Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

29 sierpnia 2019

NR 4 (Sierpień 2019)

Psychodietetyka osób starszych

221

„Wejść” w umysł osoby, która ma lata doświadczeń i utartych schematów. Czy jest to możliwe? Zobacz, jakim wyzwaniem może być praca z osobami starszymi. Dopiero poznając zachowania i pewne schematy, można obudzić w sobie powołanie. Właśnie wtedy praca staje się pasją. Aby przybliżyć temat, w kolejnej części artykułu opiszę case study z mojej praktyki. 

Czym zajmuje się psychodietetyk? 

Pierwsze wzmianki na temat psychodietetyki można znaleźć już w 1933 r. Doktor Martin F. Fritz pisze o postępach, jakie dokonały się we wcześniejszych latach na polu medycznym, fizjologicznym czy biochemicznym w kontekście żywienia i dietetyki. Podkreśla również, że zainteresowanie ze strony psychologicznej wymaga większego zaangażowania. Innymi słowy świat psychologii – pomimo nowych inspirujących odkryć naukowych – w dalszym ciągu traktuje dietetykę po macoszemu. 
Zauważa on również, że potrzebny jest odpowiedni termin do określenia interwencji psychologicznych w sytuacjach dietetycznych. Proponuje tym samym pojęcie psychodietetyki (Psychodietetics) z definicją nauki o żywieniu człowieka w zdrowiu i chorobie ze szczególnym uwzględnieniem aspektów mentalnych [1]. 
Zawód psychodietetyka jest odpowiedzią na rosnącą falę nadwagi i otyłości, która jest „chorobą postępującą, bez tendencji do samoistnego ustępowania i z tendencją do nawrotów, charakteryzującą się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, czego konsekwencją jest rozwój powikłań metabolicznych i niemetabolicznych oraz pogorszenie jakości życia i skrócenie czasu jego trwania” [2]. Natomiast wywołana jest czynnikami społecznymi, psychologicznymi i biologicznymi. W związku z tym istotne jest podejście holistyczne, jakie może zaoferować psychodietetyk jako specjalista łączący wiedzę z dietetyki z psychologią. 

Bliskie mi jest motto: „Podaj mi rękę, a przeprowadzę Cię przez ciemną drogę”.

Psychodietetyk, analizując przyczyny, nakreśla drogę prowadzącą do celu. Ale nie kończy na tym – sprawny dietetyk układa też plan. Psychodietetyk nie tylko wyposaża pacjenta w mapę, ale także towarzyszy na szlaku. Ustala punkty kontrolne i wspiera w dotarciu do nich. Motywuje do podjęcia wysiłku. Wskazuje na tych, którzy już doszli do celu. Jeżeli trzeba, zmienia trasę. A na koniec jest świadkiem osiąganych sukcesów.

Starszy pacjent w gabinecie – charakterystyka grupy osób starszych 

Starszy pacjent wymaga szczególnej uwagi. Starszy pacjent to skarb! Z jednej strony mamy do czynienia z bogactwem wiedzy i doświadczenia, a z drugiej... potrzebą wsparcia. 
To jest dopiero sprawdzian. W pracy wykonywanej z pasją takie wyzwania są nieocenione.
Osoby starsze stanowią wyjątkowo niejednorodną grupę. Potrzebują pomocy dietetycznej, a przede wszystkim troski i indywidualnego podejścia. 
Charakteryzują się przecież odmienną percepcją związaną z postępującymi wraz z wiekiem zmianami organizmu. Wiedząc o tym, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, czy pacjent nie ma problemów ze słuchem (pytanie powinno brzmieć: jak bardzo zaawansowane zmiany słuchu już ma?).
Bądź czujny! Osoba starsza w Twoim gabinecie może siedzieć spokojnie i przytakiwać, mimo że nie będzie mieć pojęcia, o czym mówisz. Takie przypadki również się zdarzają. 
Występująca najczęściej w tej grupie społecznej wielochorobowość dodatkowo komplikuje współpracę, zwłaszcza wszelkiego rodzaju choroby neurologiczne, takie jak demencja. To prawdziwe wyzwanie!
Osoby w podeszłym wieku mają swoje utrwalone przez dziesiątki lat nawyki, do których zawsze będą wracać. Warto wiedzieć, że zmiana przyzwyczajeń takich pacjentów jest prawie niemożliwa… jednak odpowiednimi sposobami można je modyfikować. 
Pacjenci zgłaszają się często po pomoc w zgubieniu nadprogramowych kilogramów, chociaż mają już za sobą dziesiątki różnego rodzaju diet. Przeważnie z efektem jo-jo. Coraz gorzej tolerują dodatkowe kilogramy – zaczynają boleć kolana, kręgosłup, a wspomniana wielochorobowość może być pośrednio efektem otyłości. 

W czym może pomóc psychodietetyk? 

Obracamy się w obszarze utrwalonych nawyków – radykalne zmiany nie wchodzą w grę. Jedyne wyjście to modyfikacja już istniejących schematów. Taka forma współpracy przynosi najlepsze rezultaty. Pacjentom proponuję metodę kotwicy – do utrwalonych nawyków, będących kotwicą, dopinamy niewielką zmianę, np. białego pieczywa na ciemne. To z pewnością lepsze wyjście niż uczenie pacjenta od nowa jedzenia śniadania. Mało pije? Zamiast zalecać wypicie dwóch litrów wody w ciągu dnia, lepiej dodać szklankę wody do każdego posiłku itd.

Pierwsze pięć sekund – osobie starszej wystarczy chwila, aby wyrobić sobie zdanie 

Badania pokazują, że po pierwszych pięciu sekundach pacjent ma już wyrobioną opinię, którą będzie starał się potwierdzić w trakcie dalszej rozmowy. 
Autorytet i zaufanie buduje się od pierwszego kontaktu. Wykorzystaj dialog jako narzędzie wspólnego poszukiwania pełnego zrozumienia. Ludzie są bardziej skłonni do współpracy, jeżeli wcześniej zostanie nawiązana niezobowiązująca konwersacja. Dzieje się tak ze względu na aktywację skryptu „rozmowa ze znajomym”, dzięki czemu obca wcześniej osoba, specjalista, staje się kimś znanym, z kim chętniej nawiążemy współpracę [3]. Ważne, aby pierwsza rozmowa była lekka, niepodejmująca poważnego tematu, z jakim najczęściej zgłasza się pacjent. Polecam mieć w zanadrzu przygotowane trzy anegdotyczne historie, które można łatwo wpleść w taką pierwszą rozmowę. Odpowiednio zastosowana anegdota pozwoli przełamać bariery, a na twarzy pacjenta pojawi się uśmiech oznaczający ulgę.

Dialog motywacyjny z osobą starszą – wzmacnianie poczucia własnej wartości

Osoby starsze często mają zaniżone poczucie własnej wartości (np. z tego względu, że niektóre zadania są trudniejsze do wykonania niż dawniej lub przez lata nie udało się im schudnąć). Poczucie sprawczości spada, dlatego niezwykle istotna staje się rozmowa motywacyjna, w której szuka się zachęty do dalszego zmagania [4].
Motywacją może być chęć zachowania dawnej młodości. Mając tego świadomość, możesz odpowiednio budować proces zmiany. 

Case study z gabinetu dietetyka

Samotna 65-letnia kobieta z otyłością i występującą polipatologią (stwierdzona otyłość olbrzymia, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, depresja). Od wczesnych lat młodości przeszła wiele różnego rodzaju diet. Doprowadziło to do rozwoju poważnej otyłości, szeregu wspomnianych schorzeń oraz zaburzeń odżywiania. 

Zmiana nawyków żywieniowych – czy jest możliwa 

W pierwszej chwili trudno było mi dostrzec iskrę motywacji, która u pacjentów w pierwszym etapie tli się intensywnie. Okazało się, że kobieta postawiła sobie ultimatum: ost...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy