Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

2 listopada 2020

NR 5 (Październik 2020)

Pozajelitowe objawy chorób zapalnych jelit

20

Nieswoiste choroby zapalne jelit (ang. Inflammatory Bowel Disease, IBD) to grupa przewlekłych chorób układu pokarmowego, do których należą choroba Leśniowskiego-Crohna (Crohn Disease, CD), wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa, CU) i nieokreślone zapalenie okrężnicy [1]. Choroby występują z okresami remisji (mogącymi trwać nawet kilka lat) i zaostrzeń. Wśród najczęstszych objawów dotykających pacjentów z IBD wymienia się bóle brzucha, nawracające, często krwiste biegunki, utratę masy ciała, a także będącą ich konsekwencją niedokrwistość, wyniszczenie oraz odwodnienie organizmu [2]. Rzadziej porusza się aspekty pozajelitowych objawów chorób zapalnych jelit, jednak według aktualnych badań u ok. 40–50% pacjentów występuje przynajmniej jedna manifestacja pozajelitowa IBD, a nawet 25% pacjentów ma przynajmniej dwie lub więcej dolegliwości niezwiązanych z przewodem pokarmowym [3]. Objawy pozajelitowe IBD, w zależności od rodzaju, mogą wyprzedzać rozpoznanie choroby zapalnej jelit, wystąpić w okresie remisji lub towarzyszyć zaostrzeniom choroby [4].

POLECAMY

Najczęściej występujące objawy spoza przewodu pokarmowego w IBD dotyczą skóry, układu kostnego, narządów wewnętrznych (wątroby, nerek, trzustki, płuc) oraz wzroku [1].

Skóra

Powikłania w postaci zmian skórnych obserwuje się u 10–20% przypadków CU i 9–40% CD. Wśród nich wymienić można najczęściej występujące: rumień guzowaty (nawet u 15% chorych, głównie z CU), piodermię zgorzelinową, zwaną również zgorzelinowym zapaleniem skóry (0,8–5% chorych na CU i ok. 1% chorych na CD) i aftowe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (ok. 10% pacjentów z IBD) [1, 5, 6]. Rumień guzowaty to wyniosłe, okrągłe i bolesne nacieczenie skóry, występujące głównie na podudziach, po stronie prostowników, ale również na twarzy, szyi, ramionach i klatce piersiowej [1, 4]. Zgorzelinowe zapalenie skóry najczęściej występuje w ciężkiej postaci klasycznej (owrzodzenia skóry) lub w łagodniejszej formie krostkowej [1]. Obie jednostki mogą występować niezależnie od stopnia aktywności choroby podstawowej, choć w większości pojawiają się podczas zaostrzeń.

Większość zmian podlega leczeniu kortykosteroidami, które zazwyczaj przynosi dobre efekty. Bardzo ważnym aspektem jest też leczenie choroby podstawowej, które naturalnie będzie łagodzić wiele objawów pozajelitowych [4, 7]. Rzadziej wśród skórnych objawów IBD diagnozuje się łuszczycę (głównie w CD), pęcherzowe odklejanie się naskórka oraz zapalenie martwicze naczyń krwionośnych skóry [4, 7]. Problemy skórne, oprócz dolegliwości bólowych, są dla pacjentów dużym problemem estetycznym, dlatego w leczeniu tych schorzeń warto również podjąć współpracę z psychologiem i objąć pacjenta holistyczną opieką.

Zmiany stawowe

Manifestacje ze strony układu ruchu należą do najczęściej spotykanych pozajelitowych objawów nieswoistych chorób zapalnych jelit. U pacjentów diagnozuje się artralgie (występowanie bólu stawów niepołączonego ze stanem zapalnym) oraz spondyloartropatie – zapalenia stawów (z towarzyszącym obrzękiem, bólem, zaczerwienieniem i zmianami w badaniach obrazowych) [8]. Patofizjologia tych schorzeń nie jest do końca poznana. Wyróżniamy zapalenia typu I (postać osiowa – zazwyczaj dotyczące kilku dużych stawów obwodowych i związane z aktywnością choroby podstawowej) oraz zapalenia typu II (postać obwodowa – dotyczące zapaleń przynajmniej 5 mniejszych stawów obwodowych, bez związku z chorobą podstawową). Przy leczeniu spondyloartropatii osiowej stosuje się odpowiednią fizjoterapię, odpoczynek oraz leki specjalistyczne (m.in. sulfasalazynę i mesalazynę) jako jedynie leczenie choroby podstawowej, z której remisją zanikają również objawy ze strony narządu ruchu. W przypadku zapaleń typu II 
zmiany często są przewlekłe, nawracające, a leczenie wymaga pomocy reumatologa oraz fizjoterapeuty. 

U 15% pacjentów z IBD, poddanych długotrwałemu leczeniu kortykosteroidami oraz z problemami z wchłanianiem wielu składników pokarmowych (np. przez resekcję jelita cienkiego), znacząco częściej występuje też osteoporoza [3]. 

Ryzyko złamań wśród pacjentów z CU i CD jest o 40% większe niż w populacji ogólnej [7]. Niezależnie od przyczyny leczenie polega na podawaniu zwiększonych dawek wapnia i witaminy D (w diecie i w postaci gotowych preparatów), a także profilaktycznym utrzymaniu aktywności fizycznej, ograniczeniu alkoholu i niepaleniu papierosów [3].

Powikłania narządów wewnętrznych

Najczęstsze powikłania wśród narządów wewnętrznych w przebiegu IBD dotyczą wątroby oraz przewodów żółciowych. Ze względu na patogenezę można je podzielić na choroby o podobnej genezie jak IBD, choroby związane ze zmianami na skutek stanów zapalnych i będące konsekwencją leków stosowanych przy IBD [6]. Do grupy pierwszej, jednocześnie najczęściej występującej, należy pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych.

Charakteryzuje się postępującym zapaleniem, włóknieniem i destrukcją wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, tym samym doprowadzając do włóknienia, marskości i niewydolności wątroby [6]. 
90% pacjentów dotkniętych tym schorzeniem choruje na którąś z odmian IBD. Niestety, leczenie farmakologiczne w większości przypadków zawodzi i ratunkiem dla pacjenta pozostaje transplantacja [7]. Wśród rzadziej występujących powikłań związanych z wątrobą u pacjentów z IBD wymienić można: stłuszczenie wątroby, kamicę pęcherzyka żółciowego, ziarniniakowatość wątroby, amyloidozę i ropień wątroby [7]. 

W objawowym wspieraniu pacjenta dużą rolę odgrywa prawidłowa, dostosowana do indywidualnych potrzeb dieta.

Do narządów wewnętrznych, które mogą manifestować objawy pozajelitowe IBD, należą również nerki. U pacjentów, zwłaszcza pediatrycznych, dochodzi do interakcji pomiędzy wapniem dostarczonym w pokarmie a niewchłoniętymi kwasami tłuszczowymi. To powoduje wzrost wydalania szczawianów z moczem i znacząco zwiększa ryzyko kamicy nerkowej [5]. Przy IBD opisywane są również przypadki kłębuszkowego zapalenia nerek, wywołanego gromadzeniem się kompleksów immunologicznych u chorych [5]. Stosunkowo częściej niż w populacji ogólnej odnotowuje się występowanie nawracających zakażeń układu moczowego, wodonercze i amyloidozę nerek [7].

Pozajelitowe objawy IBD mogą być też związane z układem oddechowym. Częściej występują zapalenia naczyń płucnych, przewlekłe zapalenia oskrzeli i oskrzelików oraz rozstrzenie oskrzeli (masywniejsze i gwałtowniej rozwijające się w porównaniu do rozstrzeni o innej etiologii) [5, 9]. 

Schorzenia te u pacjentów będą się objawiać kaszlem z obfitym odkrztuszaniem. Odnotowuje się również zwężenia dróg oddechowych oraz przetoki jelitowo-oskrzelowe, a także inne objawy z układu oddechowego, które są związane z toksycznością stosowanych w IBD leków [9].

Zmiany oczne

Objawy oczne występują u 6–60% chorych na IBD, prawie dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet [5]. Powikłania oczne są zazwyczaj jednostronne, a ich obecność wiąże się najczęściej z aktywnością choroby podstawowej. Do najczęściej spotykanych objawów zalicza się łzawienie, pieczenie, ból oczu, światłowstręt, przekrwienie spojówek, przekrwienie twardówki, spadek ostrości wzroku aż do całkowitej ślepoty włącznie. Zmiany oczne mogą również przebiegać dla pacjenta bezobjawowo [5, 7]. Zapalenie nadtwardówki (episcleritis) wraz z zapaleniem błony naczyniowej oka jest najczęstszym powikłaniem ocznym nieswoistych zapaleń jelit. Wśród rzadziej występujących schorzeń wymienia się zapalenie tęczówki, twardówki, rogówki oraz spojówki. Wśród dolegliwości związanych z przewlekłym leczeniem IBD obserwuje się częste występowanie zaćmy [10].

Objawy pol

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy