Dołącz do czytelników
Brak wyników

ABC prawidłowego żywienia

30 października 2019

NR 5 (Październik 2019)

Pielęgnacja skóry w AZS

0 17

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą i nawracającą chorobą zapalną skóry. Występuje u osób ze skłonnościami do chorób alergicznych, co nazywane jest atopią. Choć ostatnio coraz częściej mówi się o AZS w kontekście chorób cywilizacyjnych, ze względu na znaczny wzrost występowania w drugiej połowie XX w. [1], 
prawdopodobnie jest to choroba, która towarzyszy ludzkości od wieków. Z opisów antycznych można się domyślać, że cała dynastia julijsko-klaudyjska, do której należał cesarz rzymski Oktawian August, cierpiała na schorzenia ze spektrum atopii, skarżąc się na przewlekły katar, duszności i uporczywy świąd [2]. Najczęściej pierwsze objawy pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie w postaci nasilonego świądu skóry oraz charakterystycznych zmian skórnych, znacząco obniżających jakość życia [3]. Aż 60% wszystkich przypadków wystąpienia AZS notuje się w pierwszym roku życia, a 90% do ukończenia piątego roku życia. Częstość występowania choroby maleje w środowisku wiejskim, a rośnie w dużych miastach. 
Uważa się, że na rozwój AZS wpływ mają zarówno czynniki warunkowane genetycznie, takie jak struktura skóry i budowa bariery naskórkowej, czynniki infekcyjne, jak i alergeny znajdujące się w środowisku zewnętrznym, z którymi pacjent ma kontakt. Stwierdza się także udział układu immunologicznego skierowanego przeciwko własnym antygenom organizmu, tzw. autoantygenom. 
Podstawą leczenia jest edukacja, właściwa pielęgnacja skóry, połączona z leczeniem przeciwzapalnym (np. glikokortykosteroidami miejscowymi) i profilaktyką – unikaniem czynników prowokujących, do których należą alergeny powietrznopochodne, określone pokarmy, czynniki klimatyczne, ale także stres i zaburzenia hormonalne. Nie każdy pacjent chorujący na atopowe zapalenie skóry reaguje na te same czynniki powodujące zaostrzenia [4]. Atopowe zapalenie skóry często współwystępuje z alergią pokarmową, u najmłodszych dzieci związane jest najczęściej z nadwrażliwością na białko mleka krowiego i jaja kurzego, natomiast u młodzieży i dorosłych częściej z uczuleniem na alergeny powietrznopochodne i zwierzęce. Do zaostrzenia zmian może dochodzić po kontakcie z określonym pokarmem, natomiast przy jednoczesnym spożyciu prowokującego pokarmu i kontakcie z powietrznopochodnym alergenem zachodzić mogą tzw. reakcje krzyżowe. Do alergenów powietrznopochodnych zalicza się sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego, pleśnie i pyłki roślin.
Dietę eliminacyjną zaleca się u pacjentów ze współistniejącą alergią pokarmową [10]. Wykazano natomiast, że karmienie wyłącznie piersią przez pierwsze trzy, cztery miesiące obniża ryzyko wystąpienia AZS u dzieci do dwóch lat, brak jednakże dowodów na wpływ diety matki na rozwój choroby [10]. W literaturze nie znajduje potwierdzenia teza, że późniejsze wprowadzanie alergennych produktów do diety może działać prewencyjnie na rozwój AZS [10]. Stosowanie pro- i prebiotyków może mieć pozytywny wpływ na redukcję ryzyka wystąpienia atopii [11–12].

Bariera naskórkowa 

Naskórek stanowi rodzaj bariery chroniącej wnętrze organizmu przed czynnikami zewnętrznymi, jednocześnie zatrzymując wewnątrz wodę i mikroelementy. Jedynie strukturalnie pełna bariera naskórkowa z zachowaną równowagą między złuszczaniem i narastaniem warunkuje jej prawidłowe funkcjonowanie. Nieszczelna bariera powoduje przenikanie czynników drażniących i wywołujących stan zapalny do głębszych warstw skóry. Obecność zapalenia w obrębie skóry może wtórnie pogłębiać dysfunkcję bariery naskórkowej. Może to prowadzić do powstania tzw. efektu błędnego koła, w którym zarówno pierwotne, jak i wtórne uszkodzenia bariery naskórkowej napędzają się wzajemnie.
 

Podstawą leczenia jest edukacja, właściwa pielęgnacja skóry, połączona z leczeniem przeciwzapalnym i profilaktyką – unikaniem czynników prowokujących.


Emolienty

Podstawą pielęgnacji w atopowym zapaleniu skóry są miejscowo stosowane emolienty, które odbudowują barierę naskórkową, dostarczając jej składników białkowych i lipidowych. Dzięki temu zmniejsza się penetracja czynników drażniących i prowokujących. Emolienty zawierają cholesterol, skwaleny, fosfolipidy oraz kwasy tłuszczowe, które uzupełniają braki w fizjologicznym składzie naskórka. Dodatkowo emolienty regulują różnicowanie się keratynocytów naskórka. Poprzez działanie okluzyjne i wiążące wodę w naskórku poprawiają poziom nawilżenia. Normalizując pH i poziom enzymów naskórkowych oraz zmniejszając penetrację czynników drażniących, powodują zmniejszenie odczynu zapalnego. Z kolei poprzez zmniejszenie wysuszenia i działanie przeciwzapalne zmniejszają uczucie świądu [6]. Pozwala to na ograniczenie stosowania miejscowych glikokortykosteroidów, które oprócz działania przeciwzapalnego charakteryzują się szeregiem poważnych działań niepożądanych. Duże znaczenie posiadają preparaty zawierające w swoim składzie mocznik, który jest naturalnym składnikiem warstwy rogowej naskórka. Działa on nawilżająco oraz złuszczająco (w stężeniach powyżej 10%). Emolienty powinny być dobierane indywidualnie, w zależności od stopnia suchości skóry, stanu zaawansowania klinicznego AZS, aktywności pacjenta i ewentualnej alergii kontaktowej. Co więcej, działanie emolientów utrzymuje się od czterech do sześciu godzin, dlatego zaleca się powtarzane aplikacje w czterogodzinnych odstępach (dwa, trzy razy dziennie). Szczególnie ważna jest aplikacja w porze wieczornej, przed snem, po osuszeniu skóry po kąpieli. U alergików zaleca się stosowanie emolien...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy