Otyłość jako choroba przewlekła — postępowanie diagnostyczne i leczenie

Otyłość, która obecnie osiągnęła rozmiary globalnej epidemii, stała się jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych XXI w. Równocześnie postęp badań nad patogenezą otyłości sprawił, że nie jest ona już postrzegana jako problem natury estetycznej, ale jako przewlekła choroba, która poprzez związane z nią powikłania negatywnie wpływa na jakość życia i istotnie skraca jego czas trwania, tym samym stanowiąc istotny problem zdrowia publicznego [1].
U większości (ponad 90%) pacjentów z otyłością można rozpoznać pierwotną postać choroby, która ma złożoną etiopatogenezę. Do wzrostu masy ciała predysponuje bowiem zarówno specyficzna kombinacja wariantów genów, które przez wieki pozwoliły człowiekowi przetrwać okresy głodu, jak i zmiany w stylu życia, których jesteśmy obecnie świadkami: siedzący tryb pracy, ograniczona aktywność fizyczna, szybkie tempo życia, skutkujące sięganiem po wysokoprzetworzoną żywność bogatą w cukry proste oraz tłuszcze nasycone. Na to nakładają się czynniki psychologiczne, takie jak stres, brak snu czy zaburzenia nastroju, które sprzyjają jedzeniu emocjonalnemu i rozregulowaniu poczucia głodu i sytości [2, 3].
Dlatego profilaktyka i leczenie otyłości wymagają skoordynowanych działań, mających na celu nie tylko edukację zdrowotną, dotyczącą zrównoważonej diety i aktywnego trybu życia, ale również interwencje systemowe – od regulacji żywieniowych, po planowanie przestrzeni miejskich sprzyjających ruchowi. Otyłość nie jest bowiem skutkiem indywidualnych wyborów, lecz złożonym problemem społecznym, uwarunkowanym kulturowo, ekonomicznie i środowiskowo [4]. 
Ostatnie lata przyniosły dynamiczny rozwój farmakoterapii otyłości, coraz więcej chorych jest również kwalifikowanych do leczenia operacyjnego tej choroby. To wielka nadzieja dla pacjentów, jednak należy pamiętać, że skuteczność i bezpieczeństwo terapii zależy od równoczesnego wprowadzenia przez pacjenta modyfikacji stylu życia, do czego niezbędne jest objęcie go opieką multidyscyplinarnego zespołu terapeutycznego złożonego z lekarzy, dietetyków, fizjoterapeutów i psychologów [1, 5].

WŁAŚCIWE ROZPOZNANIE KLUCZEM DO ODPOWIEDNIEGO LECZENIA

Obowiązujące algorytmy postępowania w otyłości dotyczą jej postaci pierwotnej, a o doborze metody postępowania decydują w dużej mierze wywołane nadmierną masą ciała powikłania [1, 3, 5]. Dlatego kluczowym elementem diagnostyki chorych z otyłością jest, oprócz pomiarów antropometrycznych, ocena występowania chorób towarzyszących. Równocześnie należy pamiętać, że u ok. 10% chorych można rozpoznać otyłość wtórną, czyli taką, gdzie wzrost masy ciała wynika z zadziałania konkretnego czynnika (np. zaburzeń hormonalnych, stosowanych leków). W tym przypadku o sukcesie terapeutycznym decyduje działanie przyczynowe, czyli leczenie ukierunkowane na czynnik sprawczy.

Na co należy zwrócić uwagę w badaniu chorego z otyłością
W rozmowie z pacjentem chorującym na otyłość, z punktu widzenia lekarza, istotne znaczenie ma ustalenie następujących kwestii:

• początku i dynamiki przyrostu masy ciała, a także historii zmian masy ciała w dzieciństwie i w życiu dorosł...