Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

30 czerwca 2021

NR 3 (Czerwiec 2021)

Kolagen – jakie pełni funkcje w organizmie człowieka

24

Kolagen stanowi 30% całkowitej masy białka ludzkiego. Odgrywa kluczową rolę w patogenezie bliznowacenia, chorób zapalnych oraz w procesach regeneracyjnych. Wraz z wiekiem maleje zdolność syntezy kolagenu przez organizm. Do zaburzeń tego procesu dochodzi również za przyczyną nadmiernego wysiłku fizycznego, chorób, warunków atmosferycznych, a także predyspozycji genetycznych. W ostatnich latach suplementy kolagenowe zyskały na popularności. Analiza dostępnych danych naukowych wskazuje pozytywny wpływ stosowania hydrolizatów kolagenowych na stan skóry i stawów. Ustalenie dziennego zapotrzebowania organizmu na kolagen jest sprawą indywidualną, zależną od wielu czynników.

Kolagen stanowi ok. jedną trzecią wszystkich białek organizmu człowieka. Jest podstawowym białkiem tkanki łącznej, odpowiada przede wszystkim za napięcie, elastyczność oraz sprężystość skóry. Obecnie rynek oferuje szeroką gamę suplementów zawierających w swoim składzie kolagen – jak gwarantują producenci – wpływający na stan m.in. skóry oraz stawów. 

POLECAMY

Funkcje kolagenu w organizmie

Kolagen w młodym, zdrowym organizmie podlega systematycznej odbudowie oraz regularnej wymianie. W tworzeniu nowych włókien kolagenowych udział biorą m.in. żeńskie hormony płciowe – estrogeny, insulina, a także hormony wytwarzane przez tarczycę. Wraz z wiekiem, począwszy od 25. r.ż., odtwarzanie włókien kolagenowych stopniowo zanika, a gwałtowny spadek tego procesu obserwowany jest po 50. r.ż. Synteza białka zostaje całkowicie wstrzymana po 60. r.ż. [2]. Istnieją jednak uwarunkowania genetyczne, inaktywujące ten proces w młodszej grupie wiekowej. Dodatkowo czynnikami sprzyjającymi zmniejszeniu syntezy białka są stres, choroby, toksyny, warunki atmosferyczne oraz nadmierna aktywność fizyczna, występująca głównie wśród sportowców zawodowych.
Kolagen, dzięki swoim właściwościom, strukturze i miejscu występowania w organizmie człowieka, pełni wiele ważnych funkcji. Włókna kolagenowe biegnące pomiędzy komórkami naskórka zapewniają zwartą strukturę, odpowiadają za łączenie komórek, narządów, tkanek, od kości, przez zastawki sercowe, aż po tkanki w takich narządach, jak płuca, wątroba, nerki czy serce. Długie włókna i membrany warstwowe kolagenu charakterystyczne są dla więzadeł, ścięgien otaczających stawy, stanowiących podparcie całego szkieletu. Kolagen uczestniczy w procesach regeneracyjnych, przyspiesza gojenie się ran, tworzenie blizn. Stanowi również nośnik dla poszczególnych leków, m.in. interferonu [1].
Wraz z upływem czasu w organizmie maleje zawartość witamin (A, C, E) i składników mineralnych (miedź), które wspomagają naturalną odbudowę kolagenu. Poprzez spadek syntezy endogennych włókien kolagenowych kondycja skóry pogarsza się, tracąc elastyczność i jędrność. W rezultacie nadmierne odwodnienie skóry skutkuje pojawieniem się zmarszczek oraz bruzd. Zmiana struktury oraz właściwości fizykochemicznych cząsteczki następuje także pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak promieniowanie UV, wolne rodniki czy toksyny.
Kolagen wpływa również na kondycję włosów – ich rewitalizację oraz prawidłowy wzrost, poprzez dostarczenie do cebulek włosa niezbędnych aminokwasów.  Nadmiernie wypadające, suche, łamliwe włosy mogą świadczyć o jego niedoborze, prowadząc w konsekwencji do przedwczesnego łysienia. Proces ten nasila się szczególnie w okresie menopauzalnym, co związane jest z gwałtownym spadkiem produkcji estrogenów [2].
Kolagen w połączeniu z wapniem, magnezem i fosforem stanowi 90% wszystkich składowych układu kostnego. Odwapnienie kości, spowodowane zaburzeniami syntezy włókien kolagenowych, zwiększa kruchość oraz podatność kości na złamania. 
 

Tabela 1. Zawartość kolagenu w produktach zwierzęcych [10]
Produkt Zawartość kolagenu (mg/g)
pieczony węgorz 55,3
ścięgno wołowe 49,8
mostek drobiowy 40,0
flaki wieprzowe 30,8
żołądki drobiowe 23,3
udka drobiowe 19,9
skrzydełka drobiowe 15,5
kałamarnica 13,8
wieprzowina 11,9
krewetki 11,5
szynka 11,2
małże 11,0
makrela 10,4
wątroba drobiowa 8,6
łosoś 8,2
wołowina 7,5
tuńczyk 5,7


W układzie chrzęstnym kolagen zapewnia odporność chrząstki na rozciąganie, nadając jej odpowiedni kształt. Jest odpowiedzialny za produkcję mazi stawowej, a poprzez inaktywację enzymów prozapalnych – metyloproteinaz macierzy (MMPs), których produkcja stymulowana jest przez cytokiny zapalne, takie jak interleukina-1 beta (IL-1 beta) i  czynnik TNF-alfa, przyspiesza regenerację chorobowo zmienionych tkanek oraz redukuje bóle reumatyczne [3, 12].
Złożona struktura cząsteczek kolagenowych sprawia, że kondycja tego białka w ogromnym stopniu zależna jest od prawidłowego sposobu żywienia. Produkty pochodzenia zwierzęcego stanowią naturalne źródło kolagenu. Niestety, jak wynika z badań, codzienna dieta nie pokrywa niedoborów powstających w organizmie [4].
Rynek oferuje szeroką gamę produktów „szybko uzupełniających niedobory, łatwo przyswajalnego kolagenu”. W rzeczywistości jednak skuteczność tego białka, znajdującego się w suplementach diety, preparatach kosmetycznych czy odżywkach dla sportowców, jest nieco przeceniania. Jak wynika z badań, preparaty te uzupełniają w większym stopniu deficyty kolagenu w chrząstce stawów oraz wpływają na regenerację skóry, jednak należy pamiętać, iż kolagen posiada niską wartość biologiczną, a więc nie zawiera wszystkich niezbędnych aminokwasów budujących ludzki organizm [5].
Kolagen znajdujący się w preparatach kosmetycznych, odżywkach dla sportowców lub suplementach diety wytwarzany jest z żelatyny zwierzęcej, pozyskiwanej na drodze hydrolizy enzymatycznej. Proces ten polega na częściowym nadtrawieniu kolagenu znajdującego się w skórach, chrząstkach i kościach zwierząt, dzięki czemu żelatyna znajdująca się w przewodzie pokarmowym łatwiej ulega dalszym rozkładom, przekracza barierę jelitową, dostając się do krwiobiegu, gdzie stanowi źródło dla wielu procesów metabolicznych [6].
Dostępne publikacje naukowe potwierdzają pozytywny wpływ hydrolizatów kolagenowych na ludzki organizm oraz ich korzystne oddziaływanie na regenerację tkanki łącznej, kości oraz stawów. Wykorzystywane są także w suplementach wysokoenergetycznych, produktach dedykowanych populacji geriatrycznej, dietach dojelitowych, u pacjentów ze specyficznymi zaburzeniami trawienia i wchłan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy