Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

11 marca 2022

NR 1 (Luty 2022)

NAFLD – najczęstsza choroba wątroby, o której się nie mówi

0 238

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, czyli w skrócie NAFLD, jest najczęstszą chorobą przewlekłą wątroby. Często współwystępuje z otyłością, cukrzycą typu 2 i zespołem metabolicznym. Przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, przez co niejednokrotnie pozostaje niewykryta i nieleczona. Długotrwająca NAFLD może prowadzić do marskości wątroby, rozwoju raka wątrobowokomórkowego oraz zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu. Podstawą leczenia NAFLD jest zmiana stylu życia, głównie poprzez modyfikacje dietetyczne oraz regularną aktywność fizyczną.

Akronim NAFLD pochodzi od angielskiego non-alcoholic liver disease i oznacza niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby. Wiele osób spoza kręgów medycznych nigdy nie słyszało o takim schorzeniu, pomimo że jest to jedno z najczęściej występujących zaburzeń wątroby, a zachorowalność na NAFLD rośnie z roku na rok. 

NAFLD w skali globalnej

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby nie jest chorobą medialną i nie przeczytamy o niej na pierwszych stronach gazet, dlatego wiele osób nie zdaje sobie sprawy z niebezpieczeństw, które za sobą niesie. Stanowi ona jednak realne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi na całym świecie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Szacuje się, że NAFLD występuje u około 1 na 4 osoby na świecie, a zachorowalność rośnie dramatycznie wraz z epidemią otyłości, zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2 [1, 2, 3, 4]. W zależności od badania liczba chorych waha się od 17 do 46% populacji dorosłej w krajach zachodnich [5]. NAFLD stanowi więc obecnie najczęstszą chorobę przewlekłą wątroby [2, 4]. Prowadzenie statystyk tego schorzenia jest jednak szczególnie trudne ze względu na brak uwzględnienia jej w klasyfikacji ICD-10. Jest opisana kodem K76.0, czyli „stłuszczenie wątroby niesklasyfikowane gdzie indziej” [6, 7]. W Polsce liczba pacjentów z rozpoznaniem K76.0 rośnie dynamicznie od 2012 r., a zgodnie z szacunkami na diagnostykę i leczenie pacjentów z tym rozpoznaniem w 2017 r. wydano ponad 26 mln zł [7]. Dlaczego tak niewiele mówi się o NAFLD pomimo jej wszechobecności oraz ogromnych zasobów, które pochłania? A przede wszystkim – czym dokładnie jest enigmatyczna niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby?

NAFLD, NAFL, NASH – czym się różnią?

Stłuszczenie wątroby może być wywołane przez różne czynniki, takie jak alkohol, przewlekłe przyjmowanie niektórych leków czy choroby genetyczne. Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) nie jest w zasadzie jedną jednostką chorobową, a terminem parasolowym oznaczającym stłuszczenie wątroby u pacjentów, u których nie występują powyższe czynniki odpowiedzialne za wtórne uszkodzenia wątroby. Obejmuje ona dwie jednostki chorobowe:

  1. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby, NAFL (z ang. nonalcoholic fatty liver) o niskim ryzyku progresji do marskości wątroby.
  2. Niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, NASH (z ang. nonalcoholic steatohepatitis), które powstaje na podłożu NAFL i może prowadzić do włóknienia i marskości wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego [5, 8]. 

Występowanie obu form NAFLD, które w zasadzie stanowią kontinuum, jest silnie związane z zespołem metabolicznym. 

Zespół metaboliczny a NAFLD

O niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby mówi się, że jest wątrobową manifestacją zespołu metabolicznego. Oznacza to, że oba schorzenia są ze sobą silnie powiązane i często współistnieją. Szacuje się, że ponad 80% pacjentów, u których zdiagnozowano NAFLD, to osoby otyłe [9]. Dla przypomnienia, zespół metaboliczny to zbiór powiązanych ze sobą czynników, które znacznie zwiększają ryzyko miażdżycy, cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych, m.in. zawału serca. Aby go rozpoznać, trzeba stwierdzić przynajmniej trzy z pięciu kryteriów przedstawionych w tabeli 1 [8, 10].
 

Tabela 1. Kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego
Kryteria zespołu metabolicznego (3 z 5 świadczą o rozpoznaniu
1. Otyłość brzuszna zwiększony obwód talii (wśród Europejczyków rasy białej):
kobiety: ≥ 80 cm u kobiet
mężczyźni: ≥ 94 cm
2. Hipertrójglicerydemia stężenie trójglicerydów na czczo > 150 mg/dl 
lub leczenie z tego powodu
3. Obniżone stężenie cholesterolu HDL obniżone HDL-C na czczo lub leczenie z tego powodu:
kobiety: HDL-C < 50 mg/dl
mężczyźni: HDL-C < 40 mg/dl
4. Podwyższone ciśnienie tętnicze krwi skurczowe ciśnienie tętnicze ≥ 130 mm Hg lub rozkurczowe ≥ 85 mmHg lub leczenie z tego powodu
5. Cukrzyca typu 2 lub nieprawidłowa glikemia na czczo stężenie glukozy w osoczu na czczo ≥ 100 mg/dl lub leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2


NAFLD wpływa też na przebieg składowych zespołu metabolicznego oraz, podobnie jak one, zwiększa ryzyko miażdżycy i przyspiesza rozwój chorób sercowo-naczyniowych. 

Dlaczego NAFLD jest niebezpieczna? 

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby stanowi wyzwanie dla lekarzy, ponieważ przez długi okres może być bezobjawowa lub charakteryzować się występowaniem niespecyficznych objawów, często pojawiających się w innych jednostkach chorobowych, takich jak osłabienie, zmęczenie, uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu. Nie należy jednak tej choroby lekceważyć. Długo trwająca NAFLD może prowadzić do marskości wątroby i rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Zwiększa też ryzyko rozwinięcia się chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu, a większość umiera z powodu chorób układu krążenia [5, 8, 11]. 

Diagnostyka

Aby postawić pewne rozpoznanie NAFLD potrzebne jest spełnienie dwóch kryteriów [8, 12]:

  • wykonanie badania histologicznego wycinka z biopsji wątroby (≥ 5% stłuszczonych hepatocytów) lub badanie obrazowe (> 5,6% zawartości tłuszczu w protonowej spektroskopii rezonansu magnetycznego lub w rezonansie magnetycznym z kontrastowaniem fazowym), 
  • wykluczenie innych czynników ryzyka stłuszczenia wątroby, np. nadmiernego spożycia alkoholu, chorób zakaźnych, przyjmowania leków predysponujących do uszkodzenia wątroby czy niektórych chorób genetycznych (patrz: tabela 2).
     
Tabela 2. Przyczyny stłuszczenia wątroby
Przyczyny stłuszczenia wątroby
Alkohol
  • spożywanie ≥ 20 g dla kobiet i ≥ 30 g dla mężczyzn dziennie
Leki hepatotoksyczne
  • antybiotyki: tetracyklina, bleomycyna, puromycyna
  • cytostatyki: metotreksat, L-asparaginaza
  • witaminy: witamina A w dużej dawce
  • inne: amiodaron, estrogeny, glikokortykosteroidy, salicylany, walproinian sodu, warfaryna
Inne substancje hepatotoksyczne
  • substancje chemiczne: chlorowane węglowodory, czterochlorek węgla, dwusiarczek węgla, fosfor, sole baru, hydrazyna
  • toksyny zawarte w grzybach: α-amanityna (np. w muchomorze sromotnikowym) 
Zaburzenia przemiany materii i czynniki żywieniowe
  • przekarmienie i otyłość, głodzenie, niedożywienie białkowe (kwashiorkor)
  • cukrzyca
  • nadczynność kory nadnerczy
  • niedobór cynku
  • całkowite i długotrwałe żywienie pozajelitowe (niedobór choliny i karnityny)
  • hiperlipidemie
Zaburzenia trawienia i wchłaniania
  • choroby trzustki
  • resekcja jelita
  • zespolenia jelitowe (np. zespolenie czczo-krętnicze)
  • zespół upośledzonego wchłaniania
  • celiakia
  • nieswoiste zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna)
Wrodzone zaburzenia metabolizmu
  • abetalipoproteinemia
  • niedobór arylowej dehydrogenazy średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych
  • choroby ze spichrzania: estrów cholesterolu (choroba Wolmana), sfingomieliny (choroba Niemanna i Picka), gangliozydów (choroba Taya i Sachsa), glukocerebrozydów (choroba Gauchera), miedzi (choroba Wilsona), żelaza (hemochromatoza dziedziczna), glikogenu (glikogenozy), galaktozy, fruktozy, tyrozyny, homocysteiny, kwasu fitanowego (zespół Refsuma)
  • wrodzone zaburzenia cyklu mocznikowego
Choroby infekcyjne
  • wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu A, B, C, D, E
  • endotoksemia
Inne
  • wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu A, B, C, D, E
  • endotoksemia


Warto jest pamiętać, że nawet proste i łatwo dostępne badania, takie jak badanie stężenia aminotransferaz aspraginianowej (AspAT) i alaninowej (AlAT) we krwi oraz USG jamy brzusznej mogą być wykorzystane jako badania przesiewowe. Ich wyniki sugerujące stłuszczenie wątroby wraz z charakterystycznym dla NAFLD wywiadem (zespół metaboliczny, nieprawidłowy styl życia, brak innych czynników ryzyka) powinny być sygnałem do rozszerzenia diagnostyki.

Leczenie – podstawą jest zmiana stylu życia

Wszystkie składowe zespołu metabolicznego oraz sama NAFLD są związane z n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy