Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Właściwości i zastosowanie miodu manuka

18

Właściwości i zastosowanie miodu manuka

W ostatnim czasie coraz częściej podaje się w wątpliwość lecznicze działanie miodów z całego świata. Z drugiej strony przeprowadzone badania jednoznacznie wskazują na prozdrowotne oddziaływanie m.in. antybakteryjne czy immunomodulujące miodów naturalnych [1, 2]. Ich skład różni się w zależności od warunków klimatycznych oraz gatunku rośliny, z którego są produkowane.

POLECAMY

Miód manuka jest wytwarzany przez pszczoły z nektaru kwiatów krzewu manuka (Leptospermum scoparium), występującego na terenach Nowej Zelandii oraz południowo-wschodniej Australii [3]. Stwierdzono, że jego skład nie różni się znacząco od innych miodów pod względem wysokiego stężenia cukrów oraz niskiego pH, jednakże w porównaniu do nich miód manuka wykazuje niskie stężenie nadtlenku wodoru [3, 4]. 

To odkrycie skłoniło naukowców do dalszych badań, które wykazały, że cechą charakterystyczną miodu manuka jest występowanie metyloglioksalu (MGO) powstającego w reakcji dehydratacji dihydroacetonu (DHA), który naturalnie występuje w nektarze kwiatów manuka [5].

Właściwości miodu manuka 

Wyniki badań wskazują, że istnieje dodatnia korelacja pomiędzy zawartością MGO w miodzie manuka a jego właściwościami antybakteryjnymi [3, 4]. Stwierdzono, że działanie to jest związane również z obecnością związków fenolowych wykazujących właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne, a także leptozyny, która reguluje działanie antybakteryjne miodu manuka [3, 5, 6]. MGO działa hamująco zarówno na skupiska bakterii (tzw. bakterie planktoniczne), jak i biofilm występujący w obrębie organizmu człowieka oraz na przedmiotach zewnętrznych, ograniczający wnikanie antybiotyków do wnętrza komórki bakteryjnej [7]. Działanie antybakteryjne wykazano m.in. w przypadku szczepów bakterii Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa czy Escherichia coli [3, 7, 8]. Co więcej, dotychczas nie wyizolowano bakterii opornej na miód [9]. Wydaje się to szczególnie istotną właściwością w perspektywie rosnącej wciąż antybiotykooporności poszczególnych szczepów bakterii.

Miód manuka przejawia również właściwości przeciwwirusowe oraz przeciwnowotworowe. Przeprowadzone badania wskazują, że redukuje on infekcje wywołane wirusem ospy wietrznej i półpaśca (Varicella Zoster Virus – VZV), a także hamuje replikację wirusa grypy [10, 11]. Działa on również synergistycznie z lekami przeciwwirusowymi, m.in. Zanamivirem, wykorzystywanym w terapii zakażenia wirusem grypy H1N1 [12, 13]. Wyniki badań Fernandez-Cabezudo i wsp. [14] jednoznacznie wykazały działanie przeciwnowotworowe miodu manuka w badaniach in vitro. Jego dodatek w stężeniu 0,6%, o zawartości MGO 100 mg/kg, do hodowli tkankowych m.in. raka okrężnicy oraz raka gruczołu piersiowego, znacząco hamował rozwój komórek nowotworowych. Podawanie roztworu miodu wzmacniało również działanie Taxolu – leku przeciwnowotworowego, który hamował wzrost nowotworu oraz wydłużał życie badanych zwierząt [12, 14].

Najmniej specyficzne dla miodu manuka są jego właściwości przeciwgrzybicze. W badaniach z wykorzystaniem Candida albicans wykazano, że zahamowanie rozwoju było związane bardziej z wysokim stężeniem nadtlenku wodoru niż obecnością charakterystycznego dla miodu manuka MGO [3, 13, 15].

Podsumowując – miód manuka wykazuje następujące właściwości:

  • przeciwbakteryjne – w szczególności w stosunku do Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli,
  • przeciwwirusowe – głównie dla wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella Zoster Virus – VZV) oraz wirusa grypy,
  • przeciwnowotworowe – badania na modelu zwierzęcym,
  • przeciwgrzybicze – słabe działanie,
  • działa synergistycznie z lekami przeciwbakteryjnymi, przeciwwirusowymi oraz przeciwnowotworowymi,
  • nie powoduje rozwoju oporności bakterii na jego składniki.

Zastosowanie miodu manuka 

Właściwości miodu manuka sprawiły, że jego działanie lecznicze jest wykorzystywane w terapii coraz szerszego spektrum chorób. Obecnie wykorzystuje się go zarówno doustnie, w terapii chorób przewodu pokarmowego, jamy ustnej i układu oddechowego czy niektórych chorób wirusowych i nowotworowych, ale również zewnętrznie – w terapii chorób skóry [12, 16, 17]. 
W tych przypadkach wykorzystuje się głównie miód zawierający ponad 250 mg metyloglioksalu w 1 kg produktu, czyli oznaczony jako MGO 250+, MGO 400+ lub MGO 550+ [12]. Tabela 1 przedstawia zastosowanie miodu manuka w zależności od stężenia MGO [18].

Tabela 1. Zastosowanie miodu manuka w zależności od stężenia MGO

Stężenie MGO

Zastosowanie
100 mg MGO/kg miodu  wzmocnienie odporności i poprawa samopoczucia
250 mg MGO/kg miodu problemy zdrowotne, takie jak niestrawność czy refluks
400 mg MGO/kg miodu funkcja naturalnego antybiotyku – zastosowanie przy wrzodach, zespole jelita nadwrażliwego czy zakażonych ranach
550 mg MGO/kg miodu ostre leczenie medyczne i leczenie ran przewlekłych

Źródło: opracowanie własne [na podstawie 18]

Bakteriami najczęściej wywołującymi choroby przewodu pokarmowego są Gram-ujemne bakterie jelitowe z rodziny Enterobacteriaceae. Te enteropatogenne drobnoustroje są główną przyczyną biegunek, duru brzusznego, zapalenia żołądka, jelita cienkiego i okrężnicy [12]. W szeregu badań wykazano, że miód manuka w stężeniu 2,0–16,3% skutecznie hamuje rozwój tych patogennych pałeczek w organizmie [19, 20]. 

Na tej podstawie naukowcy doszukują się również roli terapii zapalenia błon śluzowych żołądka i jelit miodem manuka – samodzielnej lub w połączeniu z antybiotykoterapią – w perspektywie ograniczenia rozwoju nowotworów powstających w konsekwencji infekcji H. pylori [12]. Miód manuka można więc stosować w profilaktyce oraz leczeniu m.in. biegunek, rzekomobłoniastego zapalenia jelit, perforacji jelita czy nawet sepsy [1].

W badaniach właściwości leczniczych miodu manuka w chorobach jamy ustnej uwzględnia się zarówno jego działanie przeciwbakteryjne, jak i przeciwgrzybicze. Wykazano, że w przypadku niektórych bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nazębnej wystarczy zastosowanie roztworów zawierających miód manuka o stężeniu nieco przekraczającym 0,1%, by skutecznie uniemożliwić jej rozwój [21]. W innych badaniach stwierdzono, że miód manuka MGO 400+ i MGO 550+ jest skuteczny w hamowaniu wzrostu bakterii w stężeniu 2,0–25,0%, przy czym w przypadku grzybów drożdżoidalnych działanie to jest zauważalne dopiero w przypadku stężeń 30,0–45,0% [12].

Pozwala to wnioskować, że zastosowanie miodu manuka (m.in. w postaci płukanek) ogranicza rozwój płytki nazębnej, a także zabezpiecza przed stanami zapalnymi jamy ustnej [18]. Szczególnie istotna wydaje się również potwierdzona skuteczność terapii miodem manuka o stężeniu 2,9–7,3% zakażeń wydzieliny płucnej pałeczkami Burkholderia cepacia i Pseudomonas aeruginosa w przebiegu mukowiscydozy [12].

Obecnie miód manuka stosuje się głównie w leczeniu chorób i uszkodzeń skóry. Jego skuteczność najlepiej oddaje zatwierdzenie przez Federal Drug Administration opatrunku medycznego zawierającego w swoim składzie miód manuka [1]. 

W zewnętrznym stosowaniu wykazuje on właściwości przeciwzapalne, immunostymulujące i przeciwbakteryjne [3]. Tworzy wilgotne środowisko gojenia rany o niskim pH, hamując jednocześnie rozwój drobnoustrojów i aktywność proteinaz niszczących białka niezbędne w procesie gojenia, a także ograniczając nieprzyjemny zapach ran [3]. Opatrunki z miodu manuka nie wpływają na poziom glikemii, dlatego mogą być stosowane w leczeniu stopy cukrzycowej [3]. Wykazano, że takie leczenie miejscowe redukuje stan zapalny i liczbę bakterii ropotwórczych, wpływając tym samym na zmniejszenie owrzodzenia stóp chorych [22]. Co więcej, zastosowanie leczenia konwencjonalnego wspomaganego opatrunkami z miodu manuka pozwoliło na szybszą eliminację drobnoustrojów w ranach, przyspieszyło ich całkowite wyleczenie oraz ograniczyło konieczność amputacji palców stóp pacjentów ze stopą cukrzycową [23]. Podobne działanie opatrunków z miodu manuka wykazano w badaniach uwzględniających leczenie odleżyn, ran pooperacyjnych, w tym ginekologicznych czy nowotworowych, przepukliny pępkowej noworodków oraz ropiejących zatok włosowych [22].

Zastosowanie miodu manuka w praktyce klinicznej:

  • choroby wewnętrzne:
  • choroby przewodu pokarmowego (biegunki, dur brzuszny, zapalenie żołądka, jelita cienkiego i okrężnicy, refluks, zespół jelita nadwrażliwego),
  • choroby jamy ustnej (powstawanie płytki nazębnej, zapalenie dziąseł i ozębnej),
  • choroby układu oddechowego (zakażenia bakteryjne wydzieliny płucnej pałeczkami Burkholderia cepacia i Pseudomonas aeruginosa w mukowiscydozie);
  • niektó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy