Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Probiotykoterapia w nietolerancji laktozy
Probiotic therapy in lactose intolerance

0 466

Nietolerancja laktozy to stan występujący u ponad połowy światowej populacji. Postępowanie polega na wdrożeniu diety niskolaktozowej, suplementacji diety enzymem laktazy bądź łagodzeniu objawów, w zależności od stopnia nietolerancji laktozy. Badania naukowe wskazują jednak nowe skuteczne rozwiązanie, jakim jest probiotykoterapia. Niejednokrotnie udowodniono bowiem, że zmniejsza ona nasilenie objawów nietolerancji oraz bierze udział w trawieniu laktozy, jednocześnie wpływając na normalizację parametrów wodorowego testu oddechowego.

Laktoza to dwucukier składający się z galaktozy i glukozy. Ma kluczowe znaczenie w życiu ssaków jako główne źródło energii pochodzącej z mleka. Wchłanianie laktozy w jelitach wymaga hydrolizy do jej składowych monosacharydów, która zachodzi w obecności enzymu laktazy szczoteczkowej. Pierwszą aktywność na powierzchni błony śluzowej jelita człowieka enzym ten wykazuje już u ośmiotygodniowego płodu. Wzrasta ona do 34. tygodnia ciąży, a szczyt swojej ekspresji osiąga od urodzenia dziecka. Zdolność do trawienia laktozy przez niemowlę w okresie karmienia piersią ma zasadnicze znaczenie dla jego zdrowia, gdyż wrodzony niedobór laktazy niewykryty bezpośrednio po urodzeniu może być dla niego śmiertelny. Po kilku pierwszych miesiącach życia dziecka aktywność laktazy zaczyna spadać i u większości ludzi dochodzi do niewykrywalnych stężeń już w okresie dojrzewania [1]. Jednak co ciekawe, wyjątek stanowią tu populacje praktykujące udomowienie bydła czy też spożywające w dużej ilości mleko i produkty mleczne. Zdolność do trawienia mleka i jego przetworów w wieku dorosłym określana jest mianem cechy trwałości laktazy i dotyczy głównie ludności zamieszkującej Skandynawię i Holandię (> 90%). W Europie Południowej i na Bliskim Wschodzie laktozę trawi ok. 50% społeczeństwa.

Najniższy wskaźnik natomiast obserwuje się w Azji i w większości krajów afrykańskich i jest to w przybliżeniu 1% [2].

Nietolerancja laktozy

Nietolerancja laktozy to stan charakteryzujący się niezdolnością do trawienia laktozy z powodu niskiej aktywności enzymu laktazy w rąbku szczoteczkowym błony śluzowej jelita cienkiego, efektem czego jest metabolizowanie przez bakterie okrężnicy niewchłoniętej w jelitach laktozy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych i gazów, takich jak wodór, metan i dwutlenek węgla. Ponadto niestrawiona w przewodzie pokarmowym laktoza za pomocą siły osmotycznej kieruje płyny do światła jelita, powodując biegunkę osmotyczną. Skutkuje to występowaniem takich objawów, jak wzdęcie jelita cienkiego, nudności, wymioty, skurcze i nieogniskowy ból brzucha, zwiększona perystaltyka jelit oraz biegunka. Objawy te zwykle rozwijają się od 30 minut do dwóch godzin po spożyciu pokarmów zawierających laktozę [1, 3]. Diagnostyka nietolerancji laktozy opiera się na teście tolerancji laktozy, wodorowym teście oddechowym lub teście kwasowości stolca. Leczenie z kolei ogranicza się do stosowania suplementów zawierających laktazę oraz leków wyciszających objawy (tj. leków łagodzących wzdęcia i nudności, leków rozkurczowych, przeciwbólowych czy przeciwbiegunkowych). W populacji najczęściej występuje nietolerancja laktozy pierwotna, nazywana również niedoborem laktazy typu dorosłego, charakteryzująca się postępującym spadkiem produkcji laktazy, wywołanym przez regulowaną rozwojowo autosomalną recesywną zmianę ekspresji genu laktazy. Natomiast całkowity brak aktywności laktazy, nazywany wrodzoną alaktazją, jest niezwykle rzadką chorobą dziedziczoną autosomalnie recesywnie. Nietolerancja laktozy może mieć także charakter wtórny, wynikający z takich chorób jak, celiakia, zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (Small Intestinal Bacterial Overgrowth – SIBO) czy choroba Leśniowskiego-Crohna, a także urazu czy też zabiegu chirurgicznego w obrębie jelita cienkiego [4]. 

Próg tolerancji laktozy zależny jest od kilku czynników, w tym od spożytej dawki, ekspresji laktazy resztkowej, spożycia laktozy ze składnikami diety innymi niż mleko i produkty mleczne, czasu pasażu jelitowego, występowania przerostu bakteryjnego jelita cienkiego oraz składu mikrobiomu jelitowego [1, 5, 6]. 

Probiotyki a nietolerancja laktozy

W ostatnim czasie probiotyki zyskały duże zainteresowanie jako potencjalna kompensacja niedoboru laktazy. To żywe kultury bakterii lub drożdże, które uzupełniają florę przewodu pokarmowego [1]. Dominującą grupą mikrobioty jelit są szczepy należące do Bifidobacterium i Lactobacillus, będące również najszerzej stosowanymi bakteriami probiotycznymi [7]. Probiotyki intensyfikują trawienie laktozy poprzez zwiększanie ogólnej zdolności hydrolitycznej w jelicie cienkim oraz potęgowanie fermentacji zachodzącej w okrężnicy [8]. 

Ponadto modyfikują one pH jelit, zwiększają ekspresję beta-galaktozydazy oraz wywierają pozytywny wpływ na aktywność jelitową i ogólną mikroflorę okrężnicy. Bakterie probiotyczne pośrednio przyczyniają się również do zmniejszenia przepuszczalności bariery nabłonkowej, nasilenia adhezji mikrobioty do błony śluzowej jelita oraz jednoczesnego hamowania adhezji patogenów [9]. Ponadto mogą zmniejszać stężenie laktozy występującej w fermentowanych produktach mlecznych [10]. Wśród najskuteczniejszych szczepów bakteryjnych biorących udział w łagodzeniu objawów nietolerancji oraz w trawieniu laktozy znajdują się Bifidobacterium longum, Bifidobacterium animalis, Lactobacillus acidophilus oraz Lactobacillus rhamnosus [4]. 

Probiotyki mają istotne znaczenie w modyfikowaniu składu i metabolizmu mikrobioty, przyczyniając się tym samym do poprawy trawienia laktozy. Dzieje się to za sprawą ich zdolności do normalizacji pH jelit oraz ekspresji beta-
-galaktozydazy. Laktaza produkowana przez bakterie kwasu mlekowego rozkłada bowiem laktozę na glukozę i galaktozę, tym samym wywierając pozytywny wpływ na aktywność jelitową [11].
Według badania przeprowadzonego przez Gingold-Belfer i wsp. [12] probiotykoterapia przyczynia się do poprawy trawienia laktozy, zmniejszając produkcję jej metabolitów, w tym wodoru, w efekcie czego następuje normalizacja wodorowego testu oddechowego. Udowodniono również, że stosowanie probiotyków zmniejsza o 50% nasilenie objawów nietolerancji laktozy [12]. Ciekawe wyniki dało także badanie Masoumi i wsp. [13], przeprowadzone wśród 55 pacjentów z nietolerancją laktozy, którzy po otrzymaniu jogurtu probiotycznego wzbogaconego o L. acidophilus i Bifidobacterium sp. mieli znacznie mniej nasilone objawy nietolerancji oraz niższy poziom wodoru w teście w odniesieniu do grupy kontrolnej. Badanie przeprowadzone przez Cano-Contreras i wsp. [14] wykazało, że ośmiotygodni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy