Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

30 kwietnia 2020

NR 2 (Kwiecień 2020)

Probiotyki w zaparciach

162

Charakterystyka zaparć

Zaparcia to częste i uciążliwe dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Według badań ich występowanie szacuje się na 5–35% populacji europejskiej [1]. 
Rozbieżność ta wynika z powodu występowania wielu definicji zaparć oraz sposobu ich diagnozy. Zazwyczaj dolegliwość tę określa się jako oddawanie mniej niż trzech stolców na tydzień, którym często towarzyszy wysiłek, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz zmieniona konsystencja. W celu usystematyzowania diagnozy, zostały wprowadzone kryteria rzymskie IV, ściśle określające objawy zaparć (tab. 1) [2]. 
Ze względu na etiologię zaparcia można podzielić na wtórne i pierwotne (czynnościowe). Zaparcia wtórne zaobserwować można w przypadku ciąży, nowotworów jelita grubego, chorób zapalnych jelit, niektórych chorób endokrynologicznych (np. cukrzyca, niedoczynność tarczycy), chorób neurologicznych (np. choroba Parkinsona, udar mózgu, stwardnienie rozsiane). Mogą także towarzyszyć depresji, anoreksji lub bulimii oraz pojawić się podczas farmakoterapii lekami hipotensyjnymi, przeciwdepresyjnymi, przeciwpsychotycznymi, opioidami lub preparatami żelaza. Natomiast zaparcia czynnościowe obserwuje się przy zaburzeniu funkcji jelita grubego, zwieracza odbytu oraz nieprawidłowości w obrębie dna macicy. Ze względu na czas trwania zaparcia można podzielić na ostre oraz przewlekłe (>3 miesięcy) [3].

POLECAMY

Leczenie zaparć

W wielu przypadkach leczenie zaparć ogranicza się do zmiany diety oraz stylu życia. Zaleca się wprowadzenie umiarkowanego wysiłku fizycznego (0,5–1 h/dzień), który skutkować może skróceniem pasażu jelitowego, polepszeniem konsystencji stolca oraz uczuciem pełnego wypróżnienia [4]. Badania wskazują, że systematyczna i odpowiednia podaż rozpuszczalnego błonnika pokarmowego skutkuje polepszeniem perystaltyki jelit oraz zwiększeniem objętości stolca. Należy jednocześnie pamiętać o odpowiedniej podaży płynów przy diecie bogatoresztkowej [5].
Jeśli zalecenia ogólne nie przynoszą pożądanych rezultatów, zaleca się wprowadzenie leczenia farmakologicznego. Na rynku dostępne są preparaty zarówno doustne, jak i doodbytnicze. Do najczęściej stosowanych zalicza się leki zmiękczające stolec, do których należą m.in. sole magnezu, leki osmotyczne, glikol polietylenowy i środki poślizgowe oraz leki stymulujące, takie jak antranoidy, polifenole i pikosiarczan sodowy. Dostępne są także leki z grupy antagonistów obwodowych receptorów opioidowych, stosowane przy zaparciach wywołanych przez przyjmowanie opioidów [6]. 
 

Tabela 1. Rozpoznanie zaparć zgodnie z kryteriami rzymskimi IV [2]
Występowanie min. 2 objawów przez okres min. 3 ostatnich miesięcy  (z początkiem objawów min. 6 miesięcy): wysiłek podczas oddawania stolca w ponad 25% defekacji
grudkowaty lub twardy stolec w ponad 25% defekacji (Typ 1 lub 2 z bristolskiej skali uformowania stolca, ang. Bristol Stool Form Scale)
uczucie niepełnego wypróżnienia w ponad 25% defekacji
uczucie blokady w obrębie odbytnicy i odbytu w ponad 25% defekacji
zabiegi mające na celu ułatwienie wypróżnienia w ponad 25% defekacji
mniej niż trzy samoistne wypróżnienia tygodniowo
Dodatkowo u pacjenta nie stwierdzono obecności zespołu jelita nadwrażliwego (IBS) oraz obecności miękkiego stolca bez zastosowania środków przeczyszczających. 


Probiotyki w zaparciach

Aktualnie nie ma jednoznacznych zaleceń dotyczących leczenia zaparć przy pomocy probiotyków. Jednak uważa się, że ich suplementacja może być potencjalnym kierunkiem w terapii tego schorzenia. Przegląd literatury umożliwił zestawienie siedmiu badań klinicznych oraz metaanalizy, sprawdzających wpływ przyjmowania różnych szczepów bakteryjnych na proces chorobowy oraz na objawy towarzyszące zaparciom u dorosłych.
W badaniu Waller i in. (2011) 100 uczestników przyjmowało Bifidobacterium lactis HN019 lub placebo przez okres 14 dni. Grupa badana została podzielona na dwie podgrupy ze względu na dawki probiotyku: 17,2 mld jednostek tworzących kolonię (CFU, colony-forming unit) oraz 1,8 mld CFU. Przed przystąpieniem do interwencji pacjenci zgłaszali od jednego do trzech wypróżnień na tydzień. Po zakończeniu badania zaobserwowano skrócenie pasażu jelitowego w porównaniu z czasem przed przystąpieniem do badania o 33% (dawka wyższa) oraz 25% (dawka niższa). W grupie placebo nie zaobserwowano żadnych zmian. Pacjenci przyjmujący zarówno wyższą, jak i niższą dawkę probiotyku zgłaszali także złagodzenie uczucia zaparcia i bólu w okolicy jamy brzusznej [7]. Yang i in. (2008) w swoim badaniu wykorzystali suplementację B. lactis DN-173010 w formie fermentowanego napoju mlecznego (12,5 mld CFU w porcji). Grupa 135 kobiet cierpiących na zaparcia przyjmowała probiotyk bądź placebo przez 14 dni. Interwencja skutkowała zwiększeniem częstotliwości oddawania stolca w ciągu tygodnia w grupie badanej (4,1 ± 1,7 po 14 dniach, 2,4 ± 0,6 przed przystąpieniem do badania). Badacze zaobserwowali także poprawę konsystencji stolca [8]. 
Ojetti i in. (2014) sprawdzili wpływ czterotygodniowej suplementacji Lactobacillus reuteri DSM 17938 oraz placebo u 40 osób cierpiących na zaparcia. Dzienna dawka probiotyku wynosiła 0,1 mld CFU. Po interwencji stwierdzono wzrost częstotliwości wypróżnień z 2,68 na tydzień na początku badania do 5,28 po zakończeniu suplementacji diety probiotykiem. Jednak nie zauważono, by L. reuteri wpłynął znacząco na zmianę konsystencji stolca [9]. Agustinus i in. (2015) także przeprowadzili badanie z użyciem L. reuteri. Grupa 40 pacjentów z przewlekłymi zaparciami przyjmowała probiotyk w dawce 0,2 mld CFU lub placebo przez cztery tygodnie. Mimo że probiotyk nie miał wpływu na konsystencję stolca, to wpłynął on jednak na obniżenie jego pH. Świadczy to o zwiększonej bakteryjnej produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Kwasy te stanowią źródło energii dla mikrobioty jelitowej, która odgrywa znaczącą rolę w prawidłowym trawieniu [10]. 
Del Piano i in. (2010) przeprowadzili natomiast badanie porównujące działanie koktajlu L. plantarum LMG P-21021 w połączeniu z B. breve DSM 16604 (łącznie 5 mld CFU) lub B. animalis lactis LMG P-21384 (5 mld CFU) w porównaniu z placebo. Przez 30 dni 300 uczestników badania cierpiących na zaburzenia wypróżniania lub nieprawidłową konsystencję stolca przyjmowało odpowiedni suplement. Członkowie obu grup przyjmujących probiotyki zgłaszali zmniejszenie uczucia dyskomfortu podczas defekacji, wzdęć, rzadziej odczuwali ból w jamie brzusznej oraz uczucie świądu w okolicach odbytu [11]. 
Jednakże nie wszystkie badania przynoszą pozytywne wyniki. Mazlyn i in. (2013) badali wpływ fermentowanego napoju mlecznego zawierającego L. casei Shirota (30 mld CFU) lub placebo u 90 osób cierpiących na zaparcia. Po czterotygodniowej interwencji nie stwierdzono znacznej różnicy w częstotliwości wypróżnień między grupą otrzymującą placebo a grupą badaną. Zmianie nie uległa także konsystencja oddawanego stolca [12]. Dimidi i in. (2019) sprawdzali wpływ B. lactis NCC2818 (15 mld CFU) lub placebo u 75 osób zgłaszających problemy z regularnym wypróżnianiem. Czterotygodniowa suplementacja diety skutkowała niezmienionym czasem pasażu jelitowego w obu grupach. Nie stwierdzono także zmiany w ilości oddawanego stolca oraz nasilenia objawów towarzyszących zaparciom, zgłaszanych przez uczestników [13].
Odpowiednim podsumowaniem badań dotyczących wpływu probiotyków na zaparcia będzie obszerna metaanaliza wykonana przez zespół Dimidi i in. (2014). Zestawiła ona 14 badań obejmujących 1182 uczestników cierpiących na zaparcia. Suplementacje probiotyczne dotyczyły szczepów ba...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy