Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychodietetyka

3 czerwca 2019

NR 6 (Grudzień 2018)

Jak pomóc pacjentowi, który ma problem z podjadaniem?
Najskuteczniejsze rady prosto z gabinetu psychodietetyka

0 152

Emocje odgrywają kluczową rolę, jeśli chodzi o ilość spożywanego pokarmu, a co za tym idzie – ryzyko rozwoju zaburzeń odżywiania, nadwagi oraz otyłości. W dobie nadmiernej konsumpcji posiłków pod wpływem emocji warto zainteresować się dziedziną psychodietetyki. Kluczową rolą w zapobieganiu podjadaniu jest radzenie sobie z własnymi emocjami [1, 2]. 
Aby skutecznie pomóc pacjentowi, warto zrozumieć, dlaczego spożywa zbyt duże porcje/podjada między głównymi posiłkami. Najczęstszą przyczyną zwiększonej konsumpcji niewynikającej z poczucia głodu jest stres oraz idąca za nim potrzeba jak najszybszego obniżenia napięcia [3].
Osoba, która jest uzależniona od palenia, redukuje stres za pomocą papierosa. Osoba uzależniona od jedzenia sięgnie po słodką przekąskę w celu obniżenia napięcia i poprawienia nastroju. Oba uzależnienia mają podobny mechanizm i są niebezpieczne dla zdrowia [4]. 


Podjadanie a emocje


Istnieje zależność pomiędzy ilością spożywanego pokarmu a emocjami. 
Aktywacja dopaminy może tłumić aktywność osi podwzgórze – przysadka – nadnercza, co doprowadzi do obniżenia poziomu kortyzolu, potocznie nazywanego hormonem stresu. To chwila, w której pacjent redukuje swój stres i zaczyna odczuwać przyjemność [5]. 
Podjadanie słodyczy pod wpływem emocji ma na celu natychmiastową poprawę samopoczucia. Należy jednak pamiętać, że to efekt krótkotrwały. Bardzo często po takim napadzie pojawiają się wyrzuty sumienia. Spowodują one obniżenie poczucia samoskuteczności oraz spadek motywacji. Nieustanne wyrzuty sumienia, żal i negatywne emocje związanie z jedzeniem nie wróżą sukcesu w procesie odchudzania [6].


Konsekwencje podjadania


Podjadanie między posiłkami to niebezpieczny mechanizm prowadzący do zbyt dużej konsumpcji, a dzienne spożycie przekraczające zapotrzebowanie energetyczne organizmu skutkuje zwiększeniem ryzyka nadwagi i otyłości [7–9].

 
Najczęstsze rodzaje podjadania i sprawdzone techniki prosto z gabinetu psychodietetyka

1. Podjadanie z nudów


To sytuacja, w której pacjent nie odczuwa głodu. Tego rodzaju podjadanie ma wyłącznie funkcje stymulatora. Często dotyczy to osób pracujących z domu, kobiet na urlopie macierzyńskim – gdy dostęp do lodówki jest nieograniczony.

Jak pomóc pacjentowi
Świetnie sprawdza się tutaj skala głodu i sytości opracowana przez amerykańską lekarkę, dr Michelle May, która jest autorką książki Am I Hungry. What to Do When Diets Don’t Work.
Warto zapoznać pacjenta z interpretacją skali. Następnie poprosić go, aby przed każdym posiłkiem określał w skali od 1 do 10 poczucie głodu.

Sytuacją idealną będzie rozpoczynanie posiłku w punkcie 3–4, a kończenie go w punkcie 5–6 (rys. 1).
 

Rys. 1. May M., Galper, L.S. & Carr, J.H. (2005). Am I Hungry. What to Do When Diets Don’t Work. Phoenix, AZ: Nourish Publishing

Interpretacja skali:

  1. Wygłodzenie (najważniejsza potrzeba w danym momencie, nie jesteś w stanie myśleć o niczym innym niż o jedzeniu).
  2. Silny głód (musisz coś zjeść, im szybciej, tym lepiej).
  3. Głód (odczuwasz głód, ale dasz radę jeszcze chwilę odczekać do kolejnego posiłku).
  4. Lekki głód (zaczynasz powoli myśleć o kolejnym posiłku).
  5. Zaspokojenie (kończysz posiłek z bardzo delikatnym uczuciem głodu, które mija już po 15 minutach, nie czujesz głodu, Twoje potrzeby pokarmowe są zaspokojone).
  6. Nasycenie (kończysz jeść, gdy czujesz się najedzony w 100%).
  7. Najedzenie (najadasz się na ok. 110% swojego zapotrzebowania, Twój żołądek się rozciąga).
  8. Przejedzenie (stan, w którym nie jesteś z siebie dumny, kończysz posiłek z uczuciem przejedzenia, Twój żołądek znacznie się poszerza).
  9. Objedzenie (stan, w którym zaczynasz odczuwać wyrzuty sumienia i żałujesz ostatnich dokładek, czujesz dyskomfort w przewodzie pokarmowym).
  10. Stan bliski mdłościom (zaczynasz odczuwać mdłości, boli Cię żołądek, złemu samopoczuciu towarzyszą duży żal i wyrzuty sumienia).

2. Podjadanie ze stresu


Nawet najlepiej skomponowany jadłospis może nie pomóc, jeśli pacjent w każdej stresującej chwili sięga po słodkości. Warto popracować z pacjentem nad lepszą reakcją na stres. Czasem wystarczy rozmowa poparta technikami psychodietetycznymi, jednak gdy to nie przyniesie efektu, niezbędne w procesie terapeutycznym będzie wsparcie psychologa lub psychoterapeuty. 

Jak pomóc pacjentowi
W przypadku podjadania na tle negatywnych emocji warto wypracować z pacjentem inne metody na redukcję stresu. Na początku świetnie sprawdza się lista przyjemności. 
Warto poprosić pacjenta o przygotowanie listy rzeczy/czynności, które sprawiają mu przyjemność. Minimum 30 pozycji. Kartki nie należy chować na spód szuflady, ale regularnie ją czytać. Wtedy w sytuacji stresującej łatwiej wybrać inną obniżającą napięcie czynność (np. wypicie herbaty, czytanie książki, głęboki oddech, zabawa z dzieckiem) niż podjadanie słodyczy.

3. Podjadanie ze względu na dostępność jedzenia 


To sytuacja, w której bodźcem do podjadania nie jest głód, ale dostępność jedzenia. 
Przykładów można znaleźć wiele:

  • szwedzki stół (widok dużej ilości pięknie podanego jedzenia kusi, aby wziąć dokładkę pomimo braku uczucia głodu),
  • niezdrowa żywność w automatach (to właśnie obok automatu przechodzi codziennie mnóstwo pracowników, a jego asortyment to zwykle słodycze lub słone przekąski),
  • batony przy samym wyjściu ze sklepu (nie bez powodu są właśnie przy kasie, producenci żywności są świadomi mechanizmu działania jedzenia zewnętrznego),
  • przechodzenie obok pachnącej piekarni (pięknie wyglądająca witryna i unoszący się zapach świeżo upieczonej drożdżówki zachęcają do zakupu niezależnie od poziomu głodu). 
     

Jak pomóc pacjentowi
Prostota tych porad może zaskoczyć, ale co najważniejsze – są one skuteczne. Oto kilka przykładów: 

  • Zasada jednego talerza podczas wczasów typu all inclusive – to właśnie zbyt często dokładki i nadprogramowe kalorie wpływają na wzrost masy ciała podczas 

  • wakacji. 

  • Unikanie bodźca, np. zamiast przechodzić obok pachnącej świeżymi wypiekami piekarni, przejść się drugą stroną ulicy, ograniczyć oglądanie reklam w telewizji czy nie patrzeć w stronę automatu z niezdrową żywnością. Jeśli na biurku pacjenta musi znajdować się miseczka z cukierkami dla klientów, warto usunąć ją z zasięgu wzroku, np. schować za monitorem komputera. 

  • Dialog wewnętrzny – warto poinformować pacjenta, że za każdym razem, gdy będzie kusiło go reklamowane/dostępne jedzenie ma ze sobą nieocenioną broń. W takich sytuacjach warto zapytać siebie: Czy na pewno jestem głodny? Warto również napić się szklanki wody i odczekać. Bardzo prawdopodobne, że organizm pomylił uczucie głodu z uczuciem pragnienia.

4. Przejadanie się (dojadanie po obiedzie i podjadanie między posiłkami)


Są sytuacje, w których pacjent pomiędzy posiłkami odczuwa duży głód. Wtedy warto zastanowić się nad skró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy