Dołącz do czytelników
Brak wyników

Układ trawienny i probiotykoterapia

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Jakie jest zastosowanie szczepów probiotycznych w leczeniu chorób układu pokarmowego?

16

Probiotyki stosuje się w antybiotykoterapii, celach profilaktycznych oraz jako wspomaganie w różnych jednostkach chorobowych. Minimalna dzienna dawka terapeutyczna powinna wynosić 106–109 CFU/dzień. Jednym z lepszych źródeł probiotyków są preparaty farmaceutyczne, suplementy diety oraz żywność fermentowana. Lactobacillus rhamnosus GG to jedna z najlepiej poznanych bakterii probiotycznych, która daje najwyższą efektywność w ostrych biegunkach infekcyjnych, rotawirusowych czy poantybiotykowych.

Temat probiotyków staje się coraz bardziej popularny w dzisiejszych czasach. Probiotykoterapia znajduje swoje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i we wspomaganiu leczenia wielu chorób, np. autoimmunizacyjnych, alergii, depresji, otyłości, nawracających infekcji oraz zaburzeń dotyczących przewodu pokarmowego.
Food and Agricultural Organization (FAO) oraz World Health Organization (WHO) definiują probiotyki jako żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości, wywierają korzystny efekt zdrowotny na organizm [1]. Lekarze eksperci z International Scientific Associaciation for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) potwierdzają przedstawioną definicję [2]. Prebiotyk z kolei to celowo wprowadzona do diety lub znajdująca się w produkcie substancja mająca na celu pobudzenie rozwoju prawidłowej flory jelitowej. Wyróżnić zatem można prebiotyki naturalnie występujące w danym produkcie oraz te specjalnie dodane mające charakter prozdrowotny [3]. Często można spotkać się również z pojęciem synbiotyku, który jest połączeniem probiotyku z prebiotykiem w jednym preparacie mającym na celu skuteczne wspieranie i regenerację prawidłowej mikrobioty jelit [5]. 
Probiotykoterapia znajduje zastosowanie w profilaktyce i wspomaganiu leczenia następujących chorób i zaburzeń: 

POLECAMY

  • biegunki,
  • zaparcia,
  • wzdęcia,
  • zespół jelita drażliwego (IBS),
  • atopowe zapalenie skóry (AZS),
  • zaburzenia psychiczne (np. depresja),
  • zaburzenia neurorozwojowe (zaburzenia ze spektrum autyzmu).

Istnieją podejrzenia dotyczące związku nieprawidłowej kompozycji mikrobioty jelitowej z dość często występującymi chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak:

  • otyłość,
  • cukrzyca typu 2,
  • nadciśnienie tętnicze krwi
  • oraz chorobami autoimmunizacyjnymi:
  • cukrzyca typu 1,
  • celiakia (wrodzona nietolerancja glutenu),
  • reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
  • nieswoista choroba zapalna jelit (IBD).

W sytuacji dysbiozy jelitowej odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne znacznie łatwiej i szybciej wspomogą wzrost autochtonicznych bakterii ochronnych, immunostymulujących oraz odżywiających nabłonek jelitowy. 
Chcąc wspomagać swój organizm probiotykiem, należy dobrać go na podstawie wyników badania mikrobioty jelitowej z uwzględnieniem choroby zasadniczej [4]. 
 

Tabela 1. Najczęściej występujące bakterie i grzyby w poszczególnych odcinkach układu pokarmowego [4, 7]
Odcinek Rodzaje mikroorganizmów  Liczebność
jelito cienkie
dwunastnica
Helicobacter pylori, Lactobacillus spp., Streptococcus spp., drożdżaki Candida albicans występują w niewielkich liczebnościach 101–103 jtk/g (jednostek tworzących kolonie)
jelito cienkie
jelito czcze 
Bacteroides spp., Lactobacillus spp., Streptococcus spp. osiągają liczebność 105–107 jtk/g
jelito cienkie
jelito kręte 
Bacteroides, Clostridium, Enterococcus, Lactobacillus
Veillonella, Enterobacteriaceae
całkowita liczebność bakterii wynosi 108 jtk/g

jelito grube 

ze względu na wolniejszy pasaż oraz bogactwo resztek pokarmowych najliczniejszy oraz najbardziej różnorodny gatunkowo jest zespół bakterii bytujących w jelicie grubym

Bacteroidetes, Proteobacteria, Actinobacteria
Firmicutes, Archeony [7–10]

drobnoustroje w jelicie grubym to w większości bakterie bezwzględnie beztlenowe z rodzaju:
Bacteroides, Ruminococcus, Fusobacterium, Clostridium, Butyrivibrio, Eubacterium, Peptostreptococcus
Bifidobacterium

bakterie tlenowe i względnie beztlenowe: 
Gram-ujemne pałeczki należące do rodziny Enterobacteriaceae, pałeczki Gram-dodatnie Lactobacillus, ziarniaki z rodzaju Enterococcus i Streptococcus oraz nieliczne grzyby Candida spp. (102–104) [7, 11, 12]

w jednym gramie treści znajduje się nawet 1012 komórek bakterii; łącznie w skład mikrobioty jelitowej może wchodzić nawet 1000 gatunków bakterii [7, 11, 12]
górny odcinek układu pokarmowego – poprzez rozdrabnianie, szybki transport pokarmu, znaczne zakwaszenie w żołądku nie sprzyja wzrostowi bakterii


Szczepy bakteryjne powinny zostać dobrane odpowiednio do schorzenia. Warto również zwrócić uwagę na ich oznakowanie oraz nazewnictwo szczepów probiotycznych – przestrzega się przed wybieraniem probiotyków o niewiadomym pochodzeniu i składzie, należy rozważyć jedynie przebadane szczepy [4, 7].

Mikrobiota jelitowa a okres prenatalny 

Kształtowanie mikrobioty jelitowej odbywa się już w okresie prenatalnym. Duże znaczenie w rozwoju prawidłowej mikroflory ma również rodzaj porodu oraz sposób karmienia niemowlęcia. Doniesienia naukowe mówią, że poród fizjologiczny oraz karmienie piersią mają znaczny wpływ na kształtowanie się układu odpornościowego, mikrobiotę ochronną, różnorodność gatunkową oraz prawidłową kolonizację przewodu pokarmowego [14–18].

Przerost nieprawidłowej mikrobioty jelitowej 

Nadmierny rozrost mikrobioty jelitowej w jelicie cienkim to tzw. zespół SIBO (small intestinal bacterial overgrowth).
Charakterystyczne objawy tego zespołu to zazwyczaj złe samopoczucie po spożywaniu probiotyków, prebiotyków, również tych w pożywieniu, np. w kiszonkach, niektórych surowych warzywach i owocach. U osób ze stwierdzonym SIBO w celu zminimalizowania dolegliwości i poprawy stanu zdrowia pacjenta nie zaleca się podawania preparatów probiotycznych zawierających szczepy Lactobacillus oraz probiotyków wieloszczepowych [13]. Aby zdiagnozować przerost bakteryjny w jelicie cienkim, poleca się wykonanie szybkiego i mało inwazyjnego testu oddechowego wodorowego lub wodorowo-metanowego [14].

Zastosowanie szczepów bakteryjnych w poszczególnych chorobach przewodu pokarmowego 

Najnowsze badania kliniczne oraz metaanalizy dotyczące stosowania probiotyków w różnych jednostkach chorobowych sugerują ich zastosowanie w:

  • leczeniu alkoholowego i niealkoholowego stłuszczenia wątroby, 
  • cukrzycy typu 2, 
  • otyłości i insulinooporności [15, 16],
  • wspomaganiu eradykacji Helicobacter pylori [4, 17],
  • zaburzeniach czynnościowych układu pokarmowego,
  • chorobie uchyłkowej i hemoroidalnej [18],
  • prewencji i wspieraniu leczenia alergii również u ciężarnych [6, 19, 21],
  • nieswoistych chorobach zapalnych jelit i pouchitis [6],
  • nawracających infekcjach dróg oddechowych [6],
  • nawracających infekcjach moczowo-płciowych [6, 20].
     
Tabela 2. Zastosowanie przebadanych i rekomendowanych probiotyków na podstawie literatury i obserwacji z uwzględnieniem nazw preparatów dostępnych w Polsce [6]
Szczepy Wybrane zastosowania Preparat zawierający opisany szczep
Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103)
  • zapobieganie i leczenie biegunki poantybiotykowej
  • zapobieganie biegunce spowodowanej Clostridium difficile
  • leczenie i zapobieganie atopowemu zapaleniu skóry (AZS)
  • wspomaganie leczenia w chorobie Leśniowskiego-Crohna
  • w chorobach wątroby
  • LoGGic 
  • Dicoflor
  • AcidolacBaby
  • Coloflor GG
  • Coloflor baby
  • Diflos
  • Floracti
Saccharomyces boulardii
CNCM I-745
  • zapobieganie i leczenie biegunki poantybiotykowej
  • zapobieganie biegunce spowodowanej Clostridium difficile
  • wspomaganie leczenia w chorobie Leśniowskiego-Crohna
  • Enterol (lek)
Lactobacillus plantarum 299V
  • zespół jelita nadwrażliwego (IBS)
  • Sanprobi IBS
Lactobacillus rhamnosus PL1
  • niezaostrzona choroba uchyłkowa i hemoroidalna
  • ProctoLact-M
Lactobacillus rhamnosus PL1
Lactobacillus plantarum PM1
  • nawracające infekcje układu moczowo-płciowego
  • UroLact
Lactobacillus paracasei
LC-01TM 
Lactobacillus acidophilus
LA-5
Lactococcus lactis
R-707-1 TM
Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12
  • zaburzenia czynnoś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy