Przeciwzapalne działanie kwasów omega-3 i ich zastosowanie w wybranych wskazaniach klinicznych — przegląd aktualnych dowodów

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 należą do jednych z najlepiej przebadanych składników diety o działaniu przeciwzapalnym. Szczególne znaczenie przypisuje się długołańcuchowym kwasom pochodzenia morskiego – kwasowi eikozapentaenowemu (EPA) i dokozaheksaenowemu (DHA) – obecnym w rybach, olejach rybich, oleju z kryla oraz algach. EPA i DHA wpływają na skład oraz właściwości błon komórkowych, a także stanowią kluczowe substraty do syntezy mediatorów lipidowych regulujących przebieg reakcji zapalnej. Coraz więcej badań wskazuje, że potencjał terapeutyczny kwasów omega-3 może być szczególnie istotny w chorobach, w których stan zapalny odgrywa kluczową rolę w inicjacji lub progresji procesu chorobowego. Celem niniejszego artykułu jest uporządkowanie aktualnych dowodów naukowych dotyczących roli suplementacji kwasów omega-3 w wybranych wskazaniach klinicznych, ze szczególnym uwzględnieniem chorób o podłożu zapalnym.

Rola kwasów omega-3 w reakcjach immunologicznych i zapalnych

Biologiczne działanie kwasów omega-3, przede wszystkim EPA i DHA, wynika z ich wielopoziomowego wpływu na błony komórkowe, mediatory lipidowe, ekspresję genów oraz metabolizm lipoprotein. Jednym z podstawowych mechanizmów jest wbudowywanie EPA i DHA do fosfolipidów błon komórkowych, co modyfikuje ich płynność, organizację tratw lipidowych oraz funkcjonowanie białek receptorowych. W efekcie zmienia się przebieg sygnalizacji wewnątrzkomórkowej, szczególnie w komórkach układu odpornościowego, śródbłonka, neuronach i płytkach krwi. Ma to istotne znaczenie dla regulacji odpowiedzi zapalnej, ponieważ wpływa na aktywację receptorów, enzymów oraz czynników transkrypcyjnych odpowiedzialnych za ekspresję genów pro- i przeciwzapalnych [1, 2].
Drugim istotnym mechanizmem jest modyfikacja metabolizmu mediatorów lipidowych. EPA konkuruje z kwasem arachidonowym (AA) o enzymy szlaków cyklooksygenazy i lipooksygenazy, które przekształcają wielonienasycone kwasy tłuszczowe w bioaktywne oksylipiny, m.in. prostaglandyny, tromboksany i leukotrieny. Zwiększenie udziału EPA w błonach komórkowych może ograniczać syntezę części mediatorów pochodnych AA, często wykazujących silniejsze działanie prozapalne oraz sprzyjać powstawaniu pochodnych EPA o odmiennym, zwykle słabszym potencjale prozapalnym [1, 2].
Szczególne znaczenie mają wyspecjalizowane mediatory wygaszania zapaleni...