Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

28 czerwca 2019

NR 3 (Czerwiec 2019)

Mama i maleństwo – kolki niemowlęce

0 122

Wiele układów nowo narodzonego człowieka nie jest jeszcze w pełni dojrzałych do prawidłowego funkcjonowania. Należy do nich układ pokarmowy oraz nerwowy [1]. Również mikrobiota jelitowa noworodka, której kształtowanie rozpoczęło się wewnątrzmacicznie, przejdzie wiele dynamicznych zmian do ukończenia drugiego, trzeciego roku życia. Dopiero po tym czasie profil mikrobioty jelitowej dziecka stabilizuje się [2, 3]. Kolka jest jednym z częściej występujących zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego (Functional gastrointestinal disorders – FGIDs) w okresie niemowlęctwa. Pojawia się między pierwszym a czwartym miesiącem życia i jest definiowana jako zjawisko behawioralne, obejmujące długie okresy niedającego się ukoić płaczu i stan nasilonego niepokoju. Pojęcie sugeruje jednak, iż przyczyna płaczu ma swoje pochodzenie w obrębie układu pokarmowego. Dotychczas nie dowiedziono, aby zaburzenie to wiązało się z nieprawidłowościami strukturalnymi czy istotnymi odchyleniami w wynikach badań laboratoryjnych. Utrudnia to rzetelną ocenę częstości występowania kolki oraz stwarza problemy diagnostyczne i terapeutyczne. Dane są bardzo rozbieżne i szacuje się, że problem ten może dotyczyć 2–73% noworodków i niemowląt (mediana 17,7%) [4]. 
Zgodnie z najnowszymi IV Kryteriami Rzymskimi zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego u niemowląt i małych dzieci ustalono dwa warunki, jakie muszą zostać spełnione, aby zdiagnozować kolkę niemowlęcą: dziecko płacze lub wykazuje nadmierny niepokój przez co najmniej trzy godziny dziennie, przez okres co najmniej trzech dni w ostatnim tygodniu. Drugim ważnym kryterium od 2017 r. jest potwierdzenie, że całkowita ilość płaczu i niepokoju przekracza trzy godziny w ciągu doby, poprzez prowadzenie przez rodziców 24-godzinnego dziennika zachowania dziecka [4].
Etiologia kolki niemowlęcej pozostaje niewyjaśniona. Czynnikami predysponującymi do wystąpienia dolegliwości mogą być niedojrzałość układu pokarmowego oraz bariery jelitowej, stan zapalny w obrębie jelit, zaburzona perystaltyka i nadmierne gromadzenie gazów, zmieniona gospodarka hormonów żołądkowo-jelitowych, w tym obniżony poziom serotoniny, a także przejściowa nietolerancja laktozy czy alergia lub nadwrażliwość na białko mleka krowiego [5, 6]. Kolkę niemowlęcą wiąże się również z czynnikami psychospołecznymi i relacją niemowlęcia z rodzicami, takimi jak: niewystarczająca interakcja rodzic – dziecko, napięcia w relacji rodzinnej, lęk rodzicielski [4, 5]. Ponadto późne macierzyństwo, palenie papierosów przez matkę oraz nieprawidłowa technika karmienia mogą zwiększać ryzyko wystąpienia dolegliwości [5]. 
Jedną z rozważanych teorii patomechanizmu kolki niemowlęcej jest brak stabilności i zmiany w profilu mikrobioty jelitowej w tym okresie życia [5, 7]. Mikrobiota to wszystkie mikroorganizmy zasiedlające jelita, których obecność warunkuje prawidłowe funkcjonowanie nie tylko przewodu pokarmowego, ale całego organizmu człowieka. Jej optymalny skład warunkuje utrzymanie zdrowia, a zaburzenie równowagi – dysbioza, może przyczynić się do wystąpienia choroby [2, 3, 8]. Mikrobiota jelitowa reguluje motorykę jelit, a zmiany w jej profilu mogą ułatwiać gromadzenie się gazów i powodować dyskomfort oraz prowadzić do bólu podczas wypróżnień [5].
Naukowcy próbują więc ustalić, czy istnieją zmiany w profilu mikrobioty, odpowiedzialne za wystąpienie kolki niemowlęcej. W badaniu Savino i wsp. [9] wzięło udział 71 zdrowych dzieci karmionych piersią, między 15. a 60. dniem życia. Noworodki włączone do badania nie otrzymywały probiotyków, antybiotyków ani innych leków mogących wpłynąć na profil mikrobioty jelitowej. Kolkę stwierdzono u 42 niemowląt, a grupę kontrolną stanowiło 29 dzieci. Beztlenowe bakterie Gram-ujemne częściej występowały u niemowląt z kolką (n = 9 z grupy kontrolnej vs. 24 w grupie badanej, p = 0,055). 
Z kolei bakterie z rodzaju Lactobacillus istotnie częściej identyfikowano w stolcu zdrowych dzieci (p = 0,044). Dalsze badania tych zależności mogą pozwolić wyjaśnić patomechanizm kolki.
Mikrobiota jelitowa odgrywa także istotną rolę w uszczelnianiu bariery jelitowej, kształtowaniu funkcjonowania układu odpornościowego, nerwowego, w tym aktywacji neuroendokrynnej oraz modulowaniu osi jelita–mózg [3]. Grupa badaczy z Houston (Texas, USA) postawiła hipotezę, że wystąpienie kolki u niemowląt wiąże się ze stanem zapalnym jelit wynikającym z dysbiozy jelitowej [10]. W badaniu 65 niemowląt, w tym 37 z kolką i 28 w grupie kontrolnej, zespół ten wykazał istotnie wyższy poziom kalprotektyny (marker stanu zapalnego jelit) w kale grupy badanej (p < 0,001), niezależnie od rodzaju karmienia (wyłączne karmienie piersią, żywienie mieszane, żywienie mieszanką modyfikowaną). Porównanie bioróżnorodności wykazało istotne różnice w profilu mikrobioty między grupami. Kał niemowląt z kolką zawierał istotnie mniej bakterii typu Actinobacteria (95% z nich stanowiły bakterie z rodzaju Bifidobacterium) (p = 0,032) w porównaniu z grupą kontrolną, niezależnie od rodzaju żywienia. Wyniki te zdecydowanie potwierdziły hipotezę, że kolka niemowlęca jest związana ze stanem zapalnym jelit (określanym poprzez poziom kalprotektyny w kale) i dysbiozą jelitową, niezależnie od rodzaju karmienia.
Rozważany jest również potencjalny związek kolki niemowlęcej z alergią pokarmową [11, 12]. Podstawą teoretyczną tej hipotezy jest możliwy wpływ dysbiozy na rozszczelnienie bariery jelitowej i rozwój jelita przesiąkliwego. Zaburzenie ciągłości bariery jelitowej, czyli zwiększenie przepuszczalności nabłonka jelitowego wynikające z rozluźnienia struktury połączeń ścisłych, może prowadzić do przenikania substancji do organizmu i dużego obciążenia układu immunologicznego [13]. Oddziaływanie osi jelitowo-mózgowej w kolce dziecięcej wywołanej alergią pokarmową przedstawia rys. 1 [11]. 

Rys. 1. Oddziaływanie osi jelitowo-mózgowej w kolce dziecięcej wywołanej alergią pokarmową [11]


Ze względu na niską jakość dostępnych wyników badań rola alergii pokarmowych u niemowląt z kolką bez innych objawów atopii pozostaje jednak kontrowersyjna [11]. Zgodnie ze Stanowiskiem Grupy Ekspertów w sprawie zaleceń żywieniowych dla kobiet w okresie laktacji [14] nie zaleca się profilaktycznego stosowania diety bezlaktozowej i bezmlecznej u matki karmiącej. Nie ma również podstaw do przerywania karmienia piersią z powodu kolki niemowlęcej [14]. 
Jednakże w przypadku podejrzenia u dziecka alergii pokarmowej na białko mleka krowiego zasadne może być dokonanie krótkiej próby empirycznej i zastosowanie diety eliminującej mleko i jego przetwory u matki w przypadku niemowląt karmionych piersią lub mieszanek zawierających hydrolizaty białka mleka krowiego u niemowląt żywionych sztucznie [11, 12]. Dolegliwości powinny ustąpić w ciągu 48–72 godzin [12]. 
Problem w ustaleniu przyczyny kolki niemowlęcej powoduje nadal trudności w ustaleniu skutecznego postępowania terapeutycznego tego częstego i uporczywego zaburzenia czynnościowego przewodu pokarmowego. Nadrzędnym działaniem w przypadku kolki niemowlęcej jest wsparcie opiekunów dziecka w ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy