Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

29 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Stosowanie probiotyków i prebiotyków w IBD – przegląd badań

325

Charakterystyka IBD

IBD (inflammatory bowel disease) określa grupę jednostek chorobowych powodujących przewlekłe zapalenie w przewodzie pokarmowym, głównie w obrębie jelit. Do najczęściej występujących chorób zaliczają się: choroba Leśniowskiego-Crohna (Crohn’s disease – CD) oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (Ulcerative colitis – UC). CD charakteryzuje się możliwością występowania ognisk zapalnych na całym przekroju ściany przewodu pokarmowego – od jamy ustnej do odbytu. Jednakże najczęściej choroba dotyka jelit. W przypadku UC stan zapalny pojawia się jedynie na błonie śluzowej jelita grubego. Stan zapalny prowadzi do nieprawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego, może powodować ból, osłabienie, biegunkę itp. Badania wskazują, że może także zwiększać ryzyko procesu nowotworowego w jelicie grubym [1]. Mimo nieustalonej dotychczas etiologii przyczyn IBD dopatruje się m.in. w czynnikach genetycznych, immunologicznych i środowiskowych oraz zmianach mikrobioty jelitowej. Podczas procesu zapalnego zaobserwowano zmiany w funkcjonowaniu oraz kompozycji mikrobioty [2]. Dlatego też uważa się, że modyfikacja mikrobioty może stać się nowym kierunkiem w terapii pacjentów z IBD. 

POLECAMY

Zaburzenia mikrobioty jelitowej w IBD

Mikrobiota jelitowa zdrowego człowieka składa się z ok. 1012 do 1014 komórek mikroorganizmów [3]. Do najliczniejszych grup należą Firmicutes, Bacteroidetes, Actinobacteria i Verrucomicrobia [4]. Organizmy te żyją w symbiozie z gospodarzem, są niezbędne do utrzymania go w zdrowiu. Wpływają na immunomodulację, wspomagają trawienie, syntezę witamin czy ochronę przed patogenami [5–7]. U pacjentów z IBD dostrzega się zmniejszenie różnorodności i liczby mikroorganizmów. Badania pokazują zmniejszenie liczby Firmicutes i Bacteroides na rzecz Gammaproteobacteria, Enterobacteriaceae i Fusobacteriaceae [8, 9]. Ograniczeniu ulega także rozwój wielu bakterii o właściwościach przeciwzapalnych, takich jak Faecalibacterium prausnitzii [10]. 
Schorzenie wpływa także na funkcjonalność mikrobiomu, powodując zwiększenie stresu oksydacyjnego, sekrecję toksyn oraz niewystarczalną biosyntezę aminokwasów [11]. Liczne badania wskazują, że te niekorzystne zmiany zachodzące w przebiegu IBD można złagodzić, włączając probiotyki i prebiotyki w proces leczenia.
 

Probiotyki to dokładnie wyselekcjonowane i oznaczone żywe mikroorganizmy, które wywierają korzystny wpływ na organizm gospodarza. 
Do najczęściej stosowanych szczepów zaliczają się bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium.
Prebiotyki to niepodlegające trawieniu substancje stymulujące, które wspierają wzrost i funkcjonowanie prawidłowej mikrobioty. Najczęściej stosowane są oligosacharydy. 
Synbiotyki to połączenie probiotyku oraz prebiotyku, z uwagi na ich synergistyczne działanie mogą być uważane za najkorzystniejsze dla zdrowia [12–13].

 

Tabela 1. Zastosowanie probiotyków i prebiotyków we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (UC) oraz chorobie Leśniowskiego-Crohna (CD) [14–21]
Badanie Liczba i charakterystyka
uczestników
Czas trwania
suplementacji
Typ probiotyku i prebiotyku Ogólny wynik
Fujimori i in. 2007 [14] 10, CD 13±4,5 miesiące Bifidobacterium longum, breve
Lactobacillus casei
+ psyllium
(błonnik rozpuszczalny)
zmniejszenie objawów
bólowych i częstotliwości
biegunek
Chermesh i in. 2007 [15] 30, CD 24 miesiące Synbiotic 2000 (probiotyki:
L. plantarum, L. paracasei,
L. raffinolacis, Pediacoccus
pentoseceus
+ prebiotyki: inulina,
pektyna, skrobia oporna, betaglukany)
brak wpływu na
częstotliwość nawrotów
Fujimori i in. 2009 [16] 120, UC 4 tygodnie Bifidobacterium longum + psyllium
(błonnik rozpuszczalny)
polepszenie jakości życia
Federico i in. 2009 [17] 18, UC 8 tygodni Lactobacillus Paracasei +
arabinogalaktan i L-glutamina
zmniejszenie wykładników
stanu zapalnego
Haskey and Dahl 2009 [18] 35, CD 10 miesięcy Bifidobacterium longum + inulina pozostanie w remisji
choroby
Steed i in. 2010 [19] 35, CD 6 miesięcy Bifidobacterium longum + inulina,
oligofruktoza
zmniejszenie wykładników
stanu zapalnego
Ishikawa i in. 2011 [20] 41, UC 12 miesięcy Bifidobacterium breve +
galaktooligosacharydy
zmniejszenie wykładników
stanu zapalnego
Ahmed i in. 2013 [21] 8 CD oraz 8 UC 2 miesiące Trevis (probiotyki: L. acidophilus,
L. delbrueckii, B. animalis,
Streptococcus thermophilus
+
oligofruktoza)
brak efektów


Przegląd badań

Przegląd literatury umożliwił zestawienie ośmiu badań sprawdzających wpływ przyjmowania synbiotyków na proces chorobowy we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego lub chorobie Leśniowskiego-Crohna (tabela 1). W badaniu Steed i in. (2010) 35 pacjentów z aktywną postacią CD przyjmowało przez sześć miesięcy mieszankę B. longum wraz z inuliną i oligofruktozą. 
Po zakończeniu suplementacji u chorych odnotowano zmniejszenie ekspresji cytokiny TNF-alfa, która bierze udział w procesie zapalnym. Dodatkowo zaobserwowano gwałtowny wzrost Bifidobacterium w mikrobiocie jelitowej pacjentów.
 

U pacjentów z IBD dostrzega się zmniejszenie różnorodności i liczby mikroorganizmów.


Badania Federico i in. (2009) oraz Iskihawa i in. (2011) sprawdzały skuteczność synbiotyków w łagodnym do umiarkowanego stadium UC. Federico i in. (2009) zastosowali kombinację L. paracasei z arabinogalaktanem i L-glutaminą. Po przeprowadzonej suplementacji u pacjentów stwierdzono znaczące zmniejszenie poziomu cytokin IL-1β i IL-8 w osoczu. Świadczy to o pozytywnym wpływie kuracji synbiotykiem na zmianę funkcjonowania i obecność prozapalnych cytokin, które w przebiegu choroby mają zwiększony poziom. Iskihawa i in. (2011) sprawdzali natomiast skuteczność japońskiego, probiotycznego mlecznego napoju Yakult, fermentowanego przy udziale B. breve. Interwencja ta wykazała redukcję pH kału oraz zwiększenie liczby bakterii z grupy Bacteroidaceace, która jest zazwyczaj ograniczona w przebiegu UC. Badanie kolonoskopii potwierdziło także zmniejszony stan zapalny w jelicie grubym.
Kolejne badanie przeprowadzone przez Fujimori i in. (2007) sprawdzało wpływ wysokiej dawki synbiotyku u 10 pacjentów z CD. Zastosowano połączenie probiotyków B. breve, B. longum i L. casei z psyllium jako prebiotykiem. Terapia skutkowała zmniejszeniem odczuwania bólu oraz przypadków biegunki u 70% uczestników badania. U 40% pozwoliła ona na redukcję dawki przyjmowanych sterydów. Kuracja została uznana za bezpieczną oraz przynoszącą efekty, szczególnie dla chorych z częstą biegunką. W 2009 r. ta sama grupa badaczy porównała wpływ przyjmowania probiotyku, prebiotyku oraz synbiotyku na pacjentów z UC. Badani – 120 osób –zostali podzieleni na trzy grupy otrzymujące: probiotyk (B. longum), prebiotyk (psyllium) oraz synbiotyk (połączenie obu). Badania krwi pacjentów przyjmujących probiotyk pokazały wzrost stężenia hemoglobiny oraz poziomu hematokrytu. Morfologia pacjentów z grupy prebiotyku pozostała bez zmian, jednak zaobserwowano poprawę funkcji jelit. Osoby zażywające synbiotyk zaobserwowały ogólną poprawę zdrowia i samopoczucia, natomiast badania krwi pokazały obniżenie stężenia białka CRP, które jest wskaźnikiem procesu zapalnego w organizmie. Badanie Fujimori i in. (2009) sugeruje, że synbiotyk jest najbardziej skuteczną formą terapii dla pacjentów cierpiących na UC.
Badanie Haskey i Dahl (2009) jako jedyne z zestawienia zostało przeprowadzone u pacjentów pediatrycznych. Dziewięcioro dzieci z umiarkowanym do ostrego stadium UC poddano terapii B. longum w połączeniu z inuliną. Po 10 miesiącach kuracji w kale chorych nie zaobserwowano występowania krwi lub śluzu. Pacjenci zgłaszali złagodzenie bólu i ogólną poprawę nastroju.
Należy pamiętać, że jednak nie każde badanie wpływu synbiotyku na objawy IBD przyniosło pozytywne rezultaty. Chermesh i in. (2007) sprawdzali wpływ kombinacji czterech prebiotyków (inulina, pektyna, skrobia oporna, beta-glukany) i czterech probiotyków (L. plantarum, L. paracasei, L. raffinolacis, Pediacoccus pentoseceus) u 30 pacjentów z CD. Po dwóch latach kuracji nie odnotowano żadnych zmian klinicznych lub wpływu na wystąpienie nawrotów choroby. Ahmed i in. (2013) natomiast przyjrzeli się wpływowi synbiotyku u pacjentów z CD oraz UC. Mimo przyjmowania połączenia L. acidophilus, L. delbrueckii, 
B. animalis i Streptococcus thermophilus z oligofruktozą, u chorych nie stwierdzono znacznych zmian w składzie i funkcjonowaniu mikrobiomu jelitowego. Badacze jednak sugerują, że dawka synbiotyku mogła być zbyt niska.
 

Warto skonsultować się z lekarzem, by jak najlepiej dobrać rodzaj i dawkę suplementu odpowiednią d...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy