Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

30 kwietnia 2020

NR 2 (Kwiecień 2020)

Pokrzywa – właściwości lecznicze i kulinarne wykorzystanie

75

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) uznawana jest za powszechnie występujący chwast. Rośnie na łąkach, miejscach ruderalnych i przydrożach. Poniewierana i niedoceniana ze względu na właściwości parzące. Gdyby jednak nie miała zdolności obronnych – dawno mogłaby zostać wypleniona przez zwierzęta, a cenne właściwości prozdrowotne nie byłyby dla nas tak łatwo dostępne. Właściwości lecznicze pokrzywy są nieocenione. Przeczytaj artykuł i zobacz, jak możesz wykorzystać pokrzywę w kuchni i w medycynie.

Pokrzywa zaliczana jest do grupy roślin synantropijnych, które dostosowują się do obszarów silnie przekształconych przez człowieka. Już od czasów starożytnych uznawana była za lek. Wspominał o niej Hipokrates, który zachwalał ją jako środek gojący rany i powstrzymujący krwawienia. Ze względu na swój skład chemiczny pokrzywa jest jedną z cenniejszych roślin zielarskich. Zaliczana jest do leków wzmagających diurezę wodną (zjawisko związane z wydalaniem moczu); pomaga w zakażeniach bakteryjnych układu moczowego oraz stanach zapalnych [1, 3].
Nazywana jest pokrzywą zwyczajną. Czy rzeczywiście jest taka zwyczajna? Pokrzywa to nie tylko bogactwo substancji biologicznie czynnych, ale również doskonały surowiec kulinarny. Przeczytaj poniższe informacje, a dowiesz się, jak zachować zdrowie i zyskać wspaniały smak potraw dzięki pokrzywie.

Kulinarne wykorzystanie

Liście pokrzywy najwięcej wartości odżywczych mają od przedwiośnia do końca maja. W pozostałych miesiącach roku należy używać wyłącznie młodych, świeżych i zielonych liści z wierzchołka rośliny. Starsze liście zawierają cystolity – kamyczkowate twory, które podrażniają nerki. Pod względem smaku liście pokrzywy dobrze komponują się z czosnkiem, masłem, imbirem, a także kopytnikiem. 
Pokrzywę łatwo wprowadzić do codziennego menu, ponieważ możemy wykorzystywać ją zarówno do przygotowywania deserów (np. lody), jak i dań głównych. Wysuszone nasiona pokrzywy to aromatyczna przyprawa do mięs, która zawiera zdrowe tłuszcze – m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe [13].
Blendując sparzone liście pokrzywy z owocami, można uzyskiwać koktajle o właściwościach prozdrowotnych, natomiast wolnoobrotową wyciskarką można przygotowywać soki bezpośrednio z nadziemnych części rośliny. 
Alternatywą dla tradycyjnego napoju chłodzącego może być również piwo pokrzywowe. 
Wywar z całej rośliny lub sok z liści mogą zastępować podpuszczkę podczas przygotowywania nabiału wegetariańskiego. Liście pokrzywy doskonale nadają się do zup czy sporządzania klasycznej herbaty ziołowej [7].

Porada – obróbka wstępna pokrzywy 

Parzące właściwości pokrzywy usuwa się przez suszenie, pieczenie, parzenie we wrzątku lub gotowanie [13].


Jak można wykorzystać pokrzywę w kuchni?

  • pesto, 
  • omlet i jajecznica,
  • pizza, tarta i ciasto,
  • chłodnik, sos i zupa,
  • piwo, koktajl i nalewka,
  • wiosenna sałatka,
  • koktajl i sok,
  • dekoracja potrawy,
  • herbata,
  • przyprawa.

Skład chemiczny pokrzywy zwyczajnej 

Pokrzywa zwyczajna zaliczana jest do grupy roślin o najwyższej zawartości witaminy C – powyżej 500 mg% (mg/100g). Liście pokrzywy zwyczajnej zawierają: chlorofil, taniny, ksantofil, karoten, witaminy (C, K i B2), flawonoidy (kemferol, rutyna, kwercetyna, izoramnetyna) oraz garbniki. Natomiast wśród składników mineralnych wyróżniamy głównie: wapń, magnez, krzem, żelazo. Włoski, które pokrywają pokrzywę, wywołują pieczenie za sprawą takich substancji, jak: histamina, kwas mrówkowy, serotonina, acetylocholina oraz leukotrieny [2].
Nasiona pokrzywy zwyczajnej zawierają w swoim składzie kwasy tłuszczowe nasycone, jednonienasycone i wielonienasycone. Wśród nich przeważają najistotniejsze związki – kwas linolowy i oleinowy [1].

Właściwości lecznicze pokrzywy

Coraz większym zainteresowaniem wśród konsumentów, naukowców i producentów cieszy się funkcjonalna żywność czy napoje z dodatkiem surowców roślinnych. Wśród leczniczych części pokrzywy wyróżnia się: liście (Urticae folium), nasiona (Urticae semen), całe ziele (Urticae herba) oraz korzenie (Urticae radix) pozyskiwane wczesną wiosną lub jesienią. 
W wyniku ekstrakcji z pokrzywy pozyskuje się substancje biologicznie czynne. Poniżej znajdziesz poparte badaniami jej lecznicze właściwości [1].
 

Przepis: Aksamitne lody jabłkowo-pokrzywowe

Składniki:

  • 3 jabłka 
  • 2 białka jaj 
  • 50 ml śmietany 30–36%
  • 1,5 łyżeczki miodu
  • 10–15 młodych liści pokrzywy 

Krok 1.
Obrane jabłka pokrój na mniejsze kawałki i wrzuć na patelnię lub do garnka. Podsmaż delikatnie na części przygotowanego miodu. Kiedy staną się miękkie – odstaw do wystudzenia. 

Krok 2.
Sparz pokrzywę gorącą wodą, następnie zblenduj z jabłkami i miodem. Kiedy uzyskasz jednorodną konsystencję – dodaj śmietanę. 

Krok 3.
Ubij białka na sztywną pianę, dodając wcześniej małą szczyptę soli. Delikatnie połącz wszystkie przygotowane elementy składowe. 
Napowietrzone białka jaj będą pełniły funkcję naturalnych stabilizatorów i nadadzą lodom wspaniałą konsystencję. 

Krok 4.
Przygotuj formę o pożądanym kształcie, umieść masę lodową i wstaw do zamrażarki. 
Pamiętaj, że proces zamrażania powinien przebiegać w możliwie najniższej temperaturze i w jak najkrótszym czasie. Zaowocuje to drobnokrystaliczną strukturą lodów i tym samym aksamitną konsystencją.

Dodatkowe informacje
Pamiętaj, aby podczas zamrażania lodowej masy kilkukrotnie ją wymieszać, nawet mechanicznie rozetrzeć (np. tłuczkiem). 
Dzięki temu uzyskasz gładką konsystencję lodów.


Pokrzywę stosuje się w celu obniżenia stężenia cholesterolu, mocznika i redukcji stanów zapalnych. Hamuje ona wypadanie włosów, obniża ciśnienie tętnicze krwi i wzmacnia organizm. Wykazuje działanie przeciwalergiczne i sprawdza się przy leczeniu cukrzycy. Dzięki bogactwu wartości odżywczych z żelazem na czele, stanowi doskonały suplement na anemię [2].

Działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne

Wyciąg wodny oraz alkoholowy z nasion pokrzywy zmniejsza aktywność mediatorów stanu zapalnego – lipooksygenaz – dzięki czemu łagodzi stany zapalne. Dowiedziono tego w wyniku badań na hepatocytach (komórkach wątrobowych) [11]. 
W medycynie ludowej powszechne było stosowanie pokrzywy na rany w celu przyspieszenia ich gojenia. Pokrzywa wspomaga leczenie krwawień, m.in. krwawych wymiotów, krwawienia macicznego, krwiomoczu czy krwawienia z nosa. Ekstrakt z pokrzywy to naturalny środek antyseptyczny [2]. Jej właściwości przeciwbakteryjne zostały potwierdzone badaniami naukowymi.
Alkoholowy ekstrakt z pokrzywy niszczy nawet szczepy gronkowca złocistego, który jest odporny na półsyntetyczny antybiotyk – metycylinę [10]. 

Układ moczowy

Pokrzywa leczy obrzęki, kamicę nerkową i choroby pęcherzyka żółciowego za sprawą właściwości moczopędnych. Łagodzi objawy i leczy przerost gruczołu krokowego w pierwszym i drugim stadium rozwoju. W badaniach klinicznych stwierdzono, że ekstrakt z korzenia pokrzywy podawany przez sześć miesięcy w ilości 600-1200 mg na dobę znacznie polepsza strumień moczu, zmniejsza częstość jego oddawania oraz zaleganie [5].

Działanie antyoksydacyjne i antynowotworowe

Działanie antyoksydacyjne pokrzywy związane jest z wysoką zawartością związków fenolowych, kt...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy