Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

31 sierpnia 2021

NR 4 (Sierpień 2021)

Suplementacja diety dla kobiet ciężarnych i starających się o ciążę

0 27

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dieta stosowana przed koncepcją oraz w trakcie ciąży powinna zapewnić jak najlepsze warunki dla rozwoju płodu [3]. Jednak stosunkowo często zdarza się, że jest ona niewystarczająca dla pokrycia zapotrzebowania kobiety, co może być związane z indywidualną zdolnością organizmu do wchłaniania i metabolizowania substancji odżywczych. Niedobory żywieniowe mogą prowadzić do występowania powikłań ciąży, dlatego niekiedy zachodzi konieczność włączenia odpowiedniej suplementacji. 

Suplementacja polecana przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników dla kobiet, które starają się zajść w ciążę i przygotowują się do ciąży Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) uznaje, że stosowanie suplementów w celu uzupełnienia zwyczajowej diety nie jest rekomendowane w populacji zdrowych kobiet, jeżeli nie występują u nich potwierdzone w badaniach laboratoryjnych niedobory [3]. Wyjątek stanowi żelazo, kwas foliowy, witamina D, kwas dokozaheksaenowy (DHA) oraz jod, którymi dodatkowa suplementacja według PTGiP może być przydatna w określonych sytuacjach.

POLECAMY

Żelazo

W ciąży wzrasta zapotrzebowanie kobiety na żelazo, co jest związane m.in. ze wzrostem płodu i łożyska [10]. Wyniki badań w Polsce wykazały niedoborowe spożycie żelaza w populacji młodych kobiet, a nawet u co drugiej ciężarnej diagnozowano jego niedobór [6, 7]. Podobne wyniki uzyskano w badaniu u kobiet z innych krajów europejskich [9]. Dlatego zaleca się wyrównanie jego stężenia w surowicy krwi jeszcze przed zajściem w ciążę. Niedostateczna podaż żelaza w ciąży może prowadzić do rozwoju niedokrwistości, którą według WHO można zdiagnozować, gdy stężenie hemoglobiny w surowicy krwi wynosi poniżej 11 mg/dl oraz występuje obniżone stężenie ferrytyny. Anemia u kobiety ciężarnej może zwiększać ryzyko przedwczesnego porodu oraz wiązać się z niższą masą urodzeniową i zaburzeniami rozwoju poznawczego noworodka [8, 11]. 

W sytuacji gdy u kobiety przed 16. tygodniem ciąży występuje anemia z niedoboru żelaza, PTGiP rekomenduje, by zastosować suplementację w niskich dawkach, ponieważ nadmiar żelaza może zwiększać ryzyko rozwoju insulinooporności, cukrzycy ciążowej lub cukrzycy typu 2. Rekomenduje również suplementację żelazem w dawce poniżej 30 mg/dzień u kobiet po 16. tygodniu ciąży, u których nie występuje niedokrwistość, ale stężenie ferrytyny wynosi poniżej 60 µg/l, ponieważ według niektórych badań naukowych stężenie ferrytyny w granicach 60–70 µg/l może zmniejszać ryzyko rozwoju anemii [3]. 

Kwas foliowy

Zapotrzebowanie na kwas foliowy jest zależne od wieku oraz stanu fizjologicznego organizmu i wzrasta u kobiet ciężarnych. Jego niedobór w okresie przedkoncepcyjnym oraz w pierwszych etapach ciąży może prowadzić do rozwoju wad cewy nerwowej, serca oraz układu moczowego u płodu. Z kolei jego właściwa podaż może zmniejszać ryzyko rozwoju niedokrwistości megaloblastycznej, zakrzepicy, stanu przedrzucawkowego i poronienia u kobiet ciężarnych [8]. Niedobór kwasu foliowego można zdiagnozować, gdy jego stężenie w surowicy krwi wynosi poniżej 3 ng/ml [5]. PTGiP zaleca, by kobiety planujące ciążę stosowały dietę bogatą w foliany oraz dodatkowo suplementowały ją kwasem foliowym w dawce 0,4 mg/dzień okres co najmniej 12 tygodni przed koncepcją [16]. Z kolei u kobiet ciężarnych w pierwszym trymestrze zaleca się suplementację w dawce 0,4–0,8 mg/dzień, a powyżej 12. tygodnia ciąży zaleca się zwiększenie dawki do 0,6–0,8 mg dziennie, pod warunkiem że nie występuje zwiększone ryzyko wad cewy nerwowej. U kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadami ośrodkowego układu nerwowego, zaleca się przyjmowanie 4 mg kwasu foliowego na dobę na minimum cztery tygodnie przed planowaną ciążą oraz przez pierwsze 12 tygodni ciąży, a następnie zmniejszenie dawki tak jak w populacji ogólnej [3]. 

Witamina D

Witamina D jest niezbędna do prawidłowego wchłaniania wapnia oraz mineralizacji kości kobiety ciężarnej oraz płodu. Ponadto może odgrywać ważną rolę w procesie rozwoju łożyska oraz utrzymaniu właściwej masy urodzeniowej noworodka [1]. Niektóre badania wskazują, że niedobór witaminy D u kobiety ciężarnej może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem astmy dziecięcej, świszczącego oddechu, infekcji dróg oddechowych, alergicznego nieżytu nosa i egzemy u dziecka [12, 13]. Ponadto odpowiednie stężenie witaminy D u kobiety w ciąży zmniejsza u niej ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego oraz bakteryjnego zapalenia pochwy, które może przyczyniać się do powikłań ciąży [16]. PTGiP zaleca suplementację diety witaminą D w ilości 1500–2000 IU/dzień u kobiet w ciąży, które nie cierpią na jej niedobór, a ich wskaźnik masy ciała (BMI) jest prawidłowy. Z kolei u kobiet z BMI powyżej 30 kg/m2 rekomenduje się zwiększenie dawki witaminy D do 4000 IU/dzień. Najlepszym rozwiązaniem wydaje się jednak dostosowanie dawki do jej stężenia w surowicy krwi, co można ocenić poprzez zbadanie 25(OH)D3 [3]. 

Za niedobór witaminy D uznaje się stężenia w surowicy krwi poniżej 20–30 ng/ml [5]. 

DHA

Kwas dokozaheksaenowy w ciąży jest niezbędny do prawidłowego rozwoju płodu – zapewnia właściwą ostrość wzroku i prawidłowy rozwój psychomotoryczny. Ponadto odpowiednia podaż kwasów tłuszczowych omega-3 zmniejsza ryzyko przedwczesnego porodu oraz okołoporodowej śmierci noworodków [5]. Może również wpływać na zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii u dziecka [14]. Wyniki badań w Polsce przeprowadzone u 100 ciężarnych kobiet wykazały, że 92% z nich dostarcza mniej niż 200 mg DHA na dobę, co jest uznane za niewystarczające spożycie [15]. PTGiP rekomenduje suplementację DHA u wszystkich kobiet ciężarnych w dawce minimum 200 mg/dzień, przy czym u kobiet ciężarnych oraz planujących ciążę, które spożywają małe ilości ryb lub owoców morza, można rozważyć włączenie wyższych dawek kwasu dokozaheksaenowego. U kobiet w ciąży, u których występuje znaczne ryzyko przedwczesnego porodu, zaleca się suplementację DHA w ilości 1000 mg dziennie [3]. 

Jod

Jod to kolejny niezwykle istotny składnik mineralny, który odgrywa ważną rolę w okresie ciąży. Zapotrzebowanie na niego wzrasta, co wynika z konieczności zabezpieczenia potrzeb rosnącego płodu oraz wyrównania zwiększonego wydalania jodu z moczem u kobiet ciężarnych. Niedobór jodu może prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu, zaburzeń rozwoju psychomotorycznego oraz sprzyjać rozwojowi niedoczynności tarczycy u płodu [1, 5]. Z kolei niedoczynność tarczycy u kobiety ciężarnej wynikająca z niedoboru jodu może zwiększać ryzyko poronienia lub przedwczesnego porodu [4]. PTGiP zaleca suplementację diety jodem u wszystkich ciężarnych, u których nie występują zaburzenia pracy tarczycy w ilości 150–200 µg/dzień, natomiast u kobiet zmagających się z chorobami tarczycy rekomenduje się włączenie suplementacji w zależności od stężenia hormonów tarczycy oraz przeciwciał przeciwtarczycowych [3]. 

Tabela 1 przedstawia podsumowanie oraz wykaz innych składników diety niezbędnych dla kobiet będących w ciąży oraz w okresie przedkoncepcyjnym. 

Tabela 1. Składniki diety szczególnie istotne dla kobiet ciężarnych i planujących ciążę [4]

Składniki diety szczególnie istotne dla kobiet ciężarnych i planujących ciążę
kwas foliowy
żelazo
magnez
wapń
witamina D3
jod
witamina A
witamina E
kwasy tłuszczowe omega-3


Składniki aktywne wspierające płodność – suplementy „specjalizujące się” we wzmacnianiu jakości komórek jajowych

Suplementacja w okresie ciąży i starań o ciążę odgrywa istotną rolę, jednak jak wskazują prace naukowe – może być także pomocna jako wsparcie kobiecej płodności. Według statystyk niepłodność dotyczy obecnie ok. 10–16% osób w wieku rozrodczym, a w Polsce problem ten dotyka nawet ok. miliona par [17]. 

Za jeden z ważniejszych czynników związanych z płodnością kobiet uznaje się jakość oocytów (komórek dających początek komórce jajowej) [20]. Jak się okazuje, niektóre suplementy diety mogą wpływać na wzmocnienie jakości komórek jajowych. W badaniu dotyczącym zapłodnienia in vitro u 40 kobiet stwierdzono, że te, które przed leczeniem otrzymywały suplement kwasu foliowego, miały lepszą jakość i wyższy stopień dojrzałych oocytów w porównaniu z kobietami, które nie otrzymywały kwasu foliowego [19]. Podobne wnioski zauważono w badaniu na temat skuteczności mio-inozytolu u pacjentek poddawanych indukcji owulacji, w którym wykazano, że suplementacja nim może wywierać korzystny wpływ na zwiększenie klinicznego wskaźnika ciąż u niepłodnych kobiet oraz poprawę jakości zarodków i oocytów [18]. Prace naukowe zarówno na modelu ludzkim, jak i zwierzęcym, wykazały, że suplementacja diety DHA również może zwiększać jakość oocytów oraz rezerwę j...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy