Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

11 maja 2022

NR 2 (Kwiecień 2022)

Probiotyki jako alternatywa dla antybiotyków?

0 159

Antybiotykoterapia w coraz większym stopniu staje się nieskuteczna w walce z patogenami. Powodem jest oporność drobnoustrojów chorobotwórczych na powszechnie stosowane antybiotyki. Wynika to z wielu czynników, m.in. związanych z rozwojem bakterii chorobotwórczych, oraz z częstego stosowania przez ludzi leków przeciwdrobnoustrojowych. W związku z tym naukowcy dążą do znalezienia skutecznej i bezpiecznej alternatywy dla antybiotyków. Duże zainteresowanie wzbudza potencjalne zastosowanie peptydów przeciwdrobnoustrojowych, bakteriofagów, a także probiotyków. Probiotyki wydają się najbardziej bezpieczną alternatywą, którą w celu minimalizacji stosowania antybiotyków można wybierać w prewencji chorób lub jako dodatek do podstawowej terapii.

Wprowadzenie

Za początek ery antybiotykoterapii uważa się pierwszą połowę XX w. Pierwszym antybiotykiem na świecie była penicylina wynaleziona w 1928 r. przez Alexandra Fleminga. Od tamtej pory antybiotyki towarzyszą ludzkości przez całe życie, od narodzin po śmierć [1]. W ciągu 100 lat antybiotyki znacznie wpłynęły na współczesną medycynę i wydłużyły przeciętną długość życia człowieka o 23 lata [2]. Jednak obok wielu pozytywnych aspektów stosowania antybiotyków, związanych z większą przeżywalnością po przebyciu niektórych infekcji lub wyeliminowaniu powikłań poinfekcyjnych, można również wymienić te negatywne. Powszechne, długotrwałe i częste stosowanie antybiotyków jest aktualnie związane z narastającym problemem oporności bakterii na działanie tej grupy leków. Jest to spowodowane wieloma czynnikami. Chodzi o naturalne mutacje w obrębie genomu bakteryjnego, a także wytwarzanie przez bakterie enzymów, które zmieniają aktywny składnik leczniczy. Dodatkowo niewłaściwe stosowanie antybiotyków pogłębia problem lekooporności. Istotną kwestią jest wybór leku. Wybór ten powinien opierać się na wyniku antybiogramu, który wskaże wrażliwość drobnoustrojów na antybiotyk i pomoże dobrać odpowiedni lek. Jednak w niektórych przypadkach, problematyczny wydaje się czas oczekiwania na wyniki antybiogramu u pacjentów wymagających szybkiej interwencji. Rutynowe stało się podawanie antybiotyków o szerokim spektrum działania. Kolejną ważną kwestią są nieodpowiednio dobrane dawki lub szybkie przerwanie leczenia przez pacjenta. Co więcej często obserwuje się stosowanie antybiotyków w infekcjach wirusowych. To wszystko przyczynia się do coraz większej lekooporności. Według przewidywań do 2050 r. ponad 10 mln 
zgonów rocznie będzie skutkiem infekcji patogenów opornych na środki przeciwdrobnoustrojowe [3]. Należy także podkreślić, że antybiotyki mogą przyczynić się do wystąpienia niepożądanych skutków takich jak: grzybice, stany zapalne, a w niektórych przypadkach nawet uszkodzenie narządów wewnętrznych, m. in. wątroby i nerek [1]. W związku z tym, cały czas dąży się do znalezienia skutecznej alternatywy dla istniejących antybiotyków w leczeniu patogenów.

Naturalne środki antybakteryjne

Największe zainteresowanie wśród zamienników antybiotyków wzbudzają naturalne związki lub środki hamujące rozwój bakterii. Są to np. peptydy przeciwbakteryjne, bakteriofagi, a także bakterie drapieżne. Takie alternatywy, w przeciwieństwie do antybiotyków, mogą być ukierunkowane na określone bakterie, co jest bardzo pożądane. Dzięki temu można uniknąć uzyskania oporności na bakterie, w które terapia nie była celowana [1, 4]. Innym sposobem ograniczenia stosowania antybiotyków mogą być probiotyki, które w swym działaniu antybakteryjnym wykorzystują m.in. produkowane peptydy przeciwdrobnoustrojowe.

POLECAMY

Peptydy przeciwbakteryjne

Peptydy przeciwbakteryjne wykazują szerokie spektrum aktywności wobec wielu bakterii Gram-dodatnich oraz Gram-ujemnych, a także wobec grzybów. Uważane są za dużo bezpieczniejsze niż antybiotyki. Wynika to z faktu, że występują u wszystkich organizmów eukariotycznych, u których stanowią istotny element układu odpornościowego. Do peptydów przeciwbakteryjnych zalicza się katelicydyny, defensyny, lizozym, laktoferynę, histatyny [1]. Przykładowo defensyny wytwarzane są przez ssaki, bezkręgowce oraz przez rośliny. Te produkowane przez ssaki dzieli się na trzy podgrupy: defensyny α, β i θ. Defensyny wykazują działanie bakteriobójcze, a także przeciwwirusowe. Dodatkowo są zdolne do regulacji odpowiedzi immunologicznej w przypadku pojawienia się patogenu [5]. Peptydy przeciwdrobnoustrojowe są także wytwarzane przez organizmy prokariotyczne, czyli bakterie [6]. 
Są to bakteriocyny. Wykazują one zdolność ograniczania rozwoju bakterii bądź całkowicie eliminują inne drobnoustroje [1]. 
Według niektórych szacunków nawet do 99% wszystkich bakterii, w tym komensalne, wytwarza co najmniej jedną bakteriocynę [4]. Wykorzystywane są często w przemyśle spożywczym jako konserwanty, ale mogą być również stosowane w leczeniu ludzkich patogenów, w tym lekoopornych. Przykładem jest bakteriocyna wytwarzana przez Enterococcus faecium, skuteczna przeciwko opornym na wankomycynę szczepom Enterococcus (VRE). Wykazano, że hamuje ona rozrost nawet 29 różnych szczepów VRE [4].
Potencjalne zastosowanie peptydów przeciwbakteryjnych opiera się na tym, że:

  • mogą pełnić funkcję samodzielnych leków jako alternatywa dla antybiotyków, 
  • mogą być uzupełnieniem antybiotykoterapii,
  • działają immunomodulująco,
  • neutralizują endotoksyny bakteryjne, dzięki czemu chronią przed wstrząsem septycznym i innymi powikłaniami infekcji [5].

Jednak należy zwrócić uwagę, że wykorzystanie peptydów do celów farmakologicznych może być dość problematyczne. Z perspektywy procesów technologicznych ciężko jest otrzymać odpowiednio trwały, działający preparat [5]. 
 

Rysunek 1. Podsumowanie wydarzeń związanych z rozwojem antybiotyków oraz powstaniem oporności [6]


Bakteriofagi

Fagi są to wirusy, natomiast bakteriofagi to wirusy infekujące bakterie i powodujące ich lizę, czyli rozpad [7]. Wykorzystanie fagów litycznych przeciw bakteriom chorobotwórczym to terapia fagowa. Jest ona stosowana przede wszystkim w terapiach miejscowych, np. w infekcjach zatok przynosowych czy też infekcjach skórnych. Rzadziej wykorzystuje się ją w le...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy