Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

5 lipca 2022

NR 3 (Czerwiec 2022)

Mięśniaki macicy i endometrioza miednicy mniejszej – rozpoznanie i leczenie

0 84

Mięśniaki macicy i endometrioza miednicy mniejszej są rozpoznawane u coraz większej liczby kobiet z uwagi m.in. na coraz powszechniejszą dostępność do ultrasonografii przezpochwowej (transvaginal ultrasound, USG TV). Mięśniaki macicy są najczęstszymi guzami łagodnymi dróg rodnych. Często są rozpoznawane przypadkowo, bowiem w większości przypadków nie wywołują objawów. Mogą być przyczyną nieprawidłowych krwawień z macicy oraz dolegliwości bólowych podbrzusza. Są rozpoznawane na podstawie USG TV, a ich leczenie zależy od objawów i preferencji pacjentki. Endometrioza miednicy mniejszej to schorzenie, które występuje głównie u kobiet w wieku rozrodczym. Jest przyczyną zespołu bólowego miednicy mniejszej, niepłodności, dyspareunii, zaburzeń ze strony układu moczowego i przewodu pokarmowego. Wstępna diagnoza opiera się na charakterystycznym wywiadzie, badaniu ginekologicznym oraz ultrasonografii przezpochwowej i przezodbytniczej. Złotym standardem rozpoznawania i leczenia endometriozy jest laparoskopia. Zakres leczenia chirurgicznego zależy od wieku pacjentki, nasilenia dolegliwości oraz chęci posiadania potomstwa. W przypadku obydwu chorób bierze się pod uwagę wpływ diety i styl życia. Choroby te mogą być przyczyną obniżenia jakości życia i izolacji społecznej kobiet.

Mięśniaki macicy są najczęstszymi nowotworami łagodnymi dróg rodnych występującymi u kobiet. Częstotliwość ich występowania wzrasta wraz z wiekiem. Mogą być diagnozowane nawet u 80% kobiet po 50. r.ż. Bardzo często są rozpoznawane podczas rutynowej wizyty kontrolnej u ginekologa. Guzy te w wielu przypadkach nie wywołują żadnych objawów, szczególnie gdy są umiejscowione śródściennie i mają niewielkie rozmiary [1].
Mięśniaki macicy są łagodnymi guzami wywodzącymi się z mięśni gładkich macicy (miometrium), a ich wzrost jest uzależniony od estrogenu i progesteronu – hormonów produkowanych głównie przez jajniki [2, 3]. Ryzyko rozwoju w obrębie mięśniaka macicy nowotworu złośliwego – mięsaka macicy – jest niewielkie i wynosi około 0,1–0,8%. W bardzo rzadkich przypadkach mięsak macicy rozwija się de novo, czyli bez związku z mięśniakiem macicy [4].
Do czynników ryzyka rozwoju mięśniaków macicy (tab. 1) należą: afrykańskie pochodzenie, wiek powyżej 40 lat, wczesny wiek pierwszej miesiączki, wywiad rodzinny w kierunku mięśniaków, otyłość oraz nierództwo. Pod uwagę bierze się również wpływ diety bogatej w czerwone mięso oraz spożywanie alkoholu. 
Do czynników zmniejszających ryzyko wystąpienia mięśniaków (tab. 1) należą m.in. wielorództwo, późny wiek wystąpienia pierwszej miesiączki (po 16. r.ż.), palenie papierosów oraz stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej [5]. 
Mięśniaki są klasyfikowane w zależności od umiejscowienia w macicy na podśluzówkowe (posiadające łączność z jamą macicy), śródścienne (umiejscowione w mięśniu macicy) oraz podsurowicówkowe (rosnące na zewnątrz macicy). Szczegółowa klasyfikacja według Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa (FIGO, fr. Fédération internationale de gynécologie et d’obstétrique) widoczna jest w tab. 2 [4, 6].
Mięśniaki mogą powodować m.in. nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych pod postacią obfitych, przedłużających się miesiączek, a także krwawień międzymiesiączkowych. Mogą w ten sposób doprowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza, która objawia się między innymi osłabieniem, uczuciem zmęczenia, kołataniem serca oraz bólami głowy. Są również przyczyną dolegliwości bólowych zlokalizowanych głównie w podbrzuszu, a w zależności od rozmiaru i lokalizacji mogą doprowadzać do zaburzeń w oddawaniu moczu (parcia naglące, zastój moczu) i stolca (zaparcia). Mięśniaki mogą być przyczyną niepłodności zarówno u kobiet, które nie posiadają potomstwa (niepłodność pierwotna), jak i u kobiet, które już rodziły (niepłodność wtórna). W trakcie ciąży z uwagi na burzę hormonalną mięśniaki mogą rosnąć, zwiększając ryzyko położenia miednicowego lub poprzecznego płodu, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, porodu przedwczesnego i zaburzeń wzrastania płodu. W trakcie porodu częściej dochodzi do krwotoku okołoporodowego wynikającego z atonii macicy (trudności z obkurczaniem się macicy zmienionej mięśniakowato) [4, 5].

Tabela 1. Czynniki zwiększające i zmniejszające ryzyko rozwoju mięśniaków macicy
Czynniki ryzyka Czynniki ochronne
afrykańskie pochodzenie doustna antykoncepcja
hormonalna
wiek > 40 lat późny wiek menarche
nierództwo wielorództwo
otyłość palenie papierosów
dodatni wywiad rodzinny witamina D
dieta bogata w czerwone mięso dieta bogata w zielone warzywa

Rozpoznanie mięśniaków macicy opiera się głównie na wyniku badania ultrasonograficznego (USG) wykonanego sondą przezpochwową (ang. transvaginal, TV). W niektórych przypadkach przydatne może okazać się badanie sondą brzuszną, głównie u pacjentek z mięśniakami dużych rozmiarów, które znacznie powiększają macicę, uniemożliwiając dokładne określenie granic zmienionej macicy podczas badania z wykorzystaniem sondy przezpochwowej. W wąskiej grupie pacjentek konieczne może być wykonanie badania rezonansem magnetycznym [4, 7].
W diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę takie schorzenia, jak polipy endometrialne (różnicowanie z mięśniakami podśluzówkowymi), adenomioza (z mięśniakami śródściennymi) oraz lite guzy przydatków (z mięśniakami podsurowicówkowymi lub uszypułowanymi) [8].
Leczenie mięśniaków macicy powinno być dopasowane do pacjentki i zależy m.in. od wielkości i lokalizacji guza, wieku pacjentki, objawów klinicznych oraz chęci zachowania płodności. Terapię mięśniaków możemy podzielić na farmakologiczną i chirurgiczną. Do grup leków stosowanych w farmakoterapii zaliczamy: agonistów GnRH (ang. gonadotropin-releasing hormone agonists), wewnątrzmaciczny system uwalniający levonorgestrel, niesteroidowe leki przeciwzapalne, doustną antykoncepcję hormonalną, selektywne modulatory receptora progesteronowego. Chirurgicznie możemy leczyć mięśniaki macicy, wykonując miomektomię (usunięcie mięśniaków macicy z pozostawieniem macicy), histerektomię (wycięcie macicy), embolizację tętnic macicznych, a także usuwając mięśniaki podśluzówkowe podczas histeroskopii [5, 6, 9].
Wpływ diety na rozwój mięśniaków był tematem wielu prac naukowych. Poddawano analizie spożywanie dużych ilości owoców i warzyw, dietę bogatą w kwasy tłuszczowe, mięso, soję, ryby, nabiał, a także wpływ alkoholu i kofeiny. Wyniki badań często bywały niejednoznaczne z uwagi na różnice kulturowe oraz socjoekonomiczne badanych populacji. Jednoznacznie stwierdzono, że dieta bogata w owoce (szczególnie cytrusy) i zielone warzywa zmniejsza ryzyko powstawania mięśniaków maci...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy