zdarza się również, że jest to lizat w formie płynnej. Liofi...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy