Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom , Otwarty dostęp

5 września 2022

NR 4 (Sierpień 2022)

Olej rzepakowy w profilaktyce chorób cywilizacyjnych

0 153

W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania nasionami roślin oleistych. Oleje roślinne w porównaniu ze zwierzęcymi cechuje wysoka zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych (zarówno jedno- jak i wielonienasyconych) oraz niskie stężenie nasyconych kwasów tłuszczowych. Wśród olejów roślinnych o udokumentowanym pozytywnym wpływie na organizm człowieka wymienia się olej rzepakowy, który zarówno w Polsce, jak i w innych krajach europejskich cieszy się dużą popularnością [1]. Aktualnie poszukuje się nowych możliwości zastosowania wspomnianego oleju w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. 

POLECAMY

Charakterystyka oleju rzepakowego 

Rzepak (Brassicanapus) należący do rodzaju kapusta (Brassica) charakteryzuje się sięgającą do 1,5 m rozgałęzioną łodygą z czteropłatkowymi, żółtymi kwiatami. Zajmuje drugie miejsce (zaraz po soi) w światowej uprawie roślin oleistych. Największym jego producentem jest Unia Europejska (Niemcy, Francja, Polska), dalej Chiny, Kanada, Indie, Ukraina i Australia [2]. Kamieniem milowym w rozwoju upraw rzepaku było wyhodowanie odmian bezerukowych, które charakteryzują się niską zawartością kwasu erukowego w oleju (< 2%) oraz obniżoną zawartością glukozynolanów w śrucie (niższą niż 30 μM/g beztłuszczowej suchej masy nasion). Odmiany te nazywane są podwójnie ulepszonymi, dwuzerowymi (00) lub Canola. Aktualnie wyparły one inne odmiany i są uprawiane na całym świecie [3]. 

 

Tabela 1. Skład oleju rzepakowego


Olej rzepakowy pozyskuje się dwoma dostępnymi metodami, którymi są: metoda mechanicznego wytłaczania tłuszczu w prasach, tzw. na zimno, oraz najczęściej występująca metoda polegająca na tłoczeniu w prasach hydraulicznych lub ślimakowych na gorąco, a następnie ekstrakcji oraz rafinowaniu, czyli oczyszczaniu oleju z niepożądanych składników. Olej tłoczony na zimno charakteryzuje się największą jakością oraz najwyższą zawartością składników odżywczych [4]. Jednak ze względu na wysoką temperaturę dymienia to olej rafinowany nadaje się do smażenia i obróbki cieplnej. 

Wskazuje się na korzystną wartość odżywczą oleju rzepakowego. Zawiera on wiele składników, które posiadają właściwości prozdrowotne. Należą do nich m.in. kwasy tłuszczowe, których skład zbliżony jest do oliwy z oliwek. Olej ten zawiera średnio około 62% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA, monounsaturated fatty acid), 30% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA, poliunsaturated fatty acid) oraz 7% nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA, saturated fatty acid) [2, 4]. 

Ponadto olej rzepakowy odznacza się zawartością witaminy E (tokoferole) oraz innych przeciwutleniaczy jak karotenoidy, flawonoidy, fitosterole (β-sitosterol, kampesterol, brassikasterol) czy kwasy fenolowe (sinapina) [5, 6]. Przybliżony skład oleju rzepakowego zaprezentowano w tabeli 1.

Olej rzepakowy a zaburzenia lipidowe i choroby układu krążenia

Ze względu na wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz związków o działaniu antyoksydacyjnym olej rzepakowy odgrywa istotną rolę w prewencji i terapii chorób układu sercowo-naczyniowego [7]. Działanie to obejmuje normalizację stężenia lipidów we krwi czy zmniejszanie podatności na uszkodzenia oksydacyjne lipoprotein. Tokoferole zawarte w oleju rzepakowym, poza właściwościami antyoksydacyjnymi, stymulują układ odpornościowy, a ponadto oddziałują antyaterogennie i przeciwzapalnie. Z kolei fitosterole obniżają stężenie frakcji LDL cholesterolu (low density lipoprotein), natomiast związki polifenolowe umożliwiają wychwyt i neutralizację wolnych rodników tlenowych [2]. 

W przeglądzie systematycznym i metaanalizie badań klinicznych z 2020 r. wykazano, że olej rzepakowy znacząco obniżał poziom cholesterolu całkowitego (TC – total cholesterol; −0,27 mmol/L, n = 37), stężenie cholesterolu LDL (−0,23 mmol/L, n = 35), stosunek LDL do HDL (high density lipoprotein; LDL/HDL; −0,21, n = 10) czy stężenie apolipoproteiny B (Apo B; −0,03 g/L, n = 14) w porównaniu z innymi olejami jadalnymi [8]. W innym badaniu wzbogacanie diety konwencjonalnym olejem rzepakowym lub o wysokiej zawartości kwasu oleinowego wśród osób z centralnym typem otyłości przyczyniło się do obniżenia stężenia TC (odpowiednio o −4,2% i −3,4%; p < 0,0001),...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy